ओम् अथातः संध्योपासनविधिं व्याख्यास्यामः ॥
om athātaḥ saṃdhyopāsanavidhiṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Atharvavedaparisistas·41
Atharvavedaparisistas 41
प्राङ् वोदङ् वा ग्रामान् निष्क्रम्य शुचिः शुचौ देशे गुप्ततीर्थायतनेषु वा
prāṅ vodaṅ vā grāmān niṣkramya śuciḥ śucau deśe guptatīrthāyataneṣu vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्रक्षालितपाणिपादवदनः प्राग् वीरासनेनोपविश्य जीवा स्थेत्य् आचम्यापो हि ष्ठेत्य् अभ्युक्ष्य प्राणायामान् कृत्वाचम्योत्तिष्ठन् दक्षिणहस्तस्था आपो अयोजाला इत्य् अप उत्सृजेद् बहुधा ॥
suprakṣālitapāṇipādavadanaḥ prāg vīrāsanenopaviśya jīvā sthety ācamyāpo hi ṣṭhety abhyukṣya prāṇāyāmān kṛtvācamyottiṣṭhan dakṣiṇahastasthā āpo ayojālā ity apa utsṛjed bahudhā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिः सुपर्ण इति प्रातर्
hariḥ suparṇa iti prātar
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद् उ त्यं चित्रं देवानाम् इति मध्यंदिने
ud u tyaṃ citraṃ devānām iti madhyaṃdine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सौरमन्त्रान् यथाकामं जपेद्
atha sauramantrān yathākāmaṃ japed
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद् वयं तमसस् परीति च
ud vayaṃ tamasas parīti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद् घेद् अभि श्रुतामघम् इत्य् अस्तमित आसीनः
ud ghed abhi śrutāmagham ity astamita āsīnaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सावित्र्यन्ते वाञ्जलयो जपश् च ॥
sāvitryante vāñjalayo japaś ca ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोर्ध्वजानुर् आसीन इति वीरासनी
athordhvajānur āsīna iti vīrāsanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्युत्थायाभयं पश्चाद् अभयं पुरस्ताद् इत्य् उपतिष्ठते
pratyutthāyābhayaṃ paścād abhayaṃ purastād ity upatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिष्ठन् प्रातः प्राङ्मुख
tiṣṭhan prātaḥ prāṅmukha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयातु वरदेत्य् आवाह्य
āyātu varadety āvāhya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायत्रं छन्दः सविता देवता विश्वामित्र ऋषिर्
gāyatraṃ chandaḥ savitā devatā viśvāmitra ṛṣir
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाक्षरं दैवतं रूपं च मनसि समाधाय महाव्याहृतिभिः संधाय गायत्रीं जपेत् ॥
yathākṣaraṃ daivataṃ rūpaṃ ca manasi samādhāya mahāvyāhṛtibhiḥ saṃdhāya gāyatrīṃ japet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टकृत्व एकादशकृत्वो द्वादशकृत्वः पञ्चदशकृत्वः शतकृत्वः सहस्रकृत्व इति ॥
aṣṭakṛtva ekādaśakṛtvo dvādaśakṛtvaḥ pañcadaśakṛtvaḥ śatakṛtvaḥ sahasrakṛtva iti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टकृत्वः प्रयुक्