:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे काव्यगुणविवेको नाम पञ्चचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् २३१ छप्तेर् ३४६ :श् अथ षट्चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः काव्यदोषविवेकः अग्निर् उवाच उद्वेगजनको दोषः सभ्यानां स च सप्तधा वक्तृवाचकवाच्यानामेकद्वित्रिनियोगतः
:e ity āgneye mahāpurāṇe kāvyaguṇaviveko nāma pañcacatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 231 chapter 346 :ś atha ṣaṭcatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ kāvyadoṣavivekaḥ agnir uvāca udvegajanako doṣaḥ sabhyānāṃ sa ca saptadhā vaktṛvācakavācyānāmekadvitriniyogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वक्ता कविर्नाम प्रथते स च भेदतः सन्दिहानो ऽविनीतः सन्नज्ञो ज्ञाता चतुर्विधः
tatra vaktā kavirnāma prathate sa ca bhedataḥ sandihāno 'vinītaḥ sannajño jñātā caturvidhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमित्तपरिभाषाभ्यामर्थसंस्पर्शिवाचकम् तद्भेदो पदवाक्ये द्वे कथितं लक्षणं द्वयोः
nimittaparibhāṣābhyāmarthasaṃsparśivācakam tadbhedo padavākye dve kathitaṃ lakṣaṇaṃ dvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असाधुत्वाप्रयुक्त्वे द्वावेव पदनिग्रहौ शब्दशास्त्रविरुद्धत्वमसाधुत्वं विदुर्बुधाः
asādhutvāprayuktve dvāveva padanigrahau śabdaśāstraviruddhatvamasādhutvaṃ vidurbudhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्युत्पन्नैर् अनिबद्वत्वमप्रयुक्तत्वमुच्यते छान्दसत्वमविस्पष्टत्वञ्च कष्टत्वमेव च
vyutpannair anibadvatvamaprayuktatvamucyate chāndasatvamavispaṣṭatvañca kaṣṭatvameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदसामयिकत्वञ्च ग्राम्यत्वञ्चेति पञ्चधा छान्दसत्वं न भाषायामविस्पष्टमबोधतः
tadasāmayikatvañca grāmyatvañceti pañcadhā chāndasatvaṃ na bhāṣāyāmavispaṣṭamabodhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गूडार्थता विपर्यस्तार्थता संशयितार्थता अविष्पष्टार्थता भेदास्तत्र गूढार्थतेति सा
gūḍārthatā viparyastārthatā saṃśayitārthatā aviṣpaṣṭārthatā bhedāstatra gūḍhārthateti sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्रार्थो दुःखसवेद्यो विपर्यस्तार्थता पुनः विवक्षितान्यशब्दार्थप्रतिपातिर्मलीमसा(१)
yatrārtho duḥkhasavedyo viparyastārthatā punaḥ vivakṣitānyaśabdārthapratipātirmalīmasā(1)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यार्थत्वासमर्थत्वे एतामेवोपसर्पतः :प् २३२ सन्दिह्यमानवाच्यत्वमाहुः संशयितार्थतां
anyārthatvāsamarthatve etāmevopasarpataḥ :p 232 sandihyamānavācyatvamāhuḥ saṃśayitārthatāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषत्वमनुबध्नाति सज्जनोद्वेजनादृते असुखोच्चार्यमाणत्वं कष्टत्वं समयाच्युतिः
doṣatvamanubadhnāti sajjanodvejanādṛte asukhoccāryamāṇatvaṃ kaṣṭatvaṃ samayācyutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असामयिकता नेयामेताञ्च मुनयो जगुः ग्राम्यता तु जघन्यार्थप्रतिपातिः खलीकृता
asāmayikatā neyāmetāñca munayo jaguḥ grāmyatā tu jaghanyārthapratipātiḥ khalīkṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्तव्यग्राम्यवाच्यस्य वचनात्स्मरणादपि तद्वाचकपदेनाभिसाम्याद्भवति सा त्रिधा
vaktavyagrāmyavācyasya vacanātsmaraṇādapi tadvācakapadenābhisāmyādbhavati sā tridhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषः साधारणः प्रातिस्विको ऽर्थस्य स तु द्विधा अनेकभागुपालम्भः साधारण इति स्मृतः
