:प् ११ छप्तेर् ६ :श् अथ षष्ठो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नारद उवाच भरते ऽथ गते रामः पित्रादीनभ्यपूजयत् राजा दशरथो रामम् उवाच शृणु राघव
:p 11 Chapter 6 :ś atha ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ śrīrāmāvatāravarṇanaṃ nārada uvāca bharate 'tha gate rāmaḥ pitrādīnabhyapūjayat rājā daśaratho rāmam uvāca śṛṇu rāghava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणानुरागाद्राज्ये त्वं प्रजाभिरभिषेचितः मनसाहं प्रभाते ते यौवराज्यं ददामि ह
guṇānurāgādrājye tvaṃ prajābhirabhiṣecitaḥ manasāhaṃ prabhāte te yauvarājyaṃ dadāmi ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ त्वं सीतया सार्धं संयतः सुव्रतो भव राज्ञश् च मन्त्रिणश्चाष्टौ सवसिष्ठास् तथाब्रुवन्
rātrau tvaṃ sītayā sārdhaṃ saṃyataḥ suvrato bhava rājñaś ca mantriṇaścāṣṭau savasiṣṭhās tathābruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृष्टिर्जयन्तो विजयः सिद्धार्थो राष्ट्रवर्धनः(१) अशोको धर्मपालश् च सुमन्त्रः सवसिष्ठकः(२)
sṛṣṭirjayanto vijayaḥ siddhārtho rāṣṭravardhanaḥ(1) aśoko dharmapālaś ca sumantraḥ savasiṣṭhakaḥ(2)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्रादिवचनं श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा स राघवः स्थितो देवार्चनं कृत्वा कौशल्यायै निवेद्य तत्
pitrādivacanaṃ śrutvā tathetyuktvā sa rāghavaḥ sthito devārcanaṃ kṛtvā kauśalyāyai nivedya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच वसिष्ठादीन् रामराज्याभिषेचने सम्भारान् सम्भवन्तु स्म इत्य् उक्त्वा कैकेयीङ्गतः
rājovāca vasiṣṭhādīn rāmarājyābhiṣecane sambhārān sambhavantu sma ity uktvā kaikeyīṅgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयोध्यालङ्कृतिं दृष्ट्वा ज्ञात्वा रामाभिषेचनं भविष्यतीत्याचचक्षे कैकेयीं मन्थरा सखी(३)
ayodhyālaṅkṛtiṃ dṛṣṭvā jñātvā rāmābhiṣecanaṃ bhaviṣyatītyācacakṣe kaikeyīṃ mantharā sakhī(3)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादौ गृहीत्वा रामेण कर्षिता सापराधतः तेन वैरेण सा राम- वनवासञ्च काङ्क्षति
pādau gṛhītvā rāmeṇa karṣitā sāparādhataḥ tena vaireṇa sā rāma- vanavāsañca kāṅkṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कैकेयि त्वं समुत्तिष्ठ रामराज्याभिषेचनं मरणं तव पुत्रस्य मम ते नात्र संशयः
kaikeyi tvaṃ samuttiṣṭha rāmarājyābhiṣecanaṃ maraṇaṃ tava putrasya mama te nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतीमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् १२ कब्जयोक्तञ्च तच् छ्रुत्वा एकमाभरणं ददौ उवाच मे यथा रामस् तथा मे भरतः सुतः
satīmiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 12 kabjayoktañca tac chrutvā ekamābharaṇaṃ dadau uvāca me yathā rāmas tathā me bharataḥ sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपायन्तु न पश्यामि भरतो येन राज्यभाक् कैकेयीमब्रवीत् क्रुद्धा हारं त्यक्त्वाथ मन्थरा
upāyantu na paśyāmi bharato yena rājyabhāk kaikeyīmabravīt kruddhā hāraṃ tyaktvātha mantharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालिशे रक्ष भरतम् आत्मानं माञ्च राघवात् भविता राघवो राजा राघवस्य ततः सुतः
