ओम् अथातः संप्रवक्ष्यामि अरण्योश् चैव लक्षणम् । रूपम् अथा प्रमाणं च गुणदोषान् तथैव च ॥
om athātaḥ saṃpravakṣyāmi araṇyoś caiva lakṣaṇam | rūpam athā pramāṇaṃ ca guṇadoṣān tathaiva ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Atharvavedaparisistas·22
Atharvavedaparisistas 22
चोदितान् शब्दशास्त्रेण आचार्येण तु धीमता । पुरा कल्पे च यद् दृष्टम् ऋषिभिश् चैव लक्षणम् ॥
coditān śabdaśāstreṇa ācāryeṇa tu dhīmatā | purā kalpe ca yad dṛṣṭam ṛṣibhiś caiva lakṣaṇam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृह्याग्निं परिसंगृह्य धर्मपत्न्या सहैव तु । वैतानिकास् ततः कुर्याद् आधानाद्या यथोदिताः ॥
gṛhyāgniṃ parisaṃgṛhya dharmapatnyā sahaiva tu | vaitānikās tataḥ kuryād ādhānādyā yathoditāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिथौ शुभायां नक्षत्रे दिशं गत्वा त्व् अनिन्दिताम् । अश्वत्थात् तु शमीगर्भाद् उक्तम् आहरणं श्रुतेः ॥
tithau śubhāyāṃ nakṣatre diśaṃ gatvā tv aninditām | aśvatthāt tu śamīgarbhād uktam āharaṇaṃ śruteḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शमीवृक्षे तु यो ऽश्वत्थो नान्यवृक्षेण संयुतः । मध्ये मूलं न बाह्ये तु स गर्भः परिकीर्तितः ॥
śamīvṛkṣe tu yo 'śvattho nānyavṛkṣeṇa saṃyutaḥ | madhye mūlaṃ na bāhye tu sa garbhaḥ parikīrtitaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभावे तु शमीगर्भे अश्वत्थाद् एव वाहरेत् । प्राप्ते चैव शमीगर्भे समारोप्य विसर्जयेत् ॥
abhāve tu śamīgarbhe aśvatthād eva vāharet | prāpte caiva śamīgarbhe samāropya visarjayet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विंशाङ्गुला दीर्घा विस्तरेण षडङ्गुला । चतुरङ्गुलोच्छ्रया च अरणिश् चोत्तरारणिः ॥
caturviṃśāṅgulā dīrghā vistareṇa ṣaḍaṅgulā | caturaṅgulocchrayā ca araṇiś cottarāraṇiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ स्कन्धाद् उरसो वापि इति स्तौदायनैः स्मृता । बाहुमात्रा देवदर्शैर् जाजलैर् ऊरुमात्रिका ॥
ā skandhād uraso vāpi iti staudāyanaiḥ smṛtā | bāhumātrā devadarśair jājalair ūrumātrikā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चारणवैद्यैर् जङ्घे च मौदेनाष्टाङ्गुलानि च । जलदायनैर् वितस्तिर् वा षोडशेति तु भार्गवः ॥
cāraṇavaidyair jaṅghe ca maudenāṣṭāṅgulāni ca | jaladāyanair vitastir vā ṣoḍaśeti tu bhārgavaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरःप्रमाणे नाभौ तु चतुर्विंशतिकैव हि । शौनकादिभिर् आचार्यैर् एतन् मानं प्रकीर्तितम् ॥
śiraḥpramāṇe nābhau tu caturviṃśatikaiva hi | śaunakādibhir ācāryair etan mānaṃ prakīrtitam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यास् तु पिण्डः षड्भागे चतुर्भागे तु विस्तरे । चतुरश्रा च श्लक्ष्णा च छिद्रग्रन्थिविवर्जिता ॥
tasyās tu piṇḍaḥ ṣaḍbhāge caturbhāge tu vistare | caturaśrā ca ślakṣṇā ca chidragranthivivarjitā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लिन्ना भिन्नाग्निसंस्पृष्टा स्फुटिता विद्युता हता । अन्यैश् च दोषैः संयुक्ता वर्जनीया प्रयत्नतः ॥
klinnā bhinnāgnisaṃspṛṣṭā sphuṭitā vidyutā hatā | anyaiś ca doṣaiḥ saṃyuktā varjanīyā prayatnataḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरोग्रन्थिर् हरेच् चक्षुश् छिद्रा पत्नीविनाशिनी । क्लिन्ना विनाशयेत् पुत्रान् स्फुटिता शोकम् आवहेत् ॥
