:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये विनायकपूजाकथनं नाम एकसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ छप्तेर् ७२ :श् अथ द्विसप्ततितमो ऽध्यायः स्नानविशेषादिकथनं ईश्वर उवाच वक्ष्यामि स्कन्द नित्याद्यं स्नानं पूजां प्रतिष्ठया खात्वासिना समुद्धृत्य मृदमष्टाङ्गुलां ततः
:e ity ādimahāpurāṇe āgneye vināyakapūjākathanaṃ nāma ekasaptatitamo 'dhyāyaḥ || Chapter 72 :ś atha dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ snānaviśeṣādikathanaṃ īśvara uvāca vakṣyāmi skanda nityādyaṃ snānaṃ pūjāṃ pratiṣṭhayā khātvāsinā samuddhṛtya mṛdamaṣṭāṅgulāṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वात्मना समुद्धृत्य पुनस्तेनैव पूरयेत् शिरसा पयसस्तीरे निधायास्त्रेण शोधयेत्(२)
sarvātmanā samuddhṛtya punastenaiva pūrayet śirasā payasastīre nidhāyāstreṇa śodhayet(2)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृणानि शिखयोद्धृत्य वर्मणा विभजेत्त्रिधा एकया नाभिपादान्तं प्रक्षाल्य पुनरन्यया
tṛṇāni śikhayoddhṛtya varmaṇā vibhajettridhā ekayā nābhipādāntaṃ prakṣālya punaranyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्राभिलब्धयालभ्य दीप्तया सर्वविग्रहं निरुद्धाक्षाणि पाणिभ्यां प्राणान् संयम्य वारिणि
astrābhilabdhayālabhya dīptayā sarvavigrahaṃ niruddhākṣāṇi pāṇibhyāṃ prāṇān saṃyamya vāriṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमज्यासीत हृद्यस्त्रं स्मरन् कालानलप्रभं :प् २०४ मलस्नानं विशोधयेत्थं समुत्थाय जलान्तरात्
nimajyāsīta hṛdyastraṃ smaran kālānalaprabhaṃ :p 204 malasnānaṃ viśodhayetthaṃ samutthāya jalāntarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्रसन्ध्यामुपास्याथ विधिस्नानं समाचरेत् सारस्वतादितीर्थानां एकमङ्कुशमुद्रया
astrasandhyāmupāsyātha vidhisnānaṃ samācaret sārasvatāditīrthānāṃ ekamaṅkuśamudrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदाकृष्य तथा स्नाप्य पुनः संहारमुद्रया शेषं मृद्भागमादाय प्रविश्य नाभिवारिणि
hṛdākṛṣya tathā snāpya punaḥ saṃhāramudrayā śeṣaṃ mṛdbhāgamādāya praviśya nābhivāriṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामपाणितले कुर्याद्भागत्रयमुदङ्मुखः अङ्गैर् दक्षिणमेकाद्यं पूर्वमस्त्रेण सप्तधा
vāmapāṇitale kuryādbhāgatrayamudaṅmukhaḥ aṅgair dakṣiṇamekādyaṃ pūrvamastreṇa saptadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवेन दशधा सौम्यं जपेद्भागत्रयं क्रमात् सर्वदिक्षु क्षिपेत् पूर्वं हूं फडन्तशरात्मना(१)
śivena daśadhā saumyaṃ japedbhāgatrayaṃ kramāt sarvadikṣu kṣipet pūrvaṃ hūṃ phaḍantaśarātmanā(1)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्याच्छिवेन सौम्येन शिवतीर्थं भुजक्रमात् सर्वाङ्गमङ्गजप्तेन मूर्धादिचरणावधि
kuryācchivena saumyena śivatīrthaṃ bhujakramāt sarvāṅgamaṅgajaptena mūrdhādicaraṇāvadhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणेन समालभ्य पठन्नङ्गचतुष्टयम् पिधाय खानि सर्वाणि सम्मुखीकरणेन च
dakṣiṇena samālabhya paṭhannaṅgacatuṣṭayam pidhāya khāni sarvāṇi sammukhīkaraṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवं स्मरन्निमज्जेत हरिं गङ्गेति वा स्मरन् वौषडन्तषडङ्गेन के कुर्यादभिषेचनं