bāliśe rakṣa bharatam ātmānaṃ māñca rāghavāt bhavitā rāghavo rājā rāghavasya tataḥ sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजवंशस्तु कैकेयि भरतात् परिहास्यते देवासुरे पुरा युद्धे शम्बरेण हताः सुराः
rājavaṃśastu kaikeyi bharatāt parihāsyate devāsure purā yuddhe śambareṇa hatāḥ surāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ भर्ता गतस्तत्र रक्षितो विद्यया त्वया वरद्वयन्तदा प्रादाद् याचेदानीं नृपञ्च तत्
rātrau bhartā gatastatra rakṣito vidyayā tvayā varadvayantadā prādād yācedānīṃ nṛpañca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामस्य च वनेवासं नव वर्षाणि पञ्च च यौवराज्यञ्च भरते तदिदानीं प्रदास्यति
rāmasya ca vanevāsaṃ nava varṣāṇi pañca ca yauvarājyañca bharate tadidānīṃ pradāsyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोत्साहिता कुब्जया सा अनर्थे चार्थदर्शिनी उवाच सदुपायं मे कच्चित्तं(१) कारयिष्यति
protsāhitā kubjayā sā anarthe cārthadarśinī uvāca sadupāyaṃ me kaccittaṃ(1) kārayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधागारं प्रविष्टाथ पतिता भुवि मूर्छिता द्विजादीनर्चयित्वाथ राजा दशरथस्तदा
krodhāgāraṃ praviṣṭātha patitā bhuvi mūrchitā dvijādīnarcayitvātha rājā daśarathastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श केकयीं रुष्टाम् उवाच कथमीदृशी रोगार्ता किं भयोद्विग्ना किमिच्छसि करोमि तत्
dadarśa kekayīṃ ruṣṭām uvāca kathamīdṛśī rogārtā kiṃ bhayodvignā kimicchasi karomi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन रामेण हि विना न जीवामि मुहूर्तकम् शपामि तेन कुर्यां वै वाञ्छितं तव सुन्दरि
yena rāmeṇa hi vinā na jīvāmi muhūrtakam śapāmi tena kuryāṃ vai vāñchitaṃ tava sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं ब्रूहीति सोवाच नृपं मह्यं ददासि चेत् वरद्वयं पूर्वदत्तं सत्यात् त्वं देहि मे नृप
satyaṃ brūhīti sovāca nṛpaṃ mahyaṃ dadāsi cet varadvayaṃ pūrvadattaṃ satyāt tvaṃ dehi me nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्दशसमा रामो वने वसतु संयतः :प् १३ सम्भारैर् एभिरद्यैव भरतोत्राभिषेच्यताम्
caturdaśasamā rāmo vane vasatu saṃyataḥ :p 13 sambhārair ebhiradyaiva bharatotrābhiṣecyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषं पीत्वा मरिष्यामि दास्यसि त्वं न चेन्नृप तच् छ्रुत्वा मूर्छितो भूमौ वज्राहत इवापतत्
viṣaṃ pītvā mariṣyāmi dāsyasi tvaṃ na cennṛpa tac chrutvā mūrchito bhūmau vajrāhata ivāpatat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्ताच्चेतनां प्राप्य कैकेयीमिदमब्रवीत् किं कृतं तव रामेण मया वा पापनिश् चये
muhūrtāccetanāṃ prāpya kaikeyīmidamabravīt kiṃ kṛtaṃ tava rāmeṇa mayā vā pāpaniś caye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्मामेवं ब्रवीषि त्वं सर्वलोकाप्रियङ्करि केवलं त्वत्प्रियं कृत्वा भविष्यामि सुनिन्दितः
yanmāmevaṃ bravīṣi tvaṃ sarvalokāpriyaṅkari kevalaṃ tvatpriyaṃ kṛtvā bhaviṣyāmi suninditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या त्वं भार्या(१) कालरात्री भरतो नेदृशः सुतः प्रशाधि विधवा राज्यं मृते मयि गते सुते
