Agni-Purana 336

:प् १९८ छप्तेर् ३३६ :श् अथ षट्त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः काव्यादिलक्षणं अग्निर् उवाच काव्यस्य नाटकादेश् च अलङ्कारान् वदाम्य् अथ ध्वनिर्वर्णाः पदं वाक्यमित्येतद्वाङ्मयं मतं

:p 198 chapter 336 :ś atha ṣaṭtriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ kāvyādilakṣaṇaṃ agnir uvāca kāvyasya nāṭakādeś ca alaṅkārān vadāmy atha dhvanirvarṇāḥ padaṃ vākyamityetadvāṅmayaṃ mataṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रेतिहासवाक्यानां त्रयं यत्र समाप्यते शास्त्रे शब्दप्रधानत्वमितिहासेषु निष्ठता

śāstretihāsavākyānāṃ trayaṃ yatra samāpyate śāstre śabdapradhānatvamitihāseṣu niṣṭhatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिधायाः प्रधानत्वात् काव्यं ताभ्यां विभिद्यते नरत्वं दुर्लभं लोके विद्या तत्र च दुर्लभा

abhidhāyāḥ pradhānatvāt kāvyaṃ tābhyāṃ vibhidyate naratvaṃ durlabhaṃ loke vidyā tatra ca durlabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कवित्वं दुर्लभं तत्र शक्तिस्तत्र च दुर्लभा व्युत्पातिर्दुर्लभा तत्र विवेकस्तत्र दुर्लभः

kavitvaṃ durlabhaṃ tatra śaktistatra ca durlabhā vyutpātirdurlabhā tatra vivekastatra durlabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं शास्त्रमविद्वद्भिर्मृग्यमाणन्न सिध्यति आदिवर्णा द्वितीयाश् च महाप्राणस्तुरीयकः

sarvaṃ śāstramavidvadbhirmṛgyamāṇanna sidhyati ādivarṇā dvitīyāś ca mahāprāṇasturīyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्गेषु वर्णवृन्दं स्यात् पदं सुप्तिड्प्रभेदतः सङ्क्षेपाद्वाक्यमिष्टार्थव्यवछिन्ना पदाबली

vargeṣu varṇavṛndaṃ syāt padaṃ suptiḍprabhedataḥ saṅkṣepādvākyamiṣṭārthavyavachinnā padābalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काव्यं स्फुटदलङ्कारं गुणवद्दोषवर्जितम् योनिर्वेदश् च लोकश् च सिद्धमन्नादयोनिजं

kāvyaṃ sphuṭadalaṅkāraṃ guṇavaddoṣavarjitam yonirvedaś ca lokaś ca siddhamannādayonijaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवादीनाम् संस्कृतं स्यात् प्राकृतं त्रिविधं नृणां गद्यं पद्यञ्च मिश्रञ्च काव्यादि त्रिविधं स्मृतम्

devādīnām saṃskṛtaṃ syāt prākṛtaṃ trividhaṃ nṛṇāṃ gadyaṃ padyañca miśrañca kāvyādi trividhaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपदः पदसन्तानो गद्यन्तदपि गद्यते चूर्णकोत्कलिकागन्धिवृत्तभेदात् त्रिरूपकम्

apadaḥ padasantāno gadyantadapi gadyate cūrṇakotkalikāgandhivṛttabhedāt trirūpakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पाल्पविग्रहं नातिमृदुसन्दर्भनिर्भरं :प् १९९ चूर्णकं नाम्तो दीर्घसमासात् कलिका भवेत्

alpālpavigrahaṃ nātimṛdusandarbhanirbharaṃ :p 199 cūrṇakaṃ nāmto dīrghasamāsāt kalikā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेन्मध्यमसन्दर्भन्नातिकुत्सितविग्रहम् वृत्तच्छायाहरं वृत्तं गन्धिनैतत् किलोत्कटम्

bhavenmadhyamasandarbhannātikutsitavigraham vṛttacchāyāharaṃ vṛttaṃ gandhinaitat kilotkaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आख्यायिका कथा खण्डकथा परिकथा तथा कथानिकेति मन्यन्ते गद्यकाव्यञ्च पञ्चधा