śivaṃ smarannimajjeta hariṃ gaṅgeti vā smaran vauṣaḍantaṣaḍaṅgena ke kuryādabhiṣecanaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भमात्रेण रक्षार्थं पूर्वादौ निक्षिपेज्जलं स्नात्वा रजोपचारेण सुगन्धामलकादिभिः
kumbhamātreṇa rakṣārthaṃ pūrvādau nikṣipejjalaṃ snātvā rajopacāreṇa sugandhāmalakādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वा चोत्तीर्य तत्तीर्थं संहारिण्योपसंहरेत् अथातो विधिशुद्धेन संहितामन्त्रितेन च
snātvā cottīrya tattīrthaṃ saṃhāriṇyopasaṃharet athāto vidhiśuddhena saṃhitāmantritena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवृत्यादिविशुद्धेन भस्मना स्नानमाचरेत् शिरस्तः पादपर्यन्तं ह्रूं फडन्तशरात्मना(२)
nivṛtyādiviśuddhena bhasmanā snānamācaret śirastaḥ pādaparyantaṃ hrūṃ phaḍantaśarātmanā(2)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन कृत्वा मलस्नानं विधिस्नानं समाचरेत् चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् २०५ ईशतत्पुरुषाघोरगुह्यकाजातसञ्चरैः(१)
tena kṛtvā malasnānaṃ vidhisnānaṃ samācaret cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 205 īśatatpuruṣāghoraguhyakājātasañcaraiḥ(1)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेणोद्धूनयेन्मूर्ध्नि वक्त्रहृद्गुह्यविग्रहात् सन्ध्यात्रये निशीथे च वर्षापूर्वावसानयोः
krameṇoddhūnayenmūrdhni vaktrahṛdguhyavigrahāt sandhyātraye niśīthe ca varṣāpūrvāvasānayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्त्वा भुक्त्वा पयः पीत्वा कृत्वा चावश्यकादिकम् स्त्रीपुन्नपुंसकं शूद्रं विडालशशमूषिकम्
suptvā bhuktvā payaḥ pītvā kṛtvā cāvaśyakādikam strīpunnapuṃsakaṃ śūdraṃ viḍālaśaśamūṣikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानमाग्नेयकं स्पृष्ट्वा शुचा वुद्धूलकं चरेत् सूर्यांशुवर्षसम्पर्कैः प्राङ्मुखेनोर्ध्वबाहुना
snānamāgneyakaṃ spṛṣṭvā śucā vuddhūlakaṃ caret sūryāṃśuvarṣasamparkaiḥ prāṅmukhenordhvabāhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माहेन्द्रं स्नानमैशेन कार्यं सप्तपदावधि गोसङ्घमध्यगः कुर्यात् खुरोत्खातकरेणुभिः(२)
māhendraṃ snānamaiśena kāryaṃ saptapadāvadhi gosaṅghamadhyagaḥ kuryāt khurotkhātakareṇubhiḥ(2)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पावनं नवमन्त्रेण स्नानन्तद्वर्मणाथवा सद्योजातादिभिर्मन्त्रैर् अम्भोभिरभिषेचनम्
pāvanaṃ navamantreṇa snānantadvarmaṇāthavā sadyojātādibhirmantrair ambhobhirabhiṣecanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रस्नानं भवेदेवं वारुणाग्नेययोरपि मनसा मूलमन्त्रेण प्राणायामपुरःसरम्
mantrasnānaṃ bhavedevaṃ vāruṇāgneyayorapi manasā mūlamantreṇa prāṇāyāmapuraḥsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वीत मानसं स्नानं सर्वत्र विहितं च यत् वैष्णवादौ च तन्मन्त्रैर् एवं स्नानादि कारयेत्
kurvīta mānasaṃ snānaṃ sarvatra vihitaṃ ca yat vaiṣṇavādau ca tanmantrair evaṃ snānādi kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्ध्याविधिं प्रवक्ष्यामि मन्त्रैर् भिन्नैः समं गुह संवीक्ष्य त्रिः पिवेदम्बु ब्रह्मतीर्थेन शङ्करैः
sandhyāvidhiṃ pravakṣyāmi mantrair bhinnaiḥ samaṃ guha saṃvīkṣya triḥ pivedambu brahmatīrthena śaṅkaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वधान्तैर् आत्मतत्त्वाद्यैस्ततः खानि स्पृशेद्धृदा शकलीकरणं कृत्वा प्राणायामेन संस्थितः
