:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे वृक्षायुर्वेदो नामैकाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ :प् ४३ छप्तेर् २८२ :श् अथ द्व्यशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः नानारोगहराण्यौषधानि धन्वन्तरिर् उवाच सिंही शटी(१) निशायुग्मं वत्सकं क्वाथसेवनं शिशोः सर्वातिसारेषु स्तन्यदोषेषु शस्यते
:e ity āgneye mahāpurāṇe vṛkṣāyurvedo nāmaikāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || :p 43 chapter 282 :ś atha dvyaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ nānārogaharāṇyauṣadhāni dhanvantarir uvāca siṃhī śaṭī(1) niśāyugmaṃ vatsakaṃ kvāthasevanaṃ śiśoḥ sarvātisāreṣu stanyadoṣeṣu śasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृङ्गीं सकृष्णातिविषां चूर्णितां मधुना लिहेत् एका चातिविशा काशच्छर्दिज्वरहरी शिशोः
śṛṅgīṃ sakṛṣṇātiviṣāṃ cūrṇitāṃ madhunā lihet ekā cātiviśā kāśacchardijvaraharī śiśoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालैः सेव्या वचा साज्या सदुग्धा वाथ तैलयुक् यष्टिकां शङ्खपुष्पीं वा बालः क्षीरान्वितां पिवेत्
bālaiḥ sevyā vacā sājyā sadugdhā vātha tailayuk yaṣṭikāṃ śaṅkhapuṣpīṃ vā bālaḥ kṣīrānvitāṃ pivet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाग्रूपसम्पद्युक्तायुर्मेधाश्रीर्वर्धते शिशोः वचाह्यग्निशिखावासाशुण्ठीकृष्णानिशागदं
vāgrūpasampadyuktāyurmedhāśrīrvardhate śiśoḥ vacāhyagniśikhāvāsāśuṇṭhīkṛṣṇāniśāgadaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सयष्टिसैन्धवं बालः प्रातर्मेधाकरं पिवेत् देवदारुमहाशिग्रुफलत्रयपयोमुचां
sayaṣṭisaindhavaṃ bālaḥ prātarmedhākaraṃ pivet devadārumahāśigruphalatrayapayomucāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वाथः सकृष्णा मृद्वीका कल्कः सर्वान् कृमीन्हरेत् त्रिफलाभृङ्गविश्वानां रसेषु मधुसर्पिषोः
kvāthaḥ sakṛṣṇā mṛdvīkā kalkaḥ sarvān kṛmīnharet triphalābhṛṅgaviśvānāṃ raseṣu madhusarpiṣoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेषीक्षीरे च गोमूत्रे सिक्तं रोगे हितं शिशोः नासारक्तहरो नस्याद्दुर्वारस इहोत्तमः
meṣīkṣīre ca gomūtre siktaṃ roge hitaṃ śiśoḥ nāsāraktaharo nasyāddurvārasa ihottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लशुनार्द्रकशिग्रूणां रसः कर्णस्य पूरणम् तैलमार्द्रकजात्यं वा शूलहा(२) चौष्ठरोगनुत्(३)
laśunārdrakaśigrūṇāṃ rasaḥ karṇasya pūraṇam tailamārdrakajātyaṃ vā śūlahā(2) cauṣṭharoganut(3)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ४४ जातीपत्रं फलं व्योषं कवलं मूत्रकं निशा दुग्धक्वाथे ऽभयाकल्के सिद्धं तैलं द्विजार्तिनुत्
:p 44 jātīpatraṃ phalaṃ vyoṣaṃ kavalaṃ mūtrakaṃ niśā dugdhakvāthe 'bhayākalke siddhaṃ tailaṃ dvijārtinut
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धान्याम्बु नारिकेलं गोमूत्रं क्रमूकविश्वयुक् क्वाथितं कबलं कार्यमधिजिह्वाधिशान्तये
dhānyāmbu nārikelaṃ gomūtraṃ kramūkaviśvayuk kvāthitaṃ kabalaṃ kāryamadhijihvādhiśāntaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधितं लाङ्गलीकल्के तैलं निर्गुण्डिकारसैः गण्डमालागलगण्डौ नाशयेन्नस्यकर्मणा
