Library·Agni-Purana·288
:प् ७० छप्तेर् २८८ :श् अथाष्टाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अश्वचिकित्सा शालिहोत्र उवाच अश्वानां लक्षणं वक्ष्ये चिकित्साञ्चैव(१)सुश्रुतअप् २८८।००१अब्। हीनदन्तो विदन्तश् चकराली कृष्णतालुकः
:p 70 chapter 288 :ś athāṣṭāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ aśvacikitsā śālihotra uvāca aśvānāṃ lakṣaṇaṃ vakṣye cikitsāñcaiva(1)suśrutaAP 288.001ab/ hīnadanto vidantaś cakarālī kṛṣṇatālukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णजिह्वश् च यमजोजातमुष्कश् च यस् तथा द्विशफश् च तथा शृङ्गी त्रिवर्णो व्याघ्रवर्णकः
kṛṣṇajihvaś ca yamajojātamuṣkaś ca yas tathā dviśaphaś ca tathā śṛṅgī trivarṇo vyāghravarṇakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खरवर्णो भस्मवर्णो जातवर्णश् च काकुदी श्वित्री च काकसादी च खरसारस्तथैव च
kharavarṇo bhasmavarṇo jātavarṇaś ca kākudī śvitrī ca kākasādī ca kharasārastathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वानराक्षः कृष्णशटः कृष्णगुह्यस्तथैव च कृष्णप्रोथश् च शूकश् च यश् च तित्तिरिसन्निभः
vānarākṣaḥ kṛṣṇaśaṭaḥ kṛṣṇaguhyastathaiva ca kṛṣṇaprothaś ca śūkaś ca yaś ca tittirisannibhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषमः श्वेतपादश् च ध्रुवावर्तविवर्जितः अशुभावर्तसंयुक्तो वर्जनीयस्तुरङ्गमः
viṣamaḥ śvetapādaś ca dhruvāvartavivarjitaḥ aśubhāvartasaṃyukto varjanīyasturaṅgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रन्ध्रोपरन्ध्रयोर्द्वौ द्वौ द्वौ द्वौ मस्तकवक्षसोः प्रयाणे च ललाटे च कण्ठावर्ताः शुभा दश
randhroparandhrayordvau dvau dvau dvau mastakavakṣasoḥ prayāṇe ca lalāṭe ca kaṇṭhāvartāḥ śubhā daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृक्कण्याञ्च ललाटे च कर्णमूले निगालके बाहुमूले गले श्रेष्ठा आवर्तास्त्वशुभाः परे
mṛkkaṇyāñca lalāṭe ca karṇamūle nigālake bāhumūle gale śreṣṭhā āvartāstvaśubhāḥ pare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकेन्द्रगोपचन्द्राभा ये च वायससन्निभाः सुवर्णवर्णाः स्निग्धाश् च प्रशस्यास्तु सदैव हि
śukendragopacandrābhā ye ca vāyasasannibhāḥ suvarṇavarṇāḥ snigdhāś ca praśasyāstu sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीर्घग्रीवाक्षिकूटाश् च ह्रस्वकर्णाश् च शोभनाः :प् ७१ राक्षान्तुरङ्गमा यत्र(१) विजयं वर्जयेत्ततः
dīrghagrīvākṣikūṭāś ca hrasvakarṇāś ca śobhanāḥ :p 71 rākṣānturaṅgamā yatra(1) vijayaṃ varjayettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पालितस्तु हयो दन्ती शुभदो दुःखदो ऽन्यथा श्रियः पुत्रास्तु गन्धर्वा वाजिनो रत्नमुत्तमम्
pālitastu hayo dantī śubhado duḥkhado 'nyathā śriyaḥ putrāstu gandharvā vājino ratnamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वमेधे तु तुरगः पवित्रत्वात्तु हूयते वृषो निम्बवृहत्यौ च गुडूची च समाक्षिका
aśvamedhe tu turagaḥ pavitratvāttu hūyate vṛṣo nimbavṛhatyau ca guḍūcī ca samākṣikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहा गन्धकारी पिण्डी स्वेदश् च शिरसस् तथा हिङ्गु पुष्करमूलञ्च नागरं साम्लवेतसं
siṃhā gandhakārī piṇḍī svedaś ca śirasas tathā hiṅgu puṣkaramūlañca nāgaraṃ sāmlavetasaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पलीसैन्धवयुतं शूलघ्नं चीष्णवारिणा नागरातिविषा मुस्ता सानन्ता बिल्वमालिका