yā tvaṃ bhāryā(1) kālarātrī bharato nedṛśaḥ sutaḥ praśādhi vidhavā rājyaṃ mṛte mayi gate sute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यपाशनिबद्धस्तु राममाहूय चाब्रवीत् कैकेय्या वञ्चितो राम राज्यं कुरु निगृह्य माम्
satyapāśanibaddhastu rāmamāhūya cābravīt kaikeyyā vañcito rāma rājyaṃ kuru nigṛhya mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया वने तु वस्तव्यं कैकेयीभरतो नृपः पितरञ्चैव कैकेयीं नमस्कृत्य प्रदक्षिणं
tvayā vane tu vastavyaṃ kaikeyībharato nṛpaḥ pitarañcaiva kaikeyīṃ namaskṛtya pradakṣiṇaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा नत्वा च कौशल्यां समाश्वस्य सलक्ष्मणः सीतया भार्यया सार्धं सरथः ससुमन्त्रकः
kṛtvā natvā ca kauśalyāṃ samāśvasya salakṣmaṇaḥ sītayā bhāryayā sārdhaṃ sarathaḥ sasumantrakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्वा दानानि विप्रेभ्यो दीनानाथेभ्य एव सः मातृभिश् चैव विप्राद्यैः शोकार्तैर् निर्गतः पुरात्
datvā dānāni viprebhyo dīnānāthebhya eva saḥ mātṛbhiś caiva viprādyaiḥ śokārtair nirgataḥ purāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उषित्वा तमसातीरे रात्रौ पौरान् विहाय च प्रभाते तमपश्यन्तो ऽयोध्यां ते पुनरागताः
uṣitvā tamasātīre rātrau paurān vihāya ca prabhāte tamapaśyanto 'yodhyāṃ te punarāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुदन् राजापि कौशल्या- गृहमागात् सुदुःखितः पौरा जना स्त्रियः सर्वा रुरुदू राजयोषितः
rudan rājāpi kauśalyā- gṛhamāgāt suduḥkhitaḥ paurā janā striyaḥ sarvā rurudū rājayoṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामो रथस्थश्चीराढ्यः शृङ्गवेरपुरं ययौ गुहेन पूजितस्तत्र इङ्गुदीमूलमाश्रितः(२)
rāmo rathasthaścīrāḍhyaḥ śṛṅgaverapuraṃ yayau guhena pūjitastatra iṅgudīmūlamāśritaḥ(2)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् १४ लक्ष्मणः स गुहो रात्रौ चक्रतुर्जागरं हि तौ सुमन्त्रं सरथं त्यक्त्वा प्रातर् नावाथ जाह्नवीं
:p 14 lakṣmaṇaḥ sa guho rātrau cakraturjāgaraṃ hi tau sumantraṃ sarathaṃ tyaktvā prātar nāvātha jāhnavīṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामलक्ष्मणसीताश् च तीर्णा आपुः प्रयागकम् भरद्वाजं नमस्कृत्य चित्रकूटं गिरिं ययुः
rāmalakṣmaṇasītāś ca tīrṇā āpuḥ prayāgakam bharadvājaṃ namaskṛtya citrakūṭaṃ giriṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वास्तुपूजान्ततः कृत्वा स्थिता मन्दाकिनीतटे सीतायै दर्शयामास चित्रकूटञ्च राघवः
vāstupūjāntataḥ kṛtvā sthitā mandākinītaṭe sītāyai darśayāmāsa citrakūṭañca rāghavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नखैर् विदारयन्तन्तां काकन्तच्चक्षुराक्षिपत् ऐषिकास्त्रेण शरणं प्राप्तो देवान् विहायसः
nakhair vidārayantantāṃ kākantaccakṣurākṣipat aiṣikāstreṇa śaraṇaṃ prāpto devān vihāyasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामे वनं गते राजा षष्ठे ऽह्नि निशि चाब्रवीत् कौशल्यां स कथां पौर्वां(१) यदज्ञानद्धतः पुरा
