:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे शब्दर्थालङ्कारनिरूपणं नाम चतुश् चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ छप्तेर् ३४५ :श् अथ पञ्चचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः काव्यगुणविवेकः अग्निर् उवाच अलंकृतमपि प्रीत्यै न काव्यं निर्गुणं भवेत् वपुष्यललिते स्त्रीणां हारो भारायते परं
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre śabdarthālaṅkāranirūpaṇaṃ nāma catuś catvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || chapter 345 :ś atha pañcacatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ kāvyaguṇavivekaḥ agnir uvāca alaṃkṛtamapi prītyai na kāvyaṃ nirguṇaṃ bhavet vapuṣyalalite strīṇāṃ hāro bhārāyate paraṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च वाच्यं गुणो दोषो भाव एव भविष्यति गुणाः श्लेषादयो दोषा गूडार्थाद्याः पृथक् कृताः
na ca vācyaṃ guṇo doṣo bhāva eva bhaviṣyati guṇāḥ śleṣādayo doṣā gūḍārthādyāḥ pṛthak kṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः काव्ये महतीं छायामनुगृह्णात्यसौ गुणैः सम्भवत्येष सामान्यो वैशेषिक इति द्विधा
yaḥ kāvye mahatīṃ chāyāmanugṛhṇātyasau guṇaiḥ sambhavatyeṣa sāmānyo vaiśeṣika iti dvidhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वसाधारणीभूतः सामन्य इति मन्यते शब्दमर्थमुभौ प्राप्तः सामान्यो भवति त्रिधा
sarvasādhāraṇībhūtaḥ sāmanya iti manyate śabdamarthamubhau prāptaḥ sāmānyo bhavati tridhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दमाश्रयते काव्यं शरीरं यः स तद्गुणः :प् २२९ श्लोषो लालित्यागाम्भीर्यसौकुमार्यमुदारता
śabdamāśrayate kāvyaṃ śarīraṃ yaḥ sa tadguṇaḥ :p 229 śloṣo lālityāgāmbhīryasaukumāryamudāratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्येव यौगिकी चेति गुणाः शब्दस्य सप्तधा सुश्लिष्टसन्निवेशत्वं शब्दानां श्लेष उच्यते
satyeva yaugikī ceti guṇāḥ śabdasya saptadhā suśliṣṭasanniveśatvaṃ śabdānāṃ śleṣa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणादेशादिना पूर्वं पदसम्बद्धमक्षरं यत्रसन्धीयते नैव तल्लालित्यमुदाहृतं
guṇādeśādinā pūrvaṃ padasambaddhamakṣaraṃ yatrasandhīyate naiva tallālityamudāhṛtaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशिष्टलक्षणोल्लेखलेख्यमुत्तानशब्दकम् गाम्भीर्यं कथयन्त्यार्यास्तदेवान्येषु शब्दतां
viśiṣṭalakṣaṇollekhalekhyamuttānaśabdakam gāmbhīryaṃ kathayantyāryāstadevānyeṣu śabdatāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिष्ठुराक्षरप्रायशब्दता सुकुमारता उत्तानपदतौदर्ययुतश्लाघ्यैर् विशेषणैः
aniṣṭhurākṣaraprāyaśabdatā sukumāratā uttānapadataudaryayutaślāghyair viśeṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओजः समासभूयस्त्वमेतत्पद्यादिजीवितं आब्रह्म स्तम्भपर्यन्तमोजसैकेन पौरुषं
ojaḥ samāsabhūyastvametatpadyādijīvitaṃ ābrahma stambhaparyantamojasaikena pauruṣaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्यमानस्य शब्देन येन केनापि वस्तुनः उत्कर्षमावहन्नर्थो गुण इत्य् अभिधीयते
ucyamānasya śabdena yena kenāpi vastunaḥ utkarṣamāvahannartho guṇa ity abhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माधुर्यं सम्बिधानञ्च कोमलत्वमुदारता प्रौढिः सामयिकत्वञ्च तद्भेदाः षट्चकाशति