pippalīsaindhavayutaṃ śūlaghnaṃ cīṣṇavāriṇā nāgarātiviṣā mustā sānantā bilvamālikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वाथमेषां पिवेद्वाजी सर्वातीसारनाशनम् प्रियङ्गुसारिवाभ्याञ्च युक्तमाजं शृतं(२) पयः
kvāthameṣāṃ pivedvājī sarvātīsāranāśanam priyaṅgusārivābhyāñca yuktamājaṃ śṛtaṃ(2) payaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्याप्तशर्करं पीत्वा श्रमाद्वाजी विमुच्यते द्रोणिकायान्तु दातव्या तैलवस्तिस्तुरङ्गमे
paryāptaśarkaraṃ pītvā śramādvājī vimucyate droṇikāyāntu dātavyā tailavastisturaṅgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोष्ठजा च शिरा वेध्या तेन तस्य सुखं भवेत् दाऋइमं त्रिफला व्योषं गुडञ्च समभाविकम्
koṣṭhajā ca śirā vedhyā tena tasya sukhaṃ bhavet dāṛimaṃ triphalā vyoṣaṃ guḍañca samabhāvikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिण्डमेतत् प्रदातव्यमश्वानां काशनाशनम् प्रियङ्गुलोध्रमधुभिः पिवेद्वृषरसं हयः
piṇḍametat pradātavyamaśvānāṃ kāśanāśanam priyaṅgulodhramadhubhiḥ pivedvṛṣarasaṃ hayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरं वा पञ्चकोलाद्यं काशनाद्धि प्रमुच्यते प्रस्कन्धेषु च सर्वेषु श्रेय आदौ विशोधणम्
kṣīraṃ vā pañcakolādyaṃ kāśanāddhi pramucyate praskandheṣu ca sarveṣu śreya ādau viśodhaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यङ्गोद्वर्तनैः स्नेहं नस्यवर्तिक्रमः स्मृतः ज्वरितानां तुरङ्गाणां पयसैव क्रियाक्रमः
abhyaṅgodvartanaiḥ snehaṃ nasyavartikramaḥ smṛtaḥ jvaritānāṃ turaṅgāṇāṃ payasaiva kriyākramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोध्रकन्धरयोर्मूलं मातुलाङ्गाग्निनागराः :प् ७२ कुष्ठहिङ्गुवचारास्नालेपोयं शोथनाशनः
lodhrakandharayormūlaṃ mātulāṅgāgnināgarāḥ :p 72 kuṣṭhahiṅguvacārāsnālepoyaṃ śothanāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मञ्जिष्ठा मधुकं द्राक्षावृहत्यौ रक्तचन्दनम् त्रपुषीवीजमूलानि शृङ्गाटककशेरुकम्
mañjiṣṭhā madhukaṃ drākṣāvṛhatyau raktacandanam trapuṣīvījamūlāni śṛṅgāṭakakaśerukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजापयःशृतमिदं सुशीतं शर्करान्वितं पीत्वा नीरशनो वाजी रक्तमेहात् प्रमुच्यते
ajāpayaḥśṛtamidaṃ suśītaṃ śarkarānvitaṃ pītvā nīraśano vājī raktamehāt pramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्याहनुनिगालस्थशिराशोथो गलग्रहः अभ्यङ्गः कटुतैलेन(१) तत्र तेष्वेव शस्यते
manyāhanunigālasthaśirāśotho galagrahaḥ abhyaṅgaḥ kaṭutailena(1) tatra teṣveva śasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गलग्रहगदो शोथः प्रायशो गलदेशके प्रत्यक्पुष्पी तथा बह्निः सैन्धवं सौरसो रसः
galagrahagado śothaḥ prāyaśo galadeśake pratyakpuṣpī tathā bahniḥ saindhavaṃ sauraso rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णाहिङ्गुयुतैर् एभिः कृत्वा नस्यं न सीदति निशे ज्योतिष्मती पाठा कृष्णा कुष्ठं वचा मधु
kṛṣṇāhiṅguyutair ebhiḥ kṛtvā nasyaṃ na sīdati niśe jyotiṣmatī pāṭhā kṛṣṇā kuṣṭhaṃ vacā madhu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिह्वास्तम्भे च लेपो ऽयं गुडमूत्रयुतो हितः तिलैर् यष्ट्या रजन्या च निम्बपत्रैश् च योजिता
jihvāstambhe ca lepo 'yaṃ guḍamūtrayuto hitaḥ tilair yaṣṭyā rajanyā ca nimbapatraiś ca yojitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौद्रेण शोधनी पिण्डी सर्पिषा व्रणरोपणी अभिघातेन खञ्जन्ति ये ह्य् अश्चास्तीव्रवेदनाः