doṣaḥ sādhāraṇaḥ prātisviko 'rthasya sa tu dvidhā anekabhāgupālambhaḥ sādhāraṇa iti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियाकारकयोर्भ्रंशो विसन्धिः पुनरुक्ता व्यस्तसम्बन्धता चेति पञ्च साधारणा मताः(१)
kriyākārakayorbhraṃśo visandhiḥ punaruktā vyastasambandhatā ceti pañca sādhāraṇā matāḥ(1)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्रियत्वं क्रियाभ्रंशो भ्रष्टकारकता पुनः कर्त्र्यादिकारकाभावो विसन्धिःसन्धिदूषणम्
akriyatvaṃ kriyābhraṃśo bhraṣṭakārakatā punaḥ kartryādikārakābhāvo visandhiḥsandhidūṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विगतो वा विरुद्धो वा सन्धिः स भवति द्विधा सन्धेर्विरुद्धता कष्टपादादर्थान्तरागमात्(२)
vigato vā viruddho vā sandhiḥ sa bhavati dvidhā sandherviruddhatā kaṣṭapādādarthāntarāgamāt(2)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरुक्तत्वमाभीक्ष्ण्यादभिधानं द्विधैव तत् अर्थावृत्तिः पदावृत्तिरर्थावृत्तिरपि द्विधा
punaruktatvamābhīkṣṇyādabhidhānaṃ dvidhaiva tat arthāvṛttiḥ padāvṛttirarthāvṛttirapi dvidhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयुक्तवरशब्देन(३) तथा शब्दान्तरेण च नावर्तते पदावृत्तौ वाच्यमावर्तते पदम्
prayuktavaraśabdena(3) tathā śabdāntareṇa ca nāvartate padāvṛttau vācyamāvartate padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यस्तसम्बन्धता सुष्ठुसम्बन्धो व्यवधानतः सम्बन्धान्तरनिर्भाषात् सम्बन्धान्तरजन्मनः
vyastasambandhatā suṣṭhusambandho vyavadhānataḥ sambandhāntaranirbhāṣāt sambandhāntarajanmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् २३३ अभावेपि तयोरन्तर्व्यवधानास्त्रिधैव सा अन्तरा पदवाक्याभ्यां प्रतिभेदं पुनर्द्विधा
:p 233 abhāvepi tayorantarvyavadhānāstridhaiva sā antarā padavākyābhyāṃ pratibhedaṃ punardvidhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाच्यमर्थार्थ्यमानत्वात्तद्द्विधा पदवाक्ययोः व्युत्पादितपूर्ववाच्यं व्युत्पाद्यञ्चेति भिद्यते
vācyamarthārthyamānatvāttaddvidhā padavākyayoḥ vyutpāditapūrvavācyaṃ vyutpādyañceti bhidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टव्याघातकारित्वं हेतोः स्यादसमर्थता असिद्धत्वं विरुद्धत्वमनैकान्तिकता तथा
iṣṭavyāghātakāritvaṃ hetoḥ syādasamarthatā asiddhatvaṃ viruddhatvamanaikāntikatā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सत्प्रतिपक्षत्वं कालातीतत्वसङ्करः पक्षे सपक्षेनास्तितत्वं विपक्षे ऽस्तित्वमेव तत्
evaṃ satpratipakṣatvaṃ kālātītatvasaṅkaraḥ pakṣe sapakṣenāstitatvaṃ vipakṣe 'stitvameva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काव्येषु परिषद्यानां न भवेदप्यरुन्तुदम् एकादशनिरर्थत्वं(१) दुष्करादौ न दुष्यति
kāvyeṣu pariṣadyānāṃ na bhavedapyaruntudam ekādaśanirarthatvaṃ(1) duṣkarādau na duṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखीकरोति दोषज्ञान्गूढार्थत्वं न दुष्करे न ग्राम्यतोद्वेगकारी प्रसिद्धेर् लोकशास्त्रयोः
duḥkhīkaroti doṣajñāngūḍhārthatvaṃ na duṣkare na grāmyatodvegakārī prasiddher lokaśāstrayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियाभ्रंशेन लक्ष्मास्ति क्रियाध्याहारयोगतः भ्रष्टकारकताक्षेपबलाध्याहृतकारके
kriyābhraṃśena lakṣmāsti kriyādhyāhārayogataḥ bhraṣṭakārakatākṣepabalādhyāhṛtakārake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रगृह्ये गृह्यते नैव क्षतं विगतसन्धिना कष्टपाठाद्विसन्धित्वं दुर्वचादौ न दुर्भगम्
pragṛhye gṛhyate naiva kṣataṃ vigatasandhinā kaṣṭapāṭhādvisandhitvaṃ durvacādau na durbhagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुप्रासे पदावृत्तिर्व्यस्तसम्बन्धता शुभा नार्थसंग्रहणे दोषो व्युत्क्रमाद्यैर् न लिप्यते
anuprāse padāvṛttirvyastasambandhatā śubhā nārthasaṃgrahaṇe doṣo vyutkramādyair na lipyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभक्तिसंज्ञालिङ्गानां यत्रोद्वेगो न धीमतां संख्यायास्तत्र भिन्नत्वमुपमानोपमेययोः
vibhaktisaṃjñāliṅgānāṃ yatrodvego na dhīmatāṃ saṃkhyāyāstatra bhinnatvamupamānopameyayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेकस्य तथैकेन बहूनां बहुभिः शुभा कवीमां समुदाचारः समयो नाम गीयते
anekasya tathaikena bahūnāṃ bahubhiḥ śubhā kavīmāṃ samudācāraḥ samayo nāma gīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् २३४ समान्यश् च विशिष्टश् च धर्मवद्भवति द्विधा सिद्धसैद्धान्तिकानाञ्च कवीनाञ्चाविवादतः
:p 234 samānyaś ca viśiṣṭaś ca dharmavadbhavati dvidhā siddhasaiddhāntikānāñca kavīnāñcāvivādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः प्रसिध्यति सामान्य इत्य् असौ समयो मतः सर्वेसिद्धान्तिका येन सञ्चरन्ति निरत्ययं
yaḥ prasidhyati sāmānya ity asau samayo mataḥ sarvesiddhāntikā yena sañcaranti niratyayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कियन्त एव वा येन सामान्यस्तेन सद्विधा छेदसिद्धन्ततो ऽन्यः स्यात् केषाञ्चिद्भ्रान्तितो यथा
kiyanta eva vā yena sāmānyastena sadvidhā chedasiddhantato 'nyaḥ syāt keṣāñcidbhrāntito yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्कज्ञानं मुनेः कस्य कस्यचित् क्षणभङ्गिका भूतचैतन्यता कस्य ज्ञानस्य सुप्रकाशता
tarkajñānaṃ muneḥ kasya kasyacit kṣaṇabhaṅgikā bhūtacaitanyatā kasya jñānasya suprakāśatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञातस्थूलताशब्दानेकान्तत्वं तथार्हतः शैववैष्णवशाक्तेयसौरसिद्धान्तिनां मतिः
prajñātasthūlatāśabdānekāntatvaṃ tathārhataḥ śaivavaiṣṇavaśākteyasaurasiddhāntināṃ matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगतः कारणं ब्रह्म साङ्ख्यानां सप्रधानकं अस्मिन् सरस्वतीलोके सञ्चरन्तः परस्परम्
jagataḥ kāraṇaṃ brahma sāṅkhyānāṃ sapradhānakaṃ asmin sarasvatīloke sañcarantaḥ parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बध्नन्ति व्यतिपश्यन्तो यद्विशिष्टैः स उच्यते परिग्रहादप्यसतां सतामेवापरिग्रहात्
badhnanti vyatipaśyanto yadviśiṣṭaiḥ sa ucyate parigrahādapyasatāṃ satāmevāparigrahāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिद्यमानस्य तस्यायं द्वैविध्यमुपगीयते प्रत्यक्षादिप्रमाणैर् यद् बाधितं तदसद्विदुः
bhidyamānasya tasyāyaṃ dvaividhyamupagīyate pratyakṣādipramāṇair yad bādhitaṃ tadasadviduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कविभिस्तत् प्रतिग्राह्यं ज्ञानस्य द्योतमानता यदेवार्थक्रियाकारि तदेव परमार्थसत्
kavibhistat pratigrāhyaṃ jñānasya dyotamānatā yadevārthakriyākāri tadeva paramārthasat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानाज्ज्ञानतस्त्वेकं ब्रह्मैव परमार्थसत् विष्णुः स्वर्गादिहेतुः स शब्दालङ्काररूपवान् अपरा च परा विद्या तां ज्ञात्वा मुच्यते भवात्
ajñānājjñānatastvekaṃ brahmaiva paramārthasat viṣṇuḥ svargādihetuḥ sa śabdālaṅkārarūpavān aparā ca parā vidyā tāṃ jñātvā mucyate bhavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.