sādhitaṃ lāṅgalīkalke tailaṃ nirguṇḍikārasaiḥ gaṇḍamālāgalagaṇḍau nāśayennasyakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पल्लवैर् अर्कपूतीकस्नुहीरुग्घातजातिकैः उद्वर्तयेत् सगोमूत्रः सर्वत्वग्दोषनाशनैः
pallavair arkapūtīkasnuhīrugghātajātikaiḥ udvartayet sagomūtraḥ sarvatvagdoṣanāśanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाकुची सतिला भुक्ता वत्सरात् कुष्ठनाशनी पथ्या भल्लातकी तैलगुडपिण्डी तु कुष्ठजित्
vākucī satilā bhuktā vatsarāt kuṣṭhanāśanī pathyā bhallātakī tailaguḍapiṇḍī tu kuṣṭhajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूतीकवह्निरजनी त्रिफलाव्योषचूर्णयुक् तक्रं गुदाङ्कुरे पेयं भक्ष्या वा सगुडाभया
pūtīkavahnirajanī triphalāvyoṣacūrṇayuk takraṃ gudāṅkure peyaṃ bhakṣyā vā saguḍābhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलदार्वीविषाणान्तु क्वाथो धात्रीरसो ऽथवा पातव्यो रजनीकल्कः क्षौद्राक्षौद्रप्रमेहिणा
phaladārvīviṣāṇāntu kvātho dhātrīraso 'thavā pātavyo rajanīkalkaḥ kṣaudrākṣaudrapramehiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासागर्भो व्याधिघातक्वाथ एरण्डतैलयुक् वातशोणितहृत् पानात् पिप्पली स्यात् प्लीहाहरी
vāsāgarbho vyādhighātakvātha eraṇḍatailayuk vātaśoṇitahṛt pānāt pippalī syāt plīhāharī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेव्या जठरिणा कृष्णा स्नुक्षीरवहुभाविता पयो वा रच्यदन्त्याग्निविडङ्गव्योषकल्कयुक्
sevyā jaṭhariṇā kṛṣṇā snukṣīravahubhāvitā payo vā racyadantyāgniviḍaṅgavyoṣakalkayuk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रन्थिकोग्राभया कृष्णा विडङ्गाक्ता घृते स्थिता सांसन्तक्रं ग्रहण्यर्शःपाण्डुगुल्मकृमीन् हरेत्
granthikogrābhayā kṛṣṇā viḍaṅgāktā ghṛte sthitā sāṃsantakraṃ grahaṇyarśaḥpāṇḍugulmakṛmīn haret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलत्रयामृता वासा तिक्तभूनिम्बजस् तथा क्वाथः समाक्षिको हन्यात् पाण्डुरोगं सकामलं
phalatrayāmṛtā vāsā tiktabhūnimbajas tathā kvāthaḥ samākṣiko hanyāt pāṇḍurogaṃ sakāmalaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तपित्ती पिवेद्वासासुरसं ससितं मधु :प् ४५ वरीद्राक्षाबलाशुण्ठीसाधितं वा पयः पृथक्
raktapittī pivedvāsāsurasaṃ sasitaṃ madhu :p 45 varīdrākṣābalāśuṇṭhīsādhitaṃ vā payaḥ pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरी विदारी पथ्या बलात्रयं सवासकं श्वदंष्ट्रामधुसर्पिर्भ्यामालिहेत् क्षयरोगवान्
varī vidārī pathyā balātrayaṃ savāsakaṃ śvadaṃṣṭrāmadhusarpirbhyāmālihet kṣayarogavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथ्याशिग्रुकरञ्जार्कत्वक्सारं मधुसिन्धुमत् समूत्रं विद्रधिं हन्ति परिपाकाय तन्त्रजित्
pathyāśigrukarañjārkatvaksāraṃ madhusindhumat samūtraṃ vidradhiṃ hanti paripākāya tantrajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिवृता जीवती दन्ती मञ्जिष्ठा शर्वरीद्वयं तार्क्षजं निम्बपत्रञ्च लेपः शस्तो भगन्दरे
trivṛtā jīvatī dantī mañjiṣṭhā śarvarīdvayaṃ tārkṣajaṃ nimbapatrañca lepaḥ śasto bhagandare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुग्घातजनीलाक्षाचूर्णाजक्षौद्रसंयुता वासोवत्तिर्व्रणे योज्या शोधनी गतिनाशनी
rugghātajanīlākṣācūrṇājakṣaudrasaṃyutā vāsovattirvraṇe yojyā śodhanī gatināśanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामायष्टिनिशालोध्रपद्मकोत्पलचन्दनैः समरीचैः शृतं तैलं क्षीरे स्याद्ब्रणरोहणं
