Library·Agni-Purana·54

Agni-Purana 54

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये लिङ्गलक्षणं नाम त्रिपञ्चाशत्तमोध्यायः ॥ छप्तेर् ५४ :श् अथ चतुःपञ्चाशत्तमोध्यायः लिङ्गमानादिकथनं भगवानुवाच वक्ष्याम्यन्यप्रकारेण(१) लिङ्गमानादिकं शृणु वक्ष्ये लवणजं लिङ्गं घृतजं बुद्धिवर्धनम्

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye liṅgalakṣaṇaṃ nāma tripañcāśattamodhyāyaḥ || Chapter 54 :ś atha catuḥpañcāśattamodhyāyaḥ liṅgamānādikathanaṃ bhagavānuvāca vakṣyāmyanyaprakāreṇa(1) liṅgamānādikaṃ śṛṇu vakṣye lavaṇajaṃ liṅgaṃ ghṛtajaṃ buddhivardhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतये वस्त्रलिङ्गन्तु लिङ्गन्तात्कालिकं विदुः पक्वापक्वं मृण्मयं स्यादपक्वात् पक्वजं वरं

bhūtaye vastraliṅgantu liṅgantātkālikaṃ viduḥ pakvāpakvaṃ mṛṇmayaṃ syādapakvāt pakvajaṃ varaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दारुमयं पुण्यं दारुजात् शैलजं वरं शैलाद्वरं तु मुक्ताजं ततो लौहं सुवर्णजं

tato dārumayaṃ puṇyaṃ dārujāt śailajaṃ varaṃ śailādvaraṃ tu muktājaṃ tato lauhaṃ suvarṇajaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजतं कीर्तितं ताम्रं पैत्तलं भुक्तिमुक्तिदं रङ्गजं (२) रसलिङ्गञ्च भुक्तिमुक्तिप्रदं वरं

rājataṃ kīrtitaṃ tāmraṃ paittalaṃ bhuktimuktidaṃ raṅgajaṃ (2) rasaliṅgañca bhuktimuktipradaṃ varaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसजं रसलोहादिरत्नगर्भन्तु वर्धयेत् मानादि नेष्टं सिद्धादि स्थापितेथ स्वयम्भुवि

rasajaṃ rasalohādiratnagarbhantu vardhayet mānādi neṣṭaṃ siddhādi sthāpitetha svayambhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामे च स्वेच्छया तेषां पीठप्रासादकल्पना पूजयेत् सूर्यविम्बस्थं दर्पणे प्रतिविम्बितं

vāme ca svecchayā teṣāṃ pīṭhaprāsādakalpanā pūjayet sūryavimbasthaṃ darpaṇe prativimbitaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूज्ये हरस्तु सर्वत्र लिङ्गे पूर्णार्चनं भवेत् हस्तोत्तरविधं शैलं(३) दारुजं तद्वदेव हि

pūjye harastu sarvatra liṅge pūrṇārcanaṃ bhavet hastottaravidhaṃ śailaṃ(3) dārujaṃ tadvadeva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

:प् १५२ चलमङ्गुलमानेन द्वारगर्भकरैः स्थितम्(१) अङ्गुलाद् गृहलिङ्गं स्याद्यावत् पञ्चशाङ्गुलं

:p 152 calamaṅgulamānena dvāragarbhakaraiḥ sthitam(1) aṅgulād gṛhaliṅgaṃ syādyāvat pañcaśāṅgulaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारमानात् त्रिसङ्ख्याकं नवधा गर्भमानतः नवधा गर्भमानेन लिङ्गन्धाम्नि च पूजयेत्

dvāramānāt trisaṅkhyākaṃ navadhā garbhamānataḥ navadhā garbhamānena liṅgandhāmni ca pūjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं लिङ्गानि षट्त्रिंशत् ज्ञेयानि ज्येष्ठमानतः मध्यमानेन षट्त्रिंशत् षट्त्रिंशदधमेन च

evaṃ liṅgāni ṣaṭtriṃśat jñeyāni jyeṣṭhamānataḥ madhyamānena ṣaṭtriṃśat ṣaṭtriṃśadadhamena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थमैक्येन लिङ्गानां शतमष्टोत्तरं भवेत् एकाङ्गुलादिपञ्चान्तं कन्यसञ्चलमुच्यते

itthamaikyena liṅgānāṃ śatamaṣṭottaraṃ bhavet ekāṅgulādipañcāntaṃ kanyasañcalamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षद्वादिदशपर्यन्तञ्चलं लिङ्गञ्च मध्यमं एकादशाङ्गुलादि स्यात् ज्येष्ठं पञ्चदशान्तकम्