śirogranthir harec cakṣuś chidrā patnīvināśinī | klinnā vināśayet putrān sphuṭitā śokam āvahet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वशुष्के न कर्तव्या कृष्णे रूक्षे तथैव च । उभे अप्य् एकवृक्षे च अरणिश् चोत्तरारणिः ॥
ūrdhvaśuṣke na kartavyā kṛṣṇe rūkṣe tathaiva ca | ubhe apy ekavṛkṣe ca araṇiś cottarāraṇiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्प्रमाणा तदर्धा वा भूयसी वा यथेच्छया । अनेनैव तु मन्थव्यो न कुर्याद् योनिसंकरम् ॥
tatpramāṇā tadardhā vā bhūyasī vā yathecchayā | anenaiva tu manthavyo na kuryād yonisaṃkaram ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योनिसंकरसंकीर्णे महान् दोषः प्रपद्यते । स यज्ञस् तामसो नाम फलं तत्र न विद्यते ॥
yonisaṃkarasaṃkīrṇe mahān doṣaḥ prapadyate | sa yajñas tāmaso nāma phalaṃ tatra na vidyate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिण्डे त्व् अयनविषुवौ पृथुत्वे ऋतवः स्थिताः । अर्धमासाश् च दीर्घत्वे कालश् चात्र प्रतिष्ठितः ॥
piṇḍe tv ayanaviṣuvau pṛthutve ṛtavaḥ sthitāḥ | ardhamāsāś ca dīrghatve kālaś cātra pratiṣṭhitaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजमानो ऽरणिर् इति वदन्त्य् एके विपश्चितः । तत्प्रधानाः क्रियाः सर्वा यज्ञश् चापि तथैव हि ॥
yajamāno 'raṇir iti vadanty eke vipaścitaḥ | tatpradhānāḥ kriyāḥ sarvā yajñaś cāpi tathaiva hi ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमे मूलषड्भागे पादौ जङ्घेति कीर्त्यते । द्वितीये जानुनी ऊरू तृतीये श्रोणिर् उच्यते ॥
prathame mūlaṣaḍbhāge pādau jaṅgheti kīrtyate | dvitīye jānunī ūrū tṛtīye śroṇir ucyate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थे जठरं साङ्गं ग्रीवा चैव तु पञ्चमे । षष्थे शिरः समाख्यातम् अङ्गान्य् एतानि निर्दिशेत् ॥
caturthe jaṭharaṃ sāṅgaṃ grīvā caiva tu pañcame | ṣaṣthe śiraḥ samākhyātam aṅgāny etāni nirdiśet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मथिते पादजङ्घे च पिशाचः संप्रजायते । जानुनोश् च तथा चोर्वो राक्षस्त्वं प्रयाति हि ॥
mathite pādajaṅghe ca piśācaḥ saṃprajāyate | jānunoś ca tathā corvo rākṣastvaṃ prayāti hi ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोण्यां च सर्वकामा[ः] स्युर् जठरे क्षुत् तथा स्मृता । उरस्य् अमित्रा ग्रीवायां मृत्युः शिरसि वेदना ॥
śroṇyāṃ ca sarvakāmā[ḥ] syur jaṭhare kṣut tathā smṛtā | urasy amitrā grīvāyāṃ mṛtyuḥ śirasi vedanā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोण्याम् एवात ऐच्छन्ति निर्दोषा कीर्तिता यतः । तथा वित्तपशून् पुत्रान् स्वर्गम् आयुः प्रियं सुखम् ॥
śroṇyām evāta aicchanti nirdoṣā kīrtitā yataḥ | tathā vittapaśūn putrān svargam āyuḥ priyaṃ sukham ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमं मन्थनं श्रोण्याम् आधाने च विशेषतः । इतराणि यथेष्तं हि ग्रीवां सर्वत्र वर्जयेत् ॥
prathamaṃ manthanaṃ śroṇyām ādhāne ca viśeṣataḥ | itarāṇi yatheṣtaṃ hi grīvāṃ sarvatra varjayet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीण्य् अङ्गुलानि त्यक्त्वादौ तथा चत्वारि चान्ततः । मध्ये देवाः स्थितास् तस्माद् वह्निं तत्रैव मन्थयेत् ॥
trīṇy aṅgulāni tyaktvādau tathā catvāri cāntataḥ | madhye devāḥ sthitās tasmād vahniṃ tatraiva manthayet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुलोमा भवेद् योनिः पार्श्वभेदो न विद्यते । आनुलोम्येन मथितः सर्वान् कामान् प्रयच्छति ॥