śyāmāyaṣṭiniśālodhrapadmakotpalacandanaiḥ samarīcaiḥ śṛtaṃ tailaṃ kṣīre syādbraṇarohaṇaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीकार्पासदलैर् भस्मफलोपलवणा निशा तत्पिण्डीस्वेदनं ताम्रे सतैलं स्यात् क्षतौषधं
śrīkārpāsadalair bhasmaphalopalavaṇā niśā tatpiṇḍīsvedanaṃ tāmre satailaṃ syāt kṣatauṣadhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भीसारं पयोयुक्तं वह्निदग्धं व्रणे लिपेत् तदेव नाशयेत्सेकान्नारिकेलरजोघृतम्
kumbhīsāraṃ payoyuktaṃ vahnidagdhaṃ vraṇe lipet tadeva nāśayetsekānnārikelarajoghṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्वाजमोदसिन्धूत्थचिञ्चात्वग्भिः समाभया तक्रेणोष्णाम्बुना वाथ पीतातीसारनाशनी
viṣvājamodasindhūtthaciñcātvagbhiḥ samābhayā takreṇoṣṇāmbunā vātha pītātīsāranāśanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सकातिविषाविश्वविल्लमुस्तशृतं जलं सामे पुराणे ऽतीसारे सामृक्शूले च पाययेत्
vatsakātiviṣāviśvavillamustaśṛtaṃ jalaṃ sāme purāṇe 'tīsāre sāmṛkśūle ca pāyayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गारदग्धं सुगतं सिन्धुमुष्णाम्बुना पिवेत् शूलवानथ वा तद्धि सिन्धुहिंगुकणाभया
aṅgāradagdhaṃ sugataṃ sindhumuṣṇāmbunā pivet śūlavānatha vā taddhi sindhuhiṃgukaṇābhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुरोहोत्कणातङ्कलाजचूर्णं(१) मधुप्लुतं :प् ४६ वस्त्रच्छिद्रगतं वक्त्रे न्यस्तं तृष्णां विनाशयेत्
kaṭurohotkaṇātaṅkalājacūrṇaṃ(1) madhuplutaṃ :p 46 vastracchidragataṃ vaktre nyastaṃ tṛṣṇāṃ vināśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाठादार्वीजातिदलं द्राक्षामूलफलत्रयैः(१) साधितं समधु क्वाथं कवलं मुखपापहृत्
pāṭhādārvījātidalaṃ drākṣāmūlaphalatrayaiḥ(1) sādhitaṃ samadhu kvāthaṃ kavalaṃ mukhapāpahṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णातिविषतिक्तेन्द्रदारूपाठापयोमुचां क्वाथो मूत्रे शृतः क्षौद्री सर्वकण्ठगदापहः
kṛṣṇātiviṣatiktendradārūpāṭhāpayomucāṃ kvātho mūtre śṛtaḥ kṣaudrī sarvakaṇṭhagadāpahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथ्यागोक्षुरदुस्पर्शराजवृक्षशिलाभिदां कषायः समधुः पीतो मूत्रकृच्छ्रं व्यपोहति
pathyāgokṣuradusparśarājavṛkṣaśilābhidāṃ kaṣāyaḥ samadhuḥ pīto mūtrakṛcchraṃ vyapohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वंशत्वग्वरुणक्वाथः शर्कराश्मविघातनः शाखोटक्वाथसक्षौद्रक्षीराशी श्लीपदी भवेत्
vaṃśatvagvaruṇakvāthaḥ śarkarāśmavighātanaḥ śākhoṭakvāthasakṣaudrakṣīrāśī ślīpadī bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासार्कत्वक्पयस्तैलं मधुसिक्तञ्च सैन्धवं पादरोगं हरेत्सर्पिर्जालकुक्कुटजं तथा
māsārkatvakpayastailaṃ madhusiktañca saindhavaṃ pādarogaṃ haretsarpirjālakukkuṭajaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुण्ठीसीवर्चलाहिङ्गुचूर्णं शूण्ठीरसैर् घृतम् रुजं हरेदथ क्वाथो विद्धि बद्धाग्निसाधने
śuṇṭhīsīvarcalāhiṅgucūrṇaṃ śūṇṭhīrasair ghṛtam rujaṃ haredatha kvātho viddhi baddhāgnisādhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौवर्चलाग्निहिङ्गूनां सदीप्यानां रसैर् युतं विडदीप्यकयुक्तं वा तक्रं गुल्मातुरः पिवेत्
