:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे प्रस्तारनिरूपणं नाम चतुस्त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः छप्तेर् ३३५ :श् अथ पञ्चत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः शिक्षानिरूपणम् अग्निर् उवाच वक्ष्ये शिक्षान्त्रिषष्टिः स्युर्वर्णा वा चतुराधिकाः स्वरा विंशतिरेकश् च स्पर्शानां पञ्चविंशतिः
:e ity āgneye mahāpurāṇe prastāranirūpaṇaṃ nāma catustriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ chapter 335 :ś atha pañcatriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ śikṣānirūpaṇam agnir uvāca vakṣye śikṣāntriṣaṣṭiḥ syurvarṇā vā caturādhikāḥ svarā viṃśatirekaś ca sparśānāṃ pañcaviṃśatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यादयश् च स्मृता ह्य् अष्टौ चत्वारश् च समाः स्मृताः अनुस्वारो विसर्गश् च पौख्यौ चापि परान्वितौ
yādayaś ca smṛtā hy aṣṭau catvāraś ca samāḥ smṛtāḥ anusvāro visargaś ca paukhyau cāpi parānvitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्पृष्टश्चेति विज्ञेया ऌकारः प्लुत एव च रङ्गश् च खे अरं प्रोक्तं(१) हकारः पञ्चमैर् युतः
duṣpṛṣṭaśceti vijñeyā ḷkāraḥ pluta eva ca raṅgaś ca khe araṃ proktaṃ(1) hakāraḥ pañcamair yutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तस्थाभिः समायुक्त औरस्यः कण्ठ्य एव सः आत्मबुद्ध्या समस्यर्थं मनोयुक्ते विवक्षया
antasthābhiḥ samāyukta aurasyaḥ kaṇṭhya eva saḥ ātmabuddhyā samasyarthaṃ manoyukte vivakṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनः कायाग्निमाहन्ति स प्रेरयति मारुतम् :प् १९६ मारुतस्तूरसि चरन् मन्त्रं(१) जनयति स्वरं
manaḥ kāyāgnimāhanti sa prerayati mārutam :p 196 mārutastūrasi caran mantraṃ(1) janayati svaraṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातःसवनयोगस्तु छन्दो गायत्रमाश्रितम् कण्ठे माध्यन्दिनयुतं मध्यमन्त्रेषु भानुगम्
prātaḥsavanayogastu chando gāyatramāśritam kaṇṭhe mādhyandinayutaṃ madhyamantreṣu bhānugam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारन्तार्तीयसवनं(२) शीर्षण्यं जागतानुगम् सोदीर्णो मूर्ध्न्यभिहितो वक्रमापद्य मारुतः
tārantārtīyasavanaṃ(2) śīrṣaṇyaṃ jāgatānugam sodīrṇo mūrdhnyabhihito vakramāpadya mārutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णान् जनयते तेषां विभागः पञ्चधा स्मृतः स्वरतः कालतः स्थानात् प्रयत्नार्थप्रदानतः
varṇān janayate teṣāṃ vibhāgaḥ pañcadhā smṛtaḥ svarataḥ kālataḥ sthānāt prayatnārthapradānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टौ स्थानानि वर्णानामुरः कण्ठः शिरस् तथा जिह्वामूलञ्च दन्ताश् च नासिकौष्ठौ च तालु च
aṣṭau sthānāni varṇānāmuraḥ kaṇṭhaḥ śiras tathā jihvāmūlañca dantāś ca nāsikauṣṭhau ca tālu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावश् च विवृत्तिश् च शषसा रेफ एव च जिह्वामूलमुपध्मा च गतिरष्टविधोष्मणः
svabhāvaś ca vivṛttiś ca śaṣasā repha eva ca jihvāmūlamupadhmā ca gatiraṣṭavidhoṣmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्यो भावप्रसन्धानमुकारादि परम्पदं स्वरान्तं तादृशं विद्याद्यदन्यद्व्यक्तमूष्मणः
padyo bhāvaprasandhānamukārādi parampadaṃ svarāntaṃ tādṛśaṃ vidyādyadanyadvyaktamūṣmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊतीर्थादागतं(३) दग्धमपवर्णञ्च भक्षितं एवमुच्चारणं पापमेवमुच्चारणं शुभम्
ūtīrthādāgataṃ(3) dagdhamapavarṇañca bhakṣitaṃ evamuccāraṇaṃ pāpamevamuccāraṇaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीर्थादागतं द्रव्यं साम्नायं सुव्यवस्थितं सुस्वरेण सुवक्त्रेण प्रयुक्तं ब्रह्मराजनि
atīrthādāgataṃ dravyaṃ sāmnāyaṃ suvyavasthitaṃ susvareṇa suvaktreṇa prayuktaṃ brahmarājani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न करालो न लम्वोष्ठो नाव्यक्तो नानुनासिकः गद्गदो बहुजिह्वश् च न वर्णान् वक्तुम् अर्हति
na karālo na lamvoṣṭho nāvyakto nānunāsikaḥ gadgado bahujihvaś ca na varṇān vaktum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वर्णाः प्रयोक्तव्या नाव्यक्ता न च पीडिन्ताः :प् १९७ सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
evaṃ varṇāḥ prayoktavyā nāvyaktā na ca pīḍintāḥ :p 197 samyagvarṇaprayogeṇa brahmaloke mahīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदात्तश्चानुदात्तश् च स्वरितश् च स्वरास्त्रयः ह्रस्वो दीर्घः प्लुत इति कालतो नियमावधि
udāttaścānudāttaś ca svaritaś ca svarāstrayaḥ hrasvo dīrghaḥ pluta iti kālato niyamāvadhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्ठ्या वहाविचुयशास्तालव्या ओष्ठजा वुपु स्युर्मूर्धन्या ऋहुरसाः(१) दन्त्याः ऌ+ओलसाः स्मृताः
kaṇṭhyā vahāvicuyaśāstālavyā oṣṭhajā vupu syurmūrdhanyā ṛhurasāḥ(1) dantyāḥ ḷ+olasāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिह्वामूले तु ह्वः प्रोक्तो दन्त्योष्ठो वः स्मृतो बुधैः एदैतौ कण्टतालव्यौ ओ औ कण्ठ्यौष्ठजौ स्मृतौ
jihvāmūle tu hvaḥ prokto dantyoṣṭho vaḥ smṛto budhaiḥ edaitau kaṇṭatālavyau o au kaṇṭhyauṣṭhajau smṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धमात्रा तु कण्ठस्य एकारैकारयोर्भवेत् अयोगवाहा विज्ञेया आश्रयस्थानभागिनः
ardhamātrā tu kaṇṭhasya ekāraikārayorbhavet ayogavāhā vijñeyā āśrayasthānabhāginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचो ऽस्पृष्टापणस्त्वीषन्नोमाः स्पृष्ता हलः स्मृताः शेषाः स्पृष्टा हलः प्रोक्ता निबोधात्र प्रधानतः
aco 'spṛṣṭāpaṇastvīṣannomāḥ spṛṣtā halaḥ smṛtāḥ śeṣāḥ spṛṣṭā halaḥ proktā nibodhātra pradhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमो ऽनुनासिकानक्रौ नादिमौ हसषः स्मृताः ईषन्नादोपणयशः श्वासिनश् च थकादयः ईषच्छासं स्वरं विद्याद्दीर्घमेतत् प्रचक्षते
amo 'nunāsikānakrau nādimau hasaṣaḥ smṛtāḥ īṣannādopaṇayaśaḥ śvāsinaś ca thakādayaḥ īṣacchāsaṃ svaraṃ vidyāddīrghametat pracakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.