svadhāntair ātmatattvādyaistataḥ khāni spṛśeddhṛdā śakalīkaraṇaṃ kṛtvā prāṇāyāmena saṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिः समावर्तयेन् मन्त्री मनसा शिवसंहितां आचम्य न्यस्य सन्ध्याञ्च ब्राह्मीं प्रातः स्मरेन्नरः(३)
triḥ samāvartayen mantrī manasā śivasaṃhitāṃ ācamya nyasya sandhyāñca brāhmīṃ prātaḥ smarennaraḥ(3)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसपद्मासनां रक्तां चतुर्वक्त्रां चतुर्भुजां :प् २०६ प्रस्कन्दमालिनीं दक्षे वामे दण्डकमण्डलुं
haṃsapadmāsanāṃ raktāṃ caturvaktrāṃ caturbhujāṃ :p 206 praskandamālinīṃ dakṣe vāme daṇḍakamaṇḍaluṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तार्क्ष्यपद्मासनां ध्यायेन्मध्याह्ने वैष्णवीं सितां शङ्खचक्रधरां वामे दक्षिणे सगदाभयं
tārkṣyapadmāsanāṃ dhyāyenmadhyāhne vaiṣṇavīṃ sitāṃ śaṅkhacakradharāṃ vāme dakṣiṇe sagadābhayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रौद्रीं ध्यायेद् वृषाब्जस्थां त्रिनेत्रां शशिभूषितां त्रिशूलाक्षधरां दक्षे वामे साभयशक्तिकां
raudrīṃ dhyāyed vṛṣābjasthāṃ trinetrāṃ śaśibhūṣitāṃ triśūlākṣadharāṃ dakṣe vāme sābhayaśaktikāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षिणीं कर्मणां सन्ध्यां(१) आत्मानं तत्प्रभानुगं चतुर्थी ज्ञानिनः सन्ध्या निशीथादौ विभाव्यते
sākṣiṇīṃ karmaṇāṃ sandhyāṃ(1) ātmānaṃ tatprabhānugaṃ caturthī jñāninaḥ sandhyā niśīthādau vibhāvyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृद्बिन्दुब्रह्मरन्ध्रेषु अरूपा तु परे स्थिता शिवबोधपरा या तु सा सन्ध्या मरमोच्यते
hṛdbindubrahmarandhreṣu arūpā tu pare sthitā śivabodhaparā yā tu sā sandhyā maramocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पैत्र्यं मूले प्रदेशिन्याः कनिष्ठायाः प्रजापतेः ब्राह्म्यमङ्गुष्ठमूलस्थं तीर्थं दैवं कराग्रतः
paitryaṃ mūle pradeśinyāḥ kaniṣṭhāyāḥ prajāpateḥ brāhmyamaṅguṣṭhamūlasthaṃ tīrthaṃ daivaṃ karāgrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सव्यपाणितले वह्नेस्तीर्थं सोमस्य वामतः ऋषीणां तु समग्रेषु अङ्गुलीपर्वसन्धिषु
savyapāṇitale vahnestīrthaṃ somasya vāmataḥ ṛṣīṇāṃ tu samagreṣu aṅgulīparvasandhiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शिवात्मकैर् मन्त्रैः कृत्वा तीर्थं शिवात्मकं मार्जनं संहितामन्त्रैस्तत्तोयेन समाचरेत्
tataḥ śivātmakair mantraiḥ kṛtvā tīrthaṃ śivātmakaṃ mārjanaṃ saṃhitāmantraistattoyena samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामपाणिपतत्तोययोजनं सव्यपाणिना उत्तमाङ्गे क्रमान्मन्त्रैर् मार्जनं समुदाहृतं
vāmapāṇipatattoyayojanaṃ savyapāṇinā uttamāṅge kramānmantrair mārjanaṃ samudāhṛtaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीत्वा तदुपनासाग्रं दक्षपाणिपुटस्थितं बोधरूपं सितं तोयं वाममाकृष्य स्तम्भयेत्(२)
nītvā tadupanāsāgraṃ dakṣapāṇipuṭasthitaṃ bodharūpaṃ sitaṃ toyaṃ vāmamākṛṣya stambhayet(2)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पापं कज्जलाभासम्पिङ्गयारिच्य मुष्टिना क्षिपेद्वज्रशिलायान्तु तद्भवेदघमर्षणं
tatpāpaṃ kajjalābhāsampiṅgayāricya muṣṭinā kṣipedvajraśilāyāntu tadbhavedaghamarṣaṇaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाहान्तशिवमन्त्रेण कुशपुष्पाक्षतान्वितं शिवायार्घ्याञ्जलिन्दत्वा गायत्रीं शक्तितो जपेत्