anulomā bhaved yoniḥ pārśvabhedo na vidyate | ānulomyena mathitaḥ sarvān kāmān prayacchati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलाद् अङ्गुलम् उत्सृज्य त्रीणित्रीणि च पार्श्वयोः । देवयोनिस् तु विज्ञेया तत्र मथ्यो हुताशनः ॥
mūlād aṅgulam utsṛjya trīṇitrīṇi ca pārśvayoḥ | devayonis tu vijñeyā tatra mathyo hutāśanaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[मूलात् त्यक्त्वाङ्गुलान्य् अष्टौ अग्रात् तु द्वादशैव हि । अन्तरे देवयोनिः स्यात् तत्र मथ्यो हुताशनः] ॥
[mūlāt tyaktvāṅgulāny aṣṭau agrāt tu dvādaśaiva hi | antare devayoniḥ syāt tatra mathyo hutāśanaḥ] ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदा यज्ञाय संभूता यज्ञा अग्नौ प्रतिष्ठिताः । अरण्योर् जायते चाग्निस् तयोस् तस्मात् प्रधानता ॥
vedā yajñāya saṃbhūtā yajñā agnau pratiṣṭhitāḥ | araṇyor jāyate cāgnis tayos tasmāt pradhānatā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरण्यर्धेन चैव स्युः खादिरौ चात्रपीडकौ । नेत्रं तु षड्गुणं चात्राद् उत्तरो ऽष्टाङ्गुलः स्मृतः ॥
araṇyardhena caiva syuḥ khādirau cātrapīḍakau | netraṃ tu ṣaḍguṇaṃ cātrād uttaro 'ṣṭāṅgulaḥ smṛtaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाङ्गुलः प्रमन्थः स्याच् चात्रं स्याद् द्वादशाङ्गुलम् । ओवीली द्वादशाङ्गुला एष यज्ञविधिः स्मृतः ॥
aṣṭāṅgulaḥ pramanthaḥ syāc cātraṃ syād dvādaśāṅgulam | ovīlī dvādaśāṅgulā eṣa yajñavidhiḥ smṛtaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याममन्त्रं वदन्त्य् एके अन्ये हस्तत्रयं विदुः । त्रिवृतं मुष्टिसंयुक्तं यज्ञवृक्षजवल्कलैः ॥
vyāmamantraṃ vadanty eke anye hastatrayaṃ viduḥ | trivṛtaṃ muṣṭisaṃyuktaṃ yajñavṛkṣajavalkalaiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चात्रे च भास्कराः प्रोक्ता उत्तरे वसवस् तथा । नेत्रे देवगणाः सर्वे विष्णुश् चैव तु पीडके ॥
cātre ca bhāskarāḥ proktā uttare vasavas tathā | netre devagaṇāḥ sarve viṣṇuś caiva tu pīḍake ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरणिर् या द्वितीया तु उत्तरा सा प्रकीर्तिता । तत्रैकदेशं संगृह्य उत्तरः स च कीर्तितः ॥
araṇir yā dvitīyā tu uttarā sā prakīrtitā | tatraikadeśaṃ saṃgṛhya uttaraḥ sa ca kīrtitaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि भ्रामकः पश्चिमामुखः । पाणिभ्यां पीडनं शुभ्रम् उत्तराग्रं प्रगृह्य तु ॥
prāṅmukhodaṅmukho vāpi bhrāmakaḥ paścimāmukhaḥ | pāṇibhyāṃ pīḍanaṃ śubhram uttarāgraṃ pragṛhya tu ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूले मूलं तु संयोज्य चात्रस्यैवोत्तरस्य च । अरण्युपरि संस्थाप्य पीडकेन तु पीडयेद् ॥
mūle mūlaṃ tu saṃyojya cātrasyaivottarasya ca | araṇyupari saṃsthāpya pīḍakena tu pīḍayed ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेत्रेण भ्रामयेच् चात्रं यावद् वह्निः प्रजायते । सर्वैर् हि देवैः संपन्नस् तेन सर्वसुखः स्मृतः ॥
netreṇa bhrāmayec cātraṃ yāvad vahniḥ prajāyate | sarvair hi devaiḥ saṃpannas tena sarvasukhaḥ smṛtaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्माद्यैर् दैवतैश् चैव विद्वद्भिश् च तपोधनैः । एष यन्त्रप्रयोगस् तु दृष्टो यज्ञार्थहेतुभिः ॥