kṣaudreṇa śodhanī piṇḍī sarpiṣā vraṇaropaṇī abhighātena khañjanti ye hy aścāstīvravedanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिषेकक्रिया तेषां तैलेनाशु रुजापहा दोषकोपाभिघाताभ्यां पक्वभिन्ने व्रणक्रमः
pariṣekakriyā teṣāṃ tailenāśu rujāpahā doṣakopābhighātābhyāṃ pakvabhinne vraṇakramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वत्थोडुम्बरप्लक्षमधूकवटकल्कनैः ॥२९
aśvatthoḍumbaraplakṣamadhūkavaṭakalkanaiḥ //29
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभूतसलिलः क्वाथः सुखोष्णः व्रणशोधनः शताह्वा नागरं रास्ना मञ्जिष्ठाकुष्ठसैन्धवैः
prabhūtasalilaḥ kvāthaḥ sukhoṣṇaḥ vraṇaśodhanaḥ śatāhvā nāgaraṃ rāsnā mañjiṣṭhākuṣṭhasaindhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदारुवचायुग्मरजनीरक्तचन्दनैः तैलसिद्धं कषायेण गुडूच्याः पयसा सह
devadāruvacāyugmarajanīraktacandanaiḥ tailasiddhaṃ kaṣāyeṇa guḍūcyāḥ payasā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ७३ म्रक्षेण वस्तिनश्ये च योज्यं सर्वत्र लिङ्गिने रक्तस्रावो जलौकाभिर् नेत्रान्ते नेत्ररोगितः
:p 73 mrakṣeṇa vastinaśye ca yojyaṃ sarvatra liṅgine raktasrāvo jalaukābhir netrānte netrarogitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खादितोडुम्बराश्वत्थकषायेण च साधनम् धात्रीदुरालभातिक्ताप्रियङ्गुकुङ्कुमैः समैः
khāditoḍumbarāśvatthakaṣāyeṇa ca sādhanam dhātrīdurālabhātiktāpriyaṅgukuṅkumaiḥ samaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडूच्या च कृतः कल्को हितो युक्तावलम्बिने उत्पाते च शिले श्राव्ये शुष्कशेफे तथैव च
guḍūcyā ca kṛtaḥ kalko hito yuktāvalambine utpāte ca śile śrāvye śuṣkaśephe tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्रकारिणि दोषे च सद्यो विदलमिष्यते(१) गोशकृन्मञ्जिकाकुष्ठरजनीतिलमर्षपैः
kṣiprakāriṇi doṣe ca sadyo vidalamiṣyate(1) gośakṛnmañjikākuṣṭharajanītilamarṣapaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गवां मूत्रेण पिष्टैश् च मर्दनं कण्डुनाशनम् शीतो मधुयुतः क्वाथो नाशिकायां सशर्करः
gavāṃ mūtreṇa piṣṭaiś ca mardanaṃ kaṇḍunāśanam śīto madhuyutaḥ kvātho nāśikāyāṃ saśarkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तपित्तहरः पानादश्वकर्णैस्तथैव च सप्तमे सप्तमे देयमश्वानां लवणं दिने
raktapittaharaḥ pānādaśvakarṇaistathaiva ca saptame saptame deyamaśvānāṃ lavaṇaṃ dine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा भुक्तवतान्देया अतिपाने तु वारुणी जीवनीयैः समधुरैर् मृद्वीकाशर्करायुतैः
tathā bhuktavatāndeyā atipāne tu vāruṇī jīvanīyaiḥ samadhurair mṛdvīkāśarkarāyutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सपिप्पलीकैः शरदि प्रतिपानं सपद्मकैः विडङ्गापिप्पलीधान्यशताह्वालोध्रसैन्धवैः
sapippalīkaiḥ śaradi pratipānaṃ sapadmakaiḥ viḍaṅgāpippalīdhānyaśatāhvālodhrasaindhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मचित्रकैस्तुरङ्गाणां प्रतिपानं हिमागमे लोध्रप्रियङ्गुकामुस्तापिप्पलीविश्वभेषजैः
macitrakaisturaṅgāṇāṃ pratipānaṃ himāgame lodhrapriyaṅgukāmustāpippalīviśvabheṣajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्षौद्रैः प्रतिपानं स्याद्वसन्ते कफनाशनम् प्रियङ्गुपिप्पलीलोध्रयष्ट्याक्षैः समहौषधैः
sakṣaudraiḥ pratipānaṃ syādvasante kaphanāśanam priyaṅgupippalīlodhrayaṣṭyākṣaiḥ samahauṣadhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निदाघे सगुडा देया मदिरा प्रतिपानके :न् वेधनमिस्यत इति ज॥ , ञ॥ च :प् ७४ लोध्रकाष्ठं सलवणं पिप्पल्यो विश्वभेषजम्
