:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे शब्दालङ्कारनिरूपणं नाम द्विचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः छप्तेर् ३४३ :श् अथ त्रिचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अर्थालङ्काराः अग्निर् उवाच अलङ्करणमर्थानामर्थालङ्कार इष्यते तं विना शब्दसौन्दर्यमपि नास्ति मनोहरम्
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre śabdālaṅkāranirūpaṇaṃ nāma dvicatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ chapter 343 :ś atha tricatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ arthālaṅkārāḥ agnir uvāca alaṅkaraṇamarthānāmarthālaṅkāra iṣyate taṃ vinā śabdasaundaryamapi nāsti manoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थालङ्काररहिता विधवेव(१) सरस्वती स्वरूपमथ सादृश्यमुत्प्रेक्षातिशयावपि
arthālaṅkārarahitā vidhaveva(1) sarasvatī svarūpamatha sādṛśyamutprekṣātiśayāvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभावना विरोधश् च हेतुश् च सममष्टधा स्वभाव एव भावानां स्वरूपमभिधीयते
vibhāvanā virodhaś ca hetuś ca samamaṣṭadhā svabhāva eva bhāvānāṃ svarūpamabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निजमागन्तुकञ्चेति द्विविधं तदुदाहृतम् सांसिद्धिकं नियं नैमित्तिकमागन्तुकं तथा
nijamāgantukañceti dvividhaṃ tadudāhṛtam sāṃsiddhikaṃ niyaṃ naimittikamāgantukaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् २२४ सादृश्यं धर्मसामान्यमुपमा रूपकं तथा महोक्त्यर्थान्तरन्यासाविति स्यात्तु चतुर्विधम्
:p 224 sādṛśyaṃ dharmasāmānyamupamā rūpakaṃ tathā mahoktyarthāntaranyāsāviti syāttu caturvidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपमा नाम सा यस्यामुपमानोपमेययोः सत्ता चान्तरसामान्ययोगित्वेपि विवक्षितं
upamā nāma sā yasyāmupamānopameyayoḥ sattā cāntarasāmānyayogitvepi vivakṣitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्चिदादाय सारूप्यं लोकयात्रा प्रवर्तते समासेनासमासेन सा द्विधा प्रतियोगिनः
kiñcidādāya sārūpyaṃ lokayātrā pravartate samāsenāsamāsena sā dvidhā pratiyoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विग्रहादभिधानस्य ससमासान्यथोत्तरा उपमाद्योतकपदेनोपमेयपदेनच
vigrahādabhidhānasya sasamāsānyathottarā upamādyotakapadenopameyapadenaca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभ्याञ्च विग्रहात्त्रेधा ससमासान्तिमात् त्रिधा विशिष्यमाणा उपमा भवन्त्यष्टादश स्फुटाः
tābhyāñca vigrahāttredhā sasamāsāntimāt tridhā viśiṣyamāṇā upamā bhavantyaṣṭādaśa sphuṭāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र साधारणो धर्मः कथ्यते गम्यते ऽपि वा ते धर्मवस्तुप्राधान्याद्धर्मवस्तूपमे उभे
yatra sādhāraṇo dharmaḥ kathyate gamyate 'pi vā te dharmavastuprādhānyāddharmavastūpame ubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यमेवोपमीयेते यत्रान्योन्येन धर्मिणौ परस्परोपमा सा स्यात् प्रसिद्धेरन्यथा तयोः
tulyamevopamīyete yatrānyonyena dharmiṇau parasparopamā sā syāt prasiddheranyathā tayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपरीतोपमा सा स्याद्व्यावृत्तेर् नियमोपमा अन्यत्राप्यनुवृत्तेस्तु भवेदनियमोपमा
viparītopamā sā syādvyāvṛtter niyamopamā anyatrāpyanuvṛttestu bhavedaniyamopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुच्चयोपमातो ऽन्यधर्मवाहुल्यकीर्तनात् वहोर्धम्मस्य साम्येपि वैलक्ष्ण्यं विवक्षितं
samuccayopamāto 'nyadharmavāhulyakīrtanāt vahordhammasya sāmyepi vailakṣṇyaṃ vivakṣitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदुच्यते ऽतिरिक्तत्वं व्यतिरेकोपमा तु सा यत्रोपमा स्याद्वहुभिः सदृशैः सा बहूपमा
yaducyate 'tiriktatvaṃ vyatirekopamā tu sā yatropamā syādvahubhiḥ sadṛśaiḥ sā bahūpamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्माः प्रत्युपमानञ्चेदन्ये मालोपमैव साअप् ३४३।०१५अब्। उपमानविकारेण तुलना विक्रियोपमा