brahmādyair daivataiś caiva vidvadbhiś ca tapodhanaiḥ | eṣa yantraprayogas tu dṛṣṭo yajñārthahetubhiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजमानेन मन्थव्यः स्वशाखाश्रोत्रियेण वा । तन्मन्त्रेन द्विजाग्र्यैर् वा स्मृतम् एतद् धि मन्थनम् ॥
yajamānena manthavyaḥ svaśākhāśrotriyeṇa vā | tanmantrena dvijāgryair vā smṛtam etad dhi manthanam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(अथ) यद्य् अरणी जीर्णे स्यातां जन्तुभिर् मन्थनेन वा ॥ समानीते नवे अरणी आहृत्य श्वे भूते दर्शेनाष्ट्वा तस्मिन् पूर्वे शकलीकृत्य गार्हपत्ये प्रक्षिप्योपर्य् अग्नौ धारयन् जपति ॥
(atha) yady araṇī jīrṇe syātāṃ jantubhir manthanena vā || samānīte nave araṇī āhṛtya śve bhūte darśenāṣṭvā tasmin pūrve śakalīkṛtya gārhapatye prakṣipyopary agnau dhārayan japati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद् बुध्यस्वाग्ने प्र विशस्य योन्यां देवयज्यायै वोढवे जातवेदः । अरण्योर् अरणी सं चरस्व जीर्णां त्वचम् अजीर्णया निर् णुदस्वेत्य्
ud budhyasvāgne pra viśasya yonyāṃ devayajyāyai voḍhave jātavedaḥ | araṇyor araṇī saṃ carasva jīrṇāṃ tvacam ajīrṇayā nir ṇudasvety
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आज्यं संस्कृत्याहवनीये मनस्वतीं जुहोति ॥ [पुत्रार्थी श्रावयेत्] ॥
ājyaṃ saṃskṛtyāhavanīye manasvatīṃ juhoti || [putrārthī śrāvayet] ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनो ज्योतिर् जुषताम् आज्यस्य विछिन्नं यज्ञं सम् इमं दधातु । या इष्टा उषसो या अनिष्टास् ताः सं चिनोमि हविषा घृतेन स्वाहेति अग्नये ऽग्निमते ऽष्टाकपालं पुरोडाशं निर्वपति ॥ शराव् ओदनं सदक्षिणं ददाति ॥ सा प्रकृतेष्तिः संगृह्यते ॥
mano jyotir juṣatām ājyasya vichinnaṃ yajñaṃ sam imaṃ dadhātu | yā iṣṭā uṣaso yā aniṣṭās tāḥ saṃ cinomi haviṣā ghṛtena svāheti agnaye 'gnimate 'ṣṭākapālaṃ puroḍāśaṃ nirvapati || śarāv odanaṃ sadakṣiṇaṃ dadāti || sā prakṛteṣtiḥ saṃgṛhyate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसङ्गेनैव कथितम् अग्निमन्थनम् अत्र वै । अरण्योश् चाङ्गसंभूतं नेत्रं चात्रं च पीडकः ॥
prasaṅgenaiva kathitam agnimanthanam atra vai | araṇyoś cāṅgasaṃbhūtaṃ netraṃ cātraṃ ca pīḍakaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य इदं धारयिष्यति अरण्योर् इह लक्षणम् । न तस्य दुर्लभं किं चिद् लोके परत्र च ॥
ya idaṃ dhārayiṣyati araṇyor iha lakṣaṇam | na tasya durlabhaṃ kiṃ cid loke paratra ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रार्थी श्रावयेन् नित्यम् अचिराल् लभते सुतम् । श्रुतशीलं वृत्तवन्तं दीर्घायुर् विपुलां प्रजाम् ॥
putrārthī śrāvayen nityam acirāl labhate sutam | śrutaśīlaṃ vṛttavantaṃ dīrghāyur vipulāṃ prajām ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् एवं समाख्यातं पिप्पलादेन धीमता । द्विजानां बालवृद्धानां पुरश्चरणम् उत्तमम् ॥
etad evaṃ samākhyātaṃ pippalādena dhīmatā | dvijānāṃ bālavṛddhānāṃ puraścaraṇam uttamam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधीत्यैतच् च देहान्ते परं ब्रह्माधिगच्छति । न तस्य मृत्युर् न जरा निद्रा व्याधिर् न चैव हि । क्षुत्पिपासाभयं नास्ति ब्रह्मभूतः स तिष्ठति ॥
adhītyaitac ca dehānte paraṃ brahmādhigacchati | na tasya mṛtyur na jarā nidrā vyādhir na caiva hi | kṣutpipāsābhayaṃ nāsti brahmabhūtaḥ sa tiṣṭhati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.