:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अद्वैतव्रह्मविज्ञानं नमोनाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः छप्तेर् ३८० :श् अथाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः गीतासारः अग्निर् उवाच गीतासारं प्रवक्ष्यामि सर्वगीतोत्तमोत्तमं कृष्णो ऽर्जुनाय यमाह पुरा वै भुक्तिमुक्तिदं(२)
:e ity āgneye mahāpurāṇe advaitavrahmavijñānaṃ namonāśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ chapter 380 :ś athāśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ gītāsāraḥ agnir uvāca gītāsāraṃ pravakṣyāmi sarvagītottamottamaṃ kṛṣṇo 'rjunāya yamāha purā vai bhuktimuktidaṃ(2)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच गतासुरगतासुर्वा न शोच्यो देहवानजः आत्माजरो ऽमरो ऽभेद्यस्तस्माच्छोकादिकं त्यजेत्
śrībhagavānuvāca gatāsuragatāsurvā na śocyo dehavānajaḥ ātmājaro 'maro 'bhedyastasmācchokādikaṃ tyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ३४५ ध्यायतो विषयान् पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते सङ्गात् कामस्ततः क्रोधः क्रोधात्सम्मोह एव च
:p 345 dhyāyato viṣayān puṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate saṅgāt kāmastataḥ krodhaḥ krodhātsammoha eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्मोहात् स्मृतिविभ्रंशो बुद्धिनाशात् प्रणश्यति दुःसङ्गहानिः सत्सङ्गान्मोक्षकाभी च कामनुत्
ammohāt smṛtivibhraṃśo buddhināśāt praṇaśyati duḥsaṅgahāniḥ satsaṅgānmokṣakābhī ca kāmanut
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामत्यागादात्मनिष्ठः स्थिरप्रज्ञस्तदोच्यते या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी
kāmatyāgādātmaniṣṭhaḥ sthiraprajñastadocyate yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते
yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ ātmanyeva ca santuṣṭastasya kāryaṃ na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव तस्य कृते नार्थो नाकृते नेह कश् चनः तत्त्ववित्तु महावहो गुणकर्मविभागयोः
naiva tasya kṛte nārtho nākṛte neha kaś canaḥ tattvavittu mahāvaho guṇakarmavibhāgayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणा गुनेषु वर्तन्ते इति मत्वा न सज्जते सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यति
guṇā guneṣu vartante iti matvā na sajjate sarvaṃ jñānaplavenaiva vṛjinaṃ santariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात् कुरुते ऽर्जुन ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गन्त्यक्त्वा करोति यः
jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasāt kurute 'rjuna brahmaṇyādhāya karmāṇi saṅgantyaktvā karoti yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि
lipyate na sa pāpena padmapatramivāmbhasā sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टो ऽभिजायते
īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo 'bhijāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि कल्याणकृत् कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति देवी ह्य् एषा गुणमयी मम माया दुरत्यया
na hi kalyāṇakṛt kaściddurgatiṃ tāta gacchati devī hy eṣā guṇamayī mama māyā duratyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतान्तरन्ति ते आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थो ज्ञानी च भरतर्षभ
māmeva ye prapadyante māyāmetāntaranti te ārto jijñāsurarthārtho jñānī ca bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विधा भजन्ते मां ज्ञानी चैकत्वमास्थितः :प् ३४६ अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावो ऽध्यात्ममुच्यते
caturvidhā bhajante māṃ jñānī caikatvamāsthitaḥ :p 346 akṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo 'dhyātmamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः अधिभूतं क्षरोभावः पुरुषश्चाधिदैवतं
bhūtabhāvodbhavakaro visargaḥ karmasaṃjñitaḥ adhibhūtaṃ kṣarobhāvaḥ puruṣaścādhidaivataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधियज्ञोहमेवात्र देहे देहभृतां वर अन्तकाले स्मरन्माञ्च मद्भावं यात्यसंशयः
adhiyajñohamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara antakāle smaranmāñca madbhāvaṃ yātyasaṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं यं भावं स्मरन्नन्ते त्यजेद्देहन्तमाप्नुयात् प्राणं न्यस्य भ्रुवोर्मध्ये अन्ते प्राप्नोति मत्परम्
yaṃ yaṃ bhāvaṃ smarannante tyajeddehantamāpnuyāt prāṇaṃ nyasya bhruvormadhye ante prāpnoti matparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्मवदन् देहं त्यजन्तथा ब्रह्मादिस्तम्भपर्यन्ताः सर्वे मम विभूतयः
omityekākṣaraṃ brahmavadan dehaṃ tyajantathā brahmādistambhaparyantāḥ sarve mama vibhūtayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमन्तश्चोर्जिताः सर्वे ममांशाः(१) प्राणिनः स्मृताः अहमेको विश्वरूप इति ज्ञात्वा विमुच्यते
śrīmantaścorjitāḥ sarve mamāṃśāḥ(1) prāṇinaḥ smṛtāḥ ahameko viśvarūpa iti jñātvā vimucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रं शरीरं यो वेत्ति क्षेत्रज्ञः स प्रकोर्तितः क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम
kṣetraṃ śarīraṃ yo vetti kṣetrajñaḥ sa prakortitaḥ kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yattajjñānaṃ mataṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च इन्द्रयाणि देशैकञ्च पञ्च चेन्द्रियगोचराः
mahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca indrayāṇi deśaikañca pañca cendriyagocarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतं
icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṅghātaścetanā dhṛtiḥ etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम् आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः
amānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनं
indriyārtheṣu vairāgyamanahaṅkāra eva ca janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु :प् ३४७ नित्यञ्च समचित्तत्त्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु
āsaktiranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu :p 347 nityañca samacittattvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि
mayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यात्मज्ञाननिष्ठत्वन्तत्त्वज्ञानानुदर्शनं एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतो ऽन्यथा
adhyātmajñānaniṣṭhatvantattvajñānānudarśanaṃ etajjñānamiti proktamajñānaṃ yadato 'nyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेयं यत्तत् प्रवक्ष्यामि यं ज्ञात्वामृतमश्नुते अनादि परमं ब्रह्म सत्त्वं नाम तदुच्यते
jñeyaṃ yattat pravakṣyāmi yaṃ jñātvāmṛtamaśnute anādi paramaṃ brahma sattvaṃ nāma taducyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वतः पाणिपादान्तं सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति
sarvataḥ pāṇipādāntaṃ sarvato 'kṣiśiromukham sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च
sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वहिरन्तश् च भूतानामचरञ्चरमेव च सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थञ्चान्तिके ऽपि यत्
vahirantaś ca bhūtānāmacarañcarameva ca sūkṣmatvāttadavijñeyaṃ dūrasthañcāntike 'pi yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविभक्तञ्च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम् भूतभर्तृ च विज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च
avibhaktañca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam bhūtabhartṛ ca vijñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य धिष्ठितं
jyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya dhiṣṭhitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे
dhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā anye sāṅkhyena yogena karmayogena cāpare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये त्वेवमजानन्तो श्रुत्वान्येभ्य उपासते तेपि चाशु तरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः
anye tvevamajānanto śrutvānyebhya upāsate tepi cāśu tarantyeva mṛtyuṃ śrutiparāyaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च प्रमादमोहौ तमसो भवतो ज्ञानमेव च
sattvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca pramādamohau tamaso bhavato jñānameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ३४८ गुणा वर्तन्त इत्य् एव यो ऽवतिष्ठति नेङ्गते मानावमानमित्रारितुल्यस्त्यागी स निर्गुणः
:p 348 guṇā vartanta ity eva yo 'vatiṣṭhati neṅgate mānāvamānamitrāritulyastyāgī sa nirguṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययं छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित्
ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayaṃ chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वौ भूतसर्गौ लोके ऽस्मिन् दैव आसुर एव च अहिंसादिः क्षमा चैव दैवीसम्पत्तितो नृणां
dvau bhūtasargau loke 'smin daiva āsura eva ca ahiṃsādiḥ kṣamā caiva daivīsampattito nṛṇāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शौचं नापि वाचारो ह्य् आसुरीसम्पदोद्धवः नरकत्वात् क्रोधलोभकामस्तस्मात्त्रयं त्यजेत्
na śaucaṃ nāpi vācāro hy āsurīsampadoddhavaḥ narakatvāt krodhalobhakāmastasmāttrayaṃ tyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञस्तपस् तथा दानं सत्त्वाद्यैस्त्रिविधं स्मृतम् आयुः सत्त्वं बलारोग्यसुखायान्नन्तु सात्त्विकं
yajñastapas tathā dānaṃ sattvādyaistrividhaṃ smṛtam āyuḥ sattvaṃ balārogyasukhāyānnantu sāttvikaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखशोकामयायान्नं तीक्ष्णरूक्षन्तु राजसं अमेध्योच्छिष्टपूत्यन्नं तामसं नीरसादिकं
duḥkhaśokāmayāyānnaṃ tīkṣṇarūkṣantu rājasaṃ amedhyocchiṣṭapūtyannaṃ tāmasaṃ nīrasādikaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यष्टव्यो विधिना यज्ञो निष्कामाय स सात्त्विकः यज्ञः फलाय दम्भात्मी राजसस्तामसः क्रतुः
yaṣṭavyo vidhinā yajño niṣkāmāya sa sāttvikaḥ yajñaḥ phalāya dambhātmī rājasastāmasaḥ kratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रद्धामन्त्रादिविध्युक्तं तपः शारीरमुच्यते देवादिपूजाहिंसादि वाङ्मयं तप उच्यते
śraddhāmantrādividhyuktaṃ tapaḥ śārīramucyate devādipūjāhiṃsādi vāṅmayaṃ tapa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं स्वाध्यायसज्जपः मानसं चित्तसंशुद्धेर्सौनमात्सविनिग्रहः
anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ svādhyāyasajjapaḥ mānasaṃ cittasaṃśuddhersaunamātsavinigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्त्विकञ्च तपो ऽकामं फलाद्यर्थन्तु राजसं तामसं परपीडायै सात्त्विकं दानमुच्यते
sāttvikañca tapo 'kāmaṃ phalādyarthantu rājasaṃ tāmasaṃ parapīḍāyai sāttvikaṃ dānamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशादौ चैव दातव्यमुपकाराय राजसं आदेशादाववज्ञातं तामसं दानमीरितं
deśādau caiva dātavyamupakārāya rājasaṃ ādeśādāvavajñātaṃ tāmasaṃ dānamīritaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ३४९ ॐतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः यज्ञदानादिक कर्म बुक्तिमुक्तिप्रदं नृणां
:p 349 oṃtatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ yajñadānādika karma buktimuktipradaṃ nṛṇāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिष्टमिष्टं मिश्रञ्च त्रिविधं कर्मणः फलं भवत्यत्यागिनां(१) प्रेत्य न तु सन्न्यासिनां क्वचित्
aniṣṭamiṣṭaṃ miśrañca trividhaṃ karmaṇaḥ phalaṃ bhavatyatyāgināṃ(1) pretya na tu sannyāsināṃ kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामसः कर्मसंयोगात् मोहात्क्लेशभयादिकात् राजसः सात्त्विको ऽकामात् पञ्चैते कर्महेतवः
tāmasaḥ karmasaṃyogāt mohātkleśabhayādikāt rājasaḥ sāttviko 'kāmāt pañcaite karmahetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणञ्च पृथग्विधम् त्रिविधाश् च पृथक् चेष्टा दैवञ्चैवात्र पञ्चमं
adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇañca pṛthagvidham trividhāś ca pṛthak ceṣṭā daivañcaivātra pañcamaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं ज्ञानं सात्त्विकं स्यात् पृथग् ज्ञानन्तु राजसं अतत्त्वार्थन्तामसं स्यात् कर्माकामाय सात्त्विकं
ekaṃ jñānaṃ sāttvikaṃ syāt pṛthag jñānantu rājasaṃ atattvārthantāmasaṃ syāt karmākāmāya sāttvikaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामाय राजसं कर्म मोहात् कर्म तु तामसं सीध्यसिद्ध्योः समः कर्ता सात्त्विको राजसो ऽत्यपि
kāmāya rājasaṃ karma mohāt karma tu tāmasaṃ sīdhyasiddhyoḥ samaḥ kartā sāttviko rājaso 'tyapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शठो ऽलसस्तामसः स्यात् कार्यादिधीश् च सात्त्विकी कार्यार्थं सा राजसी स्याद्विपरीता तु तामसी
śaṭho 'lasastāmasaḥ syāt kāryādidhīś ca sāttvikī kāryārthaṃ sā rājasī syādviparītā tu tāmasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोधृतिः सात्त्विकी स्यात् प्रीतिकामेति राजसी तामसी तु प्रशोकादौ मुखं सत्त्वात्तदन्तगं
manodhṛtiḥ sāttvikī syāt prītikāmeti rājasī tāmasī tu praśokādau mukhaṃ sattvāttadantagaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं तद्राजसञ्चाग्रे अन्ते दुःखन्तु तामसं अतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदन्ततं
sukhaṃ tadrājasañcāgre ante duḥkhantu tāmasaṃ ataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidantataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य विष्णुं सिद्धिञ्च विन्दति कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा
svakarmaṇā tamabhyarcya viṣṇuṃ siddhiñca vindati karmaṇā manasā vācā sarvāvasthāsu sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् ३५० ब्रह्मादिस्तम्भपर्यन्तं जगद्विष्णुञ्च वेत्ति यः सिद्धिमाप्नोति भगवद्भक्तो भागवतो ध्रुवं
:p 350 brahmādistambhaparyantaṃ jagadviṣṇuñca vetti yaḥ siddhimāpnoti bhagavadbhakto bhāgavato dhruvaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.