rāme vanaṃ gate rājā ṣaṣṭhe 'hni niśi cābravīt kauśalyāṃ sa kathāṃ paurvāṃ(1) yadajñānaddhataḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौमारे शरयूतीरे यज्ञदत्तकुमारकः शब्दभेदाच्च कुम्भेन शब्दं कुर्वंश् च तत्पिता
kaumāre śarayūtīre yajñadattakumārakaḥ śabdabhedācca kumbhena śabdaṃ kurvaṃś ca tatpitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशाप विलपन्मात्रा शोकं कृत्वा रुदन्मुहुः पुत्रं विना मरिष्यावस् त्वं च शोकान्मरिष्यसि
śaśāpa vilapanmātrā śokaṃ kṛtvā rudanmuhuḥ putraṃ vinā mariṣyāvas tvaṃ ca śokānmariṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रं विना स्मरन् शोकात् कौशल्ये मरणं मम कथामुक्त्वाथ हा रामम् उक्त्वा राजा दिवङ्गतः
putraṃ vinā smaran śokāt kauśalye maraṇaṃ mama kathāmuktvātha hā rāmam uktvā rājā divaṅgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्तं मत्त्वाथ कौशल्या सुप्ता शोकार्तमेव सा सुप्रभाते गायनाश् च सूतमागधवन्दिनः
suptaṃ mattvātha kauśalyā suptā śokārtameva sā suprabhāte gāyanāś ca sūtamāgadhavandinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रबोधका बोधयन्ति न च बुध्यत्यसौ मृतः(२) कौशल्या तं मृतं ज्ञात्वा हा हतास्मीति चाब्रवीत्(३)
prabodhakā bodhayanti na ca budhyatyasau mṛtaḥ(2) kauśalyā taṃ mṛtaṃ jñātvā hā hatāsmīti cābravīt(3)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरा नार्यो ऽथ रुरुदुर् आनीतो भरतस्तदा वशिष्ठाद्यैः सशत्रुघ्नः शीघ्रं राजगृहात्पुरीम्
narā nāryo 'tha rurudur ānīto bharatastadā vaśiṣṭhādyaiḥ saśatrughnaḥ śīghraṃ rājagṛhātpurīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् १५ दृष्ट्वा सशोकां कैकेयीं निन्दयामास दुःखितः अकीर्तिः पातिता मूर्ध्नि कौशल्यां स प्रशस्य च
:p 15 dṛṣṭvā saśokāṃ kaikeyīṃ nindayāmāsa duḥkhitaḥ akīrtiḥ pātitā mūrdhni kauśalyāṃ sa praśasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितरन्तैलद्रोणिस्थं संस्कृत्य सरयूतटे वशिष्ठाद्यैर् जनैर् उक्तो राज्यं कुर्विति सो ऽब्रवीत्
pitarantailadroṇisthaṃ saṃskṛtya sarayūtaṭe vaśiṣṭhādyair janair ukto rājyaṃ kurviti so 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रजामि राममानेतुं रामो राजा मतो बली(१) शृङ्गवेरं प्रयागञ्च भरद्वाजेन भोजितः
vrajāmi rāmamānetuṃ rāmo rājā mato balī(1) śṛṅgaveraṃ prayāgañca bharadvājena bhojitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस्कृत्य भरद्वाजं रामं लक्ष्मणमागतः पिता स्वर्गं गतो राम अयोध्यायां नृपो भव
namaskṛtya bharadvājaṃ rāmaṃ lakṣmaṇamāgataḥ pitā svargaṃ gato rāma ayodhyāyāṃ nṛpo bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं वनं प्रयास्यामि त्वदादेशप्रतीक्षकः रामः श्रुत्वा जलं दत्वा गृहीत्वा पादुके व्रज
ahaṃ vanaṃ prayāsyāmi tvadādeśapratīkṣakaḥ rāmaḥ śrutvā jalaṃ datvā gṛhītvā pāduke vraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्यायाहन्नयास्यामि(२) सत्याच्चीरजटाधरः रामोक्तो भरतश्चायान् नन्दिग्रामे स्थितो बली त्यक्त्वायोध्यां पादुके ते पूज्य राज्यमपालयत्
rājyāyāhannayāsyāmi(2) satyāccīrajaṭādharaḥ rāmokto bharataścāyān nandigrāme sthito balī tyaktvāyodhyāṃ pāduke te pūjya rājyamapālayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.