mādhuryaṃ sambidhānañca komalatvamudāratā prauḍhiḥ sāmayikatvañca tadbhedāḥ ṣaṭcakāśati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधेर्ष्याकारगाम्भीर्यात्माधुर्यं धैर्यगाहिता सम्बिधानं परिकरः स्यादपेक्षितसिद्धये
krodherṣyākāragāmbhīryātmādhuryaṃ dhairyagāhitā sambidhānaṃ parikaraḥ syādapekṣitasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्काठिन्यादिनिर्मुक्तसन्निवेशविशिष्टता तिरस्कृत्यैव मृदुता भाति कोमलतेति सा
yatkāṭhinyādinirmuktasanniveśaviśiṣṭatā tiraskṛtyaiva mṛdutā bhāti komalateti sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्यते स्थूललक्षत्वप्रवृत्तेर्यत्र लक्षणम् गुणस्य तदुदारत्वमाशयस्यातिसौष्ठवं
lakṣyate sthūlalakṣatvapravṛtteryatra lakṣaṇam guṇasya tadudāratvamāśayasyātisauṣṭhavaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिप्रेतं प्रति यतो निर्वाहस्योपपादिकाः युक्तयो हेतुगर्भिण्यः प्रौढाप्रौढिरुदाहृता
abhipretaṃ prati yato nirvāhasyopapādikāḥ yuktayo hetugarbhiṇyaḥ prauḍhāprauḍhirudāhṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् २३० स्वतन्त्रस्यान्यतन्त्रस्य वाह्यान्तःसमयोगतः तत्र व्युत्पत्तिरर्थस्य या सामयिकतेति सा
:p 230 svatantrasyānyatantrasya vāhyāntaḥsamayogataḥ tatra vyutpattirarthasya yā sāmayikateti sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दार्थवुपकुर्वाणो नाम्नोभयगुणः स्मृतः तस्य प्रसादः सौभाग्यं यथासङ्ख्यं प्रशस्तता
śabdārthavupakurvāṇo nāmnobhayaguṇaḥ smṛtaḥ tasya prasādaḥ saubhāgyaṃ yathāsaṅkhyaṃ praśastatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाको राग इति प्राज्ञैः षट्प्रपञ्चविपञ्चिताः सुप्रसिद्धर्थपदता प्रसाद इति गीयते
pāko rāga iti prājñaiḥ ṣaṭprapañcavipañcitāḥ suprasiddharthapadatā prasāda iti gīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्कर्षवान् गुणः कश्चिद्यस्मिन्नुक्ते प्रतीयते तत्सौभाग्यमुदारत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः
utkarṣavān guṇaḥ kaścidyasminnukte pratīyate tatsaubhāgyamudāratvaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथासङ्ख्यमनुद्देशः सामन्यमतिदिश्यते समये वर्णनीयस्य दारुणस्यापि वस्तुनः
yathāsaṅkhyamanuddeśaḥ sāmanyamatidiśyate samaye varṇanīyasya dāruṇasyāpi vastunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदारुणेन शब्देन प्राशस्त्यमुपवर्णनं उच्चैः परिणतिः कापि पाक इत्य् अभिधीयते
adāruṇena śabdena prāśastyamupavarṇanaṃ uccaiḥ pariṇatiḥ kāpi pāka ity abhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृद्वीकानारिकेलाम्बुपाकभेदाच्चतुर्विधः आदावन्ते च सौरस्यं मृद्वीकापाक एव सः
mṛdvīkānārikelāmbupākabhedāccaturvidhaḥ ādāvante ca saurasyaṃ mṛdvīkāpāka eva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काव्येच्छया विशेषो यः सराग इति गीयते अभ्यासोपहितः कान्तिं सहजामपि वर्तते
kāvyecchayā viśeṣo yaḥ sarāga iti gīyate abhyāsopahitaḥ kāntiṃ sahajāmapi vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हारिद्रश् चैव कौसुम्भो नीली रागश् च स त्रिधा वैशेषिकः परिज्ञेयो यः स्वलक्षणगोचरः
hāridraś caiva kausumbho nīlī rāgaś ca sa tridhā vaiśeṣikaḥ parijñeyo yaḥ svalakṣaṇagocaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.