ṣadvādidaśaparyantañcalaṃ liṅgañca madhyamaṃ ekādaśāṅgulādi syāt jyeṣṭhaṃ pañcadaśāntakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडङ्गुलं महारत्नै रत्नैर् अन्यैर् नवाङ्गुलम् रविभिर्हेमभारोत्थं लिङ्गं शेषैस्त्रिपञ्चभिः

ṣaḍaṅgulaṃ mahāratnai ratnair anyair navāṅgulam ravibhirhemabhārotthaṃ liṅgaṃ śeṣaistripañcabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशांशे च वेदांशे युगं लुप्त्वोर्ध्वदेशतः द्वात्रिंशत्षोडशांशांश् च(२) कोणयोस्तु विलोपयेत्

ṣoḍaśāṃśe ca vedāṃśe yugaṃ luptvordhvadeśataḥ dvātriṃśatṣoḍaśāṃśāṃś ca(2) koṇayostu vilopayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्निवेशनात् कण्ठो विंशतिस्त्रियुगैस् तथा(३) पार्श्वाभ्यां तु विलुप्ताभ्यां चललिङ्गं भवेद्वरं(४)

caturniveśanāt kaṇṭho viṃśatistriyugais tathā(3) pārśvābhyāṃ tu viluptābhyāṃ calaliṅgaṃ bhavedvaraṃ(4)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धाम्नो युगर्तुनागांशैर् द्वारं हीनादितः क्रमात् लिङ्गद्वारोच्छ्रयादर्वाग् भवेत् पादोनतः क्रमात्

dhāmno yugartunāgāṃśair dvāraṃ hīnāditaḥ kramāt liṅgadvārocchrayādarvāg bhavet pādonataḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भार्धेनाधमं लिङ्गं भूतांशैः स्यात् त्रिभिर्वरं तयोर्मध्ये च सूत्राणि सप्त सम्पातयेत् समं

garbhārdhenādhamaṃ liṅgaṃ bhūtāṃśaiḥ syāt tribhirvaraṃ tayormadhye ca sūtrāṇi sapta sampātayet samaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेद् ध्रुवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् १५३ एवं स्युर्नव सूत्राणि भूतसूत्रैश् च मध्यमं द्व्यन्तरो वामवामञ्च(१) लिङ्गानां दीर्घता नव

bhaved dhruvamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 153 evaṃ syurnava sūtrāṇi bhūtasūtraiś ca madhyamaṃ dvyantaro vāmavāmañca(1) liṅgānāṃ dīrghatā nava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्ताद्विवर्धते हस्तो यावत्स्युर् नव पाणयः हीनमध्योत्तमं लिङ्गं त्रिविधं त्रिविधात्मकम्

hastādvivardhate hasto yāvatsyur nava pāṇayaḥ hīnamadhyottamaṃ liṅgaṃ trividhaṃ trividhātmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकलिङ्गमध्येषु त्रीणि त्रीणि च पादशः लिङ्गानि घटयेद्धीमान् षट्सु चाष्टोत्तरेषु च

ekaikaliṅgamadhyeṣu trīṇi trīṇi ca pādaśaḥ liṅgāni ghaṭayeddhīmān ṣaṭsu cāṣṭottareṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरदीर्घप्रमेयात्तु द्वारगर्भकरात्मिका भागेशञ्चाप्यमीशञ्च देवेज्यन्तुल्यसंज्ञितं

sthiradīrghaprameyāttu dvāragarbhakarātmikā bhāgeśañcāpyamīśañca devejyantulyasaṃjñitaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारि लिङ्गरूपाणि विष्कम्भेण तु लक्षयेत् दीर्घमायान्वितं कृत्वा लिङ्गं कुर्यात् त्रिरूपकं

catvāri liṅgarūpāṇi viṣkambheṇa tu lakṣayet dīrghamāyānvitaṃ kṛtvā liṅgaṃ kuryāt trirūpakaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरष्टाष्टवृत्तञ्च तत्त्वत्रयगुणात्मकं लिङ्गानामीप्सितं दैर्घ्यं तेन कृत्वाङ्गुलानि वै

caturaṣṭāṣṭavṛttañca tattvatrayaguṇātmakaṃ liṅgānāmīpsitaṃ dairghyaṃ tena kṛtvāṅgulāni vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्वजाद्यायैः सुरैर् भूतैः शिखिभिर्वा हरेत् कृतिं तान्यङ्गुलानि यच्छेषं लक्षयेच्च शुभाशुभं