dharmāḥ pratyupamānañcedanye mālopamaiva sāAP 343.015ab/ upamānavikāreṇa tulanā vikriyopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिलोक्यासम्भवि किमप्यारोप्य प्रतियोगिनि :प् २२५ कविनोपमीयते या प्रथते साद्भुतोपमा
trilokyāsambhavi kimapyāropya pratiyogini :p 225 kavinopamīyate yā prathate sādbhutopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतियोगिनमारोप्य तदभेदेन कीर्तनम् उपमेयस्य सा मोहोपमासौ भ्रान्तिमद्वचः
pratiyoginamāropya tadabhedena kīrtanam upameyasya sā mohopamāsau bhrāntimadvacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयोर्धर्मिणोस्तथ्यानिश् चयात् संशयोपमा उपमेयस्य संशय्य निश् चयान्निश् चयोपमा
ubhayordharmiṇostathyāniś cayāt saṃśayopamā upameyasya saṃśayya niś cayānniś cayopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाक्यार्थनैव वाक्यार्थोपमा स्यादुपमानतः आत्मनोपमानादुपमा साधारण्यतिशायिनी
vākyārthanaiva vākyārthopamā syādupamānataḥ ātmanopamānādupamā sādhāraṇyatiśāyinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपमेयं यद्न्यस्य तद्न्यस्योपमा मता यद्युत्तरोत्तरं याति तदासौ गगनोपमा(१)
upameyaṃ yadnyasya tadnyasyopamā matā yadyuttarottaraṃ yāti tadāsau gaganopamā(1)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रशंसा चैव निन्दा च कल्पिता सदृशी तथा किञ्चिच्च सदृशी ज्ञेया उपमा पञ्चधा पुरः
praśaṃsā caiva nindā ca kalpitā sadṛśī tathā kiñcicca sadṛśī jñeyā upamā pañcadhā puraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपमानेन यत्तत्वमुपमेयस्य रूप्यते गुणानां समतां दृष्ट्वा रूपकं नाम तद्विदुः
upamānena yattatvamupameyasya rūpyate guṇānāṃ samatāṃ dṛṣṭvā rūpakaṃ nāma tadviduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपमैव तिरोभूतभेदा रूपकमेव वा सहोक्तिः सहभावेन कथनं तुल्यधर्मिणां
upamaiva tirobhūtabhedā rūpakameva vā sahoktiḥ sahabhāvena kathanaṃ tulyadharmiṇāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेदर्थान्तरन्यासः सादृश्येनोत्तरेण सः अन्यथोपस्थिता वृत्तिश्चेतनस्येतरस्य च
bhavedarthāntaranyāsaḥ sādṛśyenottareṇa saḥ anyathopasthitā vṛttiścetanasyetarasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथा मन्यते यत्र तामुत्प्रेक्षां प्रचक्षते लोकसीमान्वृत्तस्य वस्तुधर्मस्य कीर्तनम्
anyathā manyate yatra tāmutprekṣāṃ pracakṣate lokasīmānvṛttasya vastudharmasya kīrtanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेदतिशयो नाम सम्भवासम्भवाद्द्विधा गुणजातिक्रियादीनां यत्र वैकल्यर्दर्शनं
bhavedatiśayo nāma sambhavāsambhavāddvidhā guṇajātikriyādīnāṃ yatra vaikalyardarśanaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषदर्शनायैव सा विशेषोक्तिरुच्यते :प् २२६ प्रसिद्धहेतुव्यावृत्या यत् किञ्चित् कारणान्तरम्
viśeṣadarśanāyaiva sā viśeṣoktirucyate :p 226 prasiddhahetuvyāvṛtyā yat kiñcit kāraṇāntaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र स्वाभाविकत्वं वा विभाव्यं सा विभावना सङ्गतीकरणं युक्त्या यदसंगच्छमानयोः
yatra svābhāvikatvaṃ vā vibhāvyaṃ sā vibhāvanā saṅgatīkaraṇaṃ yuktyā yadasaṃgacchamānayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरोधपूर्वकत्वेन तद्विरोध इति स्मृतं सिसाधयिषितार्थस्य हेतुर्भवति साधकः
virodhapūrvakatvena tadvirodha iti smṛtaṃ sisādhayiṣitārthasya heturbhavati sādhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारको ज्ञापक इति द्विधा सो ऽप्युपजायते प्रवर्तते कारकाख्यः प्राक् पश्चात् कार्यजन्मनः
kārako jñāpaka iti dvidhā so 'pyupajāyate pravartate kārakākhyaḥ prāk paścāt kāryajanmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वशेष इति ख्यातस्तयोरेव विशेषयोः कार्यकारणभावाद्वा स्वमावाद्वा नियामकात्
pūrvaśeṣa iti khyātastayoreva viśeṣayoḥ kāryakāraṇabhāvādvā svamāvādvā niyāmakāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञापकाख्यस्य भेदो ऽस्ति नदीपूरादिदर्शनात् अविनाभावनियमो ह्य् अविनाभावदर्शनात्
jñāpakākhyasya bhedo 'sti nadīpūrādidarśanāt avinābhāvaniyamo hy avinābhāvadarśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.