nidāghe saguḍā deyā madirā pratipānake :n vedhanamisyata iti ja.. , ña.. ca :p 74 lodhrakāṣṭhaṃ salavaṇaṃ pippalyo viśvabheṣajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेत्तैलयुतैर् एभिः प्रतिपानं घनागमे निदाघोद्वृतपित्तार्ताः शरत्सु पुष्टशोणिताः
bhavettailayutair ebhiḥ pratipānaṃ ghanāgame nidāghodvṛtapittārtāḥ śaratsu puṣṭaśoṇitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रावृड्भिन्नपुरीषाश् च पिवेयुर्वाजिनो घृतम् पिवेयुर्वाजिनस्तैलं कफवाय्वधिकास्तु ये
prāvṛḍbhinnapurīṣāś ca piveyurvājino ghṛtam piveyurvājinastailaṃ kaphavāyvadhikāstu ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहव्यापद्भवो येषां कार्यं तेषां विरूक्षणम् त्र्यहं यवागूरूक्षा स्याद् भोजनं तक्रसंयुतम्
snehavyāpadbhavo yeṣāṃ kāryaṃ teṣāṃ virūkṣaṇam tryahaṃ yavāgūrūkṣā syād bhojanaṃ takrasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरन्निदाघयोः सर्पिस्तैलं शीतवसन्तयोः वर्षासु शिशिरे चैव वस्तौ यमकमिष्यते
śarannidāghayoḥ sarpistailaṃ śītavasantayoḥ varṣāsu śiśire caiva vastau yamakamiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुर्वभिष्यन्दिभक्तानि व्यायामं स्नाजमातपम् वायुवर्जञ्च वाहस्य स्नेहपीतस्य वर्जितम्
gurvabhiṣyandibhaktāni vyāyāmaṃ snājamātapam vāyuvarjañca vāhasya snehapītasya varjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानं पानं शकृत्क्रूष्ठमश्वानां सलिलागमे अत्यर्थं दुर्दिने काले पानमेकं प्रशस्यते
snānaṃ pānaṃ śakṛtkrūṣṭhamaśvānāṃ salilāgame atyarthaṃ durdine kāle pānamekaṃ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तशीतातपे काले द्विःपानं स्नपनं सकृत् ग्रीष्मे त्रिस्नानपानं स्यच्चिरं तस्यायगाहनम्
yuktaśītātape kāle dviḥpānaṃ snapanaṃ sakṛt grīṣme trisnānapānaṃ syacciraṃ tasyāyagāhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निस्तूषाणां प्रदातव्या यवानां चतुराटकी चणकव्रीहिमौद्गानि कलायं वापि दापयेत्
nistūṣāṇāṃ pradātavyā yavānāṃ caturāṭakī caṇakavrīhimaudgāni kalāyaṃ vāpi dāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहोरात्रेण चार्धस्य यवसस्य तुला दश अष्टौ शुष्कस्य दातव्याश् चतस्रो ऽथ वुषस्य वा
ahorātreṇa cārdhasya yavasasya tulā daśa aṣṭau śuṣkasya dātavyāś catasro 'tha vuṣasya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूर्वा पित्तं यवः कासं वुषश् च श्लोष्मसञ्चयम् नाशयत्यर्जुनः श्वासं तथा मानो बलक्षयम्
dūrvā pittaṃ yavaḥ kāsaṃ vuṣaś ca śloṣmasañcayam nāśayatyarjunaḥ śvāsaṃ tathā māno balakṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातिकाः पैत्तिकाश् चैव श्लेष्मजाः सान्निपातिकाः न रोगाः पीडयिष्यन्ति दूर्वाहारन्तुरङ्गमम्
vātikāḥ paittikāś caiva śleṣmajāḥ sānnipātikāḥ na rogāḥ pīḍayiṣyanti dūrvāhāranturaṅgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ७५ द्वौ रज्जुबन्धौ दुष्टानां पक्षयोरुभयोरपि पश्चाद्धनुश् च कर्तर्व्यो दूरकीलव्यपाश्रयः
:p 75 dvau rajjubandhau duṣṭānāṃ pakṣayorubhayorapi paścāddhanuś ca kartarvyo dūrakīlavyapāśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासेयुस्त्वास्तृते स्थाने कृतधूपनभूमयः यत्रोपन्यस्तयवसाः सप्रदीपाः सुरक्षिताः कृकवाक्वजकपयो धार्यश्चाश्वगृहे मृगाः
vāseyustvāstṛte sthāne kṛtadhūpanabhūmayaḥ yatropanyastayavasāḥ sapradīpāḥ surakṣitāḥ kṛkavākvajakapayo dhāryaścāśvagṛhe mṛgāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.