svāhāntaśivamantreṇa kuśapuṣpākṣatānvitaṃ śivāyārghyāñjalindatvā gāyatrīṃ śaktito japet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
:प् २०७ तर्पणं सम्प्रवक्ष्यामि देवतीर्थेन मन्त्रकात् तर्पयेद्धौं शिवायेति स्वाहान्यान् स्वाहया युतान्
:p 207 tarpaṇaṃ sampravakṣyāmi devatīrthena mantrakāt tarpayeddhauṃ śivāyeti svāhānyān svāhayā yutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्रां हृद्याय ह्रीं शिरसे ह्रूं शिखायै ह्रैं कवचाय अस्त्रायाष्टौ देवगणान् हृदादित्येभ्य एव च
hrāṃ hṛdyāya hrīṃ śirase hrūṃ śikhāyai hraiṃ kavacāya astrāyāṣṭau devagaṇān hṛdādityebhya eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हां वसुभ्यो ऽथ रुद्रेभ्यो विश्वेभ्यश् चैव मरुद्भ्यः भृगुभ्यो हामङ्गिरोभ्य ऋषीन् कण्ठोपवीत्यथ
hāṃ vasubhyo 'tha rudrebhyo viśvebhyaś caiva marudbhyaḥ bhṛgubhyo hāmaṅgirobhya ṛṣīn kaṇṭhopavītyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रेये ऽथ वसिष्ठाय नमश्चाथ पुलस्तये(१) कृतवे भारद्वजाय विश्वामित्राय वै नमः
atreye 'tha vasiṣṭhāya namaścātha pulastaye(1) kṛtave bhāradvajāya viśvāmitrāya vai namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रचेतसे मनुष्यांश् च सनकाय वषट् तथा हां सनन्दाय वषट् सनातनाय वै वषट्
pracetase manuṣyāṃś ca sanakāya vaṣaṭ tathā hāṃ sanandāya vaṣaṭ sanātanāya vai vaṣaṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्कुमाराय वषट् कपिलाय तथा वषट् पञ्चशिखाय द्युभवे संलग्नकरमूलतः
sanatkumārāya vaṣaṭ kapilāya tathā vaṣaṭ pañcaśikhāya dyubhave saṃlagnakaramūlataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेभ्यो भूतेभ्यो वौषट् भूतान् देवपितॄनथ दक्षस्कन्धोपवीती च कुशमूलाग्रतस्तिलैः
sarvebhyo bhūtebhyo vauṣaṭ bhūtān devapitṝnatha dakṣaskandhopavītī ca kuśamūlāgratastilaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कव्यबालानलायाथ सोमाय च यमाय च अर्यम्णे चाग्निसोमाय वर्हिषद्भ्यः स्वधायुतान्
kavyabālānalāyātha somāya ca yamāya ca aryamṇe cāgnisomāya varhiṣadbhyaḥ svadhāyutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यपाय च सोमाय विशेषसुरवत् पितॄन् ॐ हां ईशानाय पित्रे स्वधा दद्यात् पितामहे(२)
ājyapāya ca somāya viśeṣasuravat pitṝn oṃ hāṃ īśānāya pitre svadhā dadyāt pitāmahe(2)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तप्रपितामहाय तथाप्रेतपितॄंस् तथा पितृभ्यः पितामहेभ्यः स्वधाथ प्रपितामहे
śāntaprapitāmahāya tathāpretapitṝṃs tathā pitṛbhyaḥ pitāmahebhyaḥ svadhātha prapitāmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धप्रपितामहेभ्यो मातृभ्यश् च स्वधा तथा हां मातामहेभ्यः स्वधा हां प्रमातामहेभ्यश् च
vṛddhaprapitāmahebhyo mātṛbhyaś ca svadhā tathā hāṃ mātāmahebhyaḥ svadhā hāṃ pramātāmahebhyaś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धप्रमातामहेभ्यः सर्वेभ्यः पितृभ्यस् तथा चिह्नितपुस्तकपाठः :प् २०८ सर्भेभ्यः स्वधा ज्ञातिभ्यः सर्वाचार्येभ्य एव च दिशां दिक्पतिसिद्धानां मातॄणां ग्रहरक्षसां
vṛddhapramātāmahebhyaḥ sarvebhyaḥ pitṛbhyas tathā cihnitapustakapāṭhaḥ :p 208 sarbhebhyaḥ svadhā jñātibhyaḥ sarvācāryebhya eva ca diśāṃ dikpatisiddhānāṃ mātṝṇāṃ graharakṣasāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.