sauvarcalāgnihiṅgūnāṃ sadīpyānāṃ rasair yutaṃ viḍadīpyakayuktaṃ vā takraṃ gulmāturaḥ pivet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धात्रीपटोलमुद्गानां क्वाथः साज्यो विसर्पहा शुण्ठीदारुनवाक्षीरक्वाथो मूत्रान्वितो ऽपरः
dhātrīpaṭolamudgānāṃ kvāthaḥ sājyo visarpahā śuṇṭhīdārunavākṣīrakvātho mūtrānvito 'paraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सव्योषायोरजःक्षारः फलक्वाथश् च शोथहृत् गुडशिग्रुत्रिवृद्धिश् च सैन्धवानां रजोयुतः
savyoṣāyorajaḥkṣāraḥ phalakvāthaś ca śothahṛt guḍaśigrutrivṛddhiś ca saindhavānāṃ rajoyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिवृताफलकक्वाथः सगुडः स्याद्विरेचनः वचाफलकषायोत्थं पयो वमनकृभवेत्
trivṛtāphalakakvāthaḥ saguḍaḥ syādvirecanaḥ vacāphalakaṣāyotthaṃ payo vamanakṛbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिफलायाः पलशतं पृथग्भृङ्गजभावितम् :प् ४७ विडङ्गं लोहचूर्णञ्च दशभागसमन्वितम्
triphalāyāḥ palaśataṃ pṛthagbhṛṅgajabhāvitam :p 47 viḍaṅgaṃ lohacūrṇañca daśabhāgasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतावरीगुडुच्यग्निपलानां शतविंशतिः(१) मध्वाज्यतिलजैर् लिह्याद्बलीपलितवर्जितः
śatāvarīguḍucyagnipalānāṃ śataviṃśatiḥ(1) madhvājyatilajair lihyādbalīpalitavarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतमब्दं हि जीवेत सर्वरोगविवर्जितः त्रिफला सर्वरोगघ्नी समधुः शर्क्वरान्विता
śatamabdaṃ hi jīveta sarvarogavivarjitaḥ triphalā sarvarogaghnī samadhuḥ śarkvarānvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सितामधुघृतैर् युक्ता सकृष्णा त्रिफला तथा पथ्याचित्रकशुण्ठाश् च गुडुचीमुषलीरजः
sitāmadhughṛtair yuktā sakṛṣṇā triphalā tathā pathyācitrakaśuṇṭhāś ca guḍucīmuṣalīrajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सगुडं भक्षितं रोगहरं त्रिशतवर्षकृत् किञ्चिच्चूर्णं जवापुष्पं पिण्डितं विसृजेज्जले
saguḍaṃ bhakṣitaṃ rogaharaṃ triśatavarṣakṛt kiñciccūrṇaṃ javāpuṣpaṃ piṇḍitaṃ visṛjejjale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलं भवेद् घृताकारं किञ्चिच्चूर्णं जलान्वितं धूपार्थं दृश्यते चित्रं वृषदंशजरायुना
tailaṃ bhaved ghṛtākāraṃ kiñciccūrṇaṃ jalānvitaṃ dhūpārthaṃ dṛśyate citraṃ vṛṣadaṃśajarāyunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्माक्षिकधूपेन दृश्यते तद्यथा पुरा कर्पूरजलकाभेकतैलं(२) पाटलिमूलयुक्
punarmākṣikadhūpena dṛśyate tadyathā purā karpūrajalakābhekatailaṃ(2) pāṭalimūlayuk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्ट्वा लिप्य पदे द्वे च चरेदङ्गारके नरः तृणौत्थानादिकं व्यूह्य दर्शयन्वै कुतूहलं
piṣṭvā lipya pade dve ca caredaṅgārake naraḥ tṛṇautthānādikaṃ vyūhya darśayanvai kutūhalaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषग्रहरुजध्वंसक्षुद्रनर्म च कामिकं तत्ते षट्कर्मकं प्रोक्तं सिद्धिद्वयसमाश्रयं
viṣagraharujadhvaṃsakṣudranarma ca kāmikaṃ tatte ṣaṭkarmakaṃ proktaṃ siddhidvayasamāśrayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रध्यानौषधिकथामुद्रेज्या यत्र मुष्टयः चतुर्वर्गफलं प्रोक्तं यः पठेत्स दिवं व्रजेत्
mantradhyānauṣadhikathāmudrejyā yatra muṣṭayaḥ caturvargaphalaṃ proktaṃ yaḥ paṭhetsa divaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.