ākhyāyikā kathā khaṇḍakathā parikathā tathā kathāniketi manyante gadyakāvyañca pañcadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तृवंशप्रशंसा स्याद्यत्र गद्येन विस्तरात् कन्याहरणसंग्रामविप्रलम्भविपत्तयः

kartṛvaṃśapraśaṃsā syādyatra gadyena vistarāt kanyāharaṇasaṃgrāmavipralambhavipattayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति यत्र दीप्ताश् च रीतिवृत्तिप्रवृत्तयः उच्छासैश् च परिच्छेदो यत्र या चूर्णकोत्तरा

bhavanti yatra dīptāś ca rītivṛttipravṛttayaḥ ucchāsaiś ca paricchedo yatra yā cūrṇakottarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्त्रं वापरवक्त्रं वा यत्र साख्यायिका स्मृता श्लोकैः स्ववंशं संक्षेपात् कविर्यत्र प्रशंसति

vaktraṃ vāparavaktraṃ vā yatra sākhyāyikā smṛtā ślokaiḥ svavaṃśaṃ saṃkṣepāt kaviryatra praśaṃsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुख्यस्यार्थावताराय भवेद्यत्र कथान्तरम् परिच्छेदो न यत्र स्याद्भवेद्वालम्भकैः क्वचित्

sukhyasyārthāvatārāya bhavedyatra kathāntaram paricchedo na yatra syādbhavedvālambhakaiḥ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा कथा नाम तद्गर्भे निबध्नीयाच्चतुष्पदीं भवेत् खण्डकथा यासौ यासौ परिकथा तयोः

sā kathā nāma tadgarbhe nibadhnīyāccatuṣpadīṃ bhavet khaṇḍakathā yāsau yāsau parikathā tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमात्यं सार्थकं वापि द्विजं वा नायकं विदुः स्यात्तयोः करुणं विद्धि विप्रलम्भश् चतुर्विधः

amātyaṃ sārthakaṃ vāpi dvijaṃ vā nāyakaṃ viduḥ syāttayoḥ karuṇaṃ viddhi vipralambhaś caturvidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाप्यते तयोर् नाद्या सा कथामनुधावति कथाख्यायिकयोर्मिश्रभावात् परिकथा स्मृता

samāpyate tayor nādyā sā kathāmanudhāvati kathākhyāyikayormiśrabhāvāt parikathā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भयानकं सुखपरं गर्भे च करुणो रसः अद्भुतो ऽन्ते सुकॢप्तार्थो नोदात्ता सा कथानिका

bhayānakaṃ sukhaparaṃ garbhe ca karuṇo rasaḥ adbhuto 'nte sukḷptārtho nodāttā sā kathānikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्यं चतुष्पदी तच्च वृत्तं जातिरितित्रिधा वृत्तमक्षरसंख्येयमुक्थं तत् कृतिशेषजम्

padyaṃ catuṣpadī tacca vṛttaṃ jātirititridhā vṛttamakṣarasaṃkhyeyamukthaṃ tat kṛtiśeṣajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

:प् २०० मात्राभिर्गणना सा जातिरिति काश्यपः(१) सममर्धसमं वृत्तं विषमं पैङ्गलं त्रिधा

:p 200 mātrābhirgaṇanā sā jātiriti kāśyapaḥ(1) samamardhasamaṃ vṛttaṃ viṣamaṃ paiṅgalaṃ tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा विद्या नौस्तितीषूर्णां गभीरं काव्यसागरं महाकाव्यं कलापश् च पर्याबन्धो विशेषकम्

sā vidyā naustitīṣūrṇāṃ gabhīraṃ kāvyasāgaraṃ mahākāvyaṃ kalāpaś ca paryābandho viśeṣakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलकं मुक्तकं कोष इति पद्यकुटुम्बकम् सर्गबन्धो महाकाव्यमारब्धं संस्कृतेन यत्

kulakaṃ muktakaṃ koṣa iti padyakuṭumbakam sargabandho mahākāvyamārabdhaṃ saṃskṛtena yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तादात्म्यमजहत्तत्र(२) तत्समं नाति दुष्यति इतिहासकथोद्भूतमितरद्वा सदाश्रयं

tādātmyamajahattatra(2) tatsamaṃ nāti duṣyati itihāsakathodbhūtamitaradvā sadāśrayaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रदूतप्रयाणाजिनियतं नातिविस्तरम् शक्कर्यातिजगत्यातिशक्कर्या त्रिष्टुभा(३) तथा

mantradūtaprayāṇājiniyataṃ nātivistaram śakkaryātijagatyātiśakkaryā triṣṭubhā(3) tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पिताग्रादिभिर्वक्राभिजनैश्चारुभिः समैः मुक्ता(४) तु भिन्नवृत्तान्ता नातिसंक्षिप्तसर्गकम्

puṣpitāgrādibhirvakrābhijanaiścārubhiḥ samaiḥ muktā(4) tu bhinnavṛttāntā nātisaṃkṣiptasargakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिशर्क्वरिकाष्टिभ्यामेकसङ्कीर्णकैः परः मात्रयाप्यपरः सर्गः प्राशस्त्येषु च पश्चिमः

atiśarkvarikāṣṭibhyāmekasaṅkīrṇakaiḥ paraḥ mātrayāpyaparaḥ sargaḥ prāśastyeṣu ca paścimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पो ऽतिनिन्दितस्तस्मिन्विशेषानादरः सतां नगरार्णवशैलर्तु चन्द्रार्काश्रमपादपैः

kalpo 'tininditastasminviśeṣānādaraḥ satāṃ nagarārṇavaśailartu candrārkāśramapādapaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्यानसलिलक्रीडामधुपानरतोत्सवैः दूतीवचनविन्यासैर् असतीचरिताद्भूतैः

udyānasalilakrīḍāmadhupānaratotsavaiḥ dūtīvacanavinyāsair asatīcaritādbhūtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमसा मरुताप्यन्यैर् विभावैर् अतिनिर्भरैः :प् २०१ सर्ववृत्तिप्रवृत्तञ्च सर्वभावप्रभावितम्

tamasā marutāpyanyair vibhāvair atinirbharaiḥ :p 201 sarvavṛttipravṛttañca sarvabhāvaprabhāvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वरीतिरसैः पुष्टं(१) पुष्टङ्गुणविभूषणैः अत एव महाकाव्यं तत्कर्ता च महाकविः

sarvarītirasaiḥ puṣṭaṃ(1) puṣṭaṅguṇavibhūṣaṇaiḥ ata eva mahākāvyaṃ tatkartā ca mahākaviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाग्वैदग्ध्यप्रधानेपि रस एवात्र जीवितम् पृथक्प्रयत्ननिर्वर्त्यं वाग्वक्रिम्नि रसाद्वपुः

vāgvaidagdhyapradhānepi rasa evātra jīvitam pṛthakprayatnanirvartyaṃ vāgvakrimni rasādvapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्वर्गफलं विश्वग्व्याख्यातं नायकाख्यया समानवृत्तिनिर्व्यूटः कौशिकीवृत्तिकोमलः

caturvargaphalaṃ viśvagvyākhyātaṃ nāyakākhyayā samānavṛttinirvyūṭaḥ kauśikīvṛttikomalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलापो ऽत्र प्रवासः प्रागनुरागाह्वयो रसः सविशेषकञ्च प्राप्त्यादि संस्कृतेनेत्रेण च

kalāpo 'tra pravāsaḥ prāganurāgāhvayo rasaḥ saviśeṣakañca prāptyādi saṃskṛtenetreṇa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लोकैर् अनेकैः कुलकं स्यात् सन्दानितकानि तत् मुक्तकं श्लोक एकैकश् चमत्कारक्षमः सता ं

ślokair anekaiḥ kulakaṃ syāt sandānitakāni tat muktakaṃ śloka ekaikaś camatkārakṣamaḥ satā ṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्तिभिः कविसिंहानां सुन्दरीभिः समन्वितः कोषो ब्रह्मापरिच्छिन्नः स विदग्धाय रोचते

sūktibhiḥ kavisiṃhānāṃ sundarībhiḥ samanvitaḥ koṣo brahmāparicchinnaḥ sa vidagdhāya rocate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आभासोपमशक्तिश् च सर्गे यद्भिन्नवृत्तता मिश्रं वपुरिति ख्यातं प्रकीर्णमिति च द्विधा श्रव्यञ्चैवाभिनेयञ्च प्रकीर्णं सकलोक्तिभिः

ābhāsopamaśaktiś ca sarge yadbhinnavṛttatā miśraṃ vapuriti khyātaṃ prakīrṇamiti ca dvidhā śravyañcaivābhineyañca prakīrṇaṃ sakaloktibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.