dhvajādyāyaiḥ surair bhūtaiḥ śikhibhirvā haret kṛtiṃ tānyaṅgulāni yaccheṣaṃ lakṣayecca śubhāśubhaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्वजाद्या ध्वजसिंहेभवृषाः ज्येष्ठाः परे शुभाः स्वरेषु षड्जगान्धारपञ्चमाः शुभदायकाः

dhvajādyā dhvajasiṃhebhavṛṣāḥ jyeṣṭhāḥ pare śubhāḥ svareṣu ṣaḍjagāndhārapañcamāḥ śubhadāyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतेषु च शुभा भूः स्यादग्निष्वाहवनीयकः उक्तायामस्य चार्धांशे नागांशैर् भाजिते क्रमात्

bhūteṣu ca śubhā bhūḥ syādagniṣvāhavanīyakaḥ uktāyāmasya cārdhāṃśe nāgāṃśair bhājite kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसभूतांशषष्ठांशत्र्यंशाधिकशरैर् भवेत् आढ्यानाढ्यसुरेज्यार्कतुल्यानाञ्चतुरस्रता

rasabhūtāṃśaṣaṣṭhāṃśatryaṃśādhikaśarair bhavet āḍhyānāḍhyasurejyārkatulyānāñcaturasratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमं वर्धमानाख्यं व्यासान्नाहप्रवृद्धितः द्विधा भेदा बहून्यत्र वक्ष्यन्ते विश्वकर्मतः

pañcamaṃ vardhamānākhyaṃ vyāsānnāhapravṛddhitaḥ dvidhā bhedā bahūnyatra vakṣyante viśvakarmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आढ्यादीनां त्रिधा स्थौल्याद्यवधूतं तदष्टधा(२) चिह्नितपुस्तकपाठः :प् १५४ त्रिधा हस्ताज्जिनाख्यञ्च युक्तं सर्वसमेन च(१)

āḍhyādīnāṃ tridhā sthaulyādyavadhūtaṃ tadaṣṭadhā(2) cihnitapustakapāṭhaḥ :p 154 tridhā hastājjinākhyañca yuktaṃ sarvasamena ca(1)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चविंशतिलिङ्गानि नाद्ये(२) देवार्चिते तथा पञ्चसप्तभिरेकत्वाज्जिनैर् भक्तैर् भवन्ति हि

pañcaviṃśatiliṅgāni nādye(2) devārcite tathā pañcasaptabhirekatvājjinair bhaktair bhavanti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशसहस्राणि चतुर्दशशतानि च एवमष्टाङ्गुलविस्तारो(३) नवैककरगर्भतः

caturdaśasahasrāṇi caturdaśaśatāni ca evamaṣṭāṅgulavistāro(3) navaikakaragarbhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां कोणार्धकोणस्थैश्चिन्त्यात् कोणानि(४) सूत्रकैः विस्तारं मध्यमः कृत्वा स्थाप्यं वा मध्यतस्त्रयं

teṣāṃ koṇārdhakoṇasthaiścintyāt koṇāni(4) sūtrakaiḥ vistāraṃ madhyamaḥ kṛtvā sthāpyaṃ vā madhyatastrayaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभागादूर्ध्वमष्टास्रो(५) द्व्यष्टास्रः स्याच्छिवांशकः पादाज्जान्वन्तको ब्रह्मा नाभ्यन्तो विष्णुरित्यतः

vibhāgādūrdhvamaṣṭāsro(5) dvyaṣṭāsraḥ syācchivāṃśakaḥ pādājjānvantako brahmā nābhyanto viṣṇurityataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्ध्वान्तो भूतभागेशो व्यक्ते ऽव्यक्ते च तद्वति पञ्चलिङ्गव्यवस्थायां शिरो वर्तुलमुच्यते

mūrdhvānto bhūtabhāgeśo vyakte 'vyakte ca tadvati pañcaliṅgavyavasthāyāṃ śiro vartulamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छत्राभं कुक्कुटाभं वा बालेन्दुप्रतिमाकृतिः(६) एकैकस्य चतुर्भेदैः(७) काम्यभेदात् फलं वदे

chatrābhaṃ kukkuṭābhaṃ vā bālendupratimākṛtiḥ(6) ekaikasya caturbhedaiḥ(7) kāmyabhedāt phalaṃ vade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गमस्तकविस्तारं वसुभक्तन्तु कारयेत् आद्यभागं चतुर्धा तु(८) विस्तारोच्छ्रायतो भजेत्

liṅgamastakavistāraṃ vasubhaktantu kārayet ādyabhāgaṃ caturdhā tu(8) vistārocchrāyato bhajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारि तत्र सूत्राणि(९) भागभागानुपातनात् चिह्नितपुस्तकचतुष्ट्यपाठः :प् १५५ पुण्डरीकन्तु भागेन विशालाख्यं विलोपनात्

catvāri tatra sūtrāṇi(9) bhāgabhāgānupātanāt cihnitapustakacatuṣṭyapāṭhaḥ :p 155 puṇḍarīkantu bhāgena viśālākhyaṃ vilopanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिशातनात्तु श्रीवत्सं शत्रुकृद्वेदलोपनात् शिरः सर्वसमे श्रेष्ठं कुक्कुटाभं सुराह्वये(१)

triśātanāttu śrīvatsaṃ śatrukṛdvedalopanāt śiraḥ sarvasame śreṣṭhaṃ kukkuṭābhaṃ surāhvaye(1)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्भागात्मके लिङ्गेत्रपुषं द्वयलोपनात् अनाद्यस्य शिरः प्रोक्तमर्धचन्द्रं शिरः शृणु

caturbhāgātmake liṅgetrapuṣaṃ dvayalopanāt anādyasya śiraḥ proktamardhacandraṃ śiraḥ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अंशात् प्रान्ते युगांशैश् च त्वेकाहान्यामृताक्षकं(२) पूर्णबालेन्दुकुमुदं द्वित्रिवेदक्षयात् क्रमात्

aṃśāt prānte yugāṃśaiś ca tvekāhānyāmṛtākṣakaṃ(2) pūrṇabālendukumudaṃ dvitrivedakṣayāt kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुस्त्रिरेकवदनं मुखलिङ्गमतः शृणु पूजाभागं प्रकर्तव्यं मूर्त्यग्निपदकल्पितं(३)

catustrirekavadanaṃ mukhaliṅgamataḥ śṛṇu pūjābhāgaṃ prakartavyaṃ mūrtyagnipadakalpitaṃ(3)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्कांशं पूर्ववत् त्यक्त्वा षट् स्थानानि विवर्तयत् शिरोन्नतिः प्रकर्तव्या ललाटं नासिका ततः

arkāṃśaṃ pūrvavat tyaktvā ṣaṭ sthānāni vivartayat śironnatiḥ prakartavyā lalāṭaṃ nāsikā tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वदनं चिवुकं ग्रीवा युगभागैर् भुजाक्षिभिः कराभ्यां मुकुलीकृत्य(४) प्रतिमायाः प्रमाणतः

vadanaṃ civukaṃ grīvā yugabhāgair bhujākṣibhiḥ karābhyāṃ mukulīkṛtya(4) pratimāyāḥ pramāṇataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखं प्रति समः कार्यो विस्तारादष्टमांशतः चतुर्मुखं मया प्रोक्तं त्रिमुखञ्चोच्यते शृणु

mukhaṃ prati samaḥ kāryo vistārādaṣṭamāṃśataḥ caturmukhaṃ mayā proktaṃ trimukhañcocyate śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णपादाधिकास्तस्य ललाटादीनि निर्दिशेत् भुजौ चतुर्भिर्भागैस्तु कर्तव्यौ पश्चिमोर्जितं

karṇapādādhikāstasya lalāṭādīni nirdiśet bhujau caturbhirbhāgaistu kartavyau paścimorjitaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तरादष्टमांशेन मुखानां प्रतिनिर्गमः एकवक्त्रं तथा कार्यं पूर्वस्यां सौम्यलोचनं

vistarādaṣṭamāṃśena mukhānāṃ pratinirgamaḥ ekavaktraṃ tathā kāryaṃ pūrvasyāṃ saumyalocanaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ललाटनासिकावक्त्रग्रीवायाञ्च विवर्तयेत् :प् १५६ भुजाच्च पञ्चमांशेन(१) भुजहीनं विवर्तयेत्

lalāṭanāsikāvaktragrīvāyāñca vivartayet :p 156 bhujācca pañcamāṃśena(1) bhujahīnaṃ vivartayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारस्य षडंशेन मुखैर् निर्गमनं हितं सर्वेषां मुखलिङ्गानां त्रपुषं वाथ कुक्कुटं

vistārasya ṣaḍaṃśena mukhair nirgamanaṃ hitaṃ sarveṣāṃ mukhaliṅgānāṃ trapuṣaṃ vātha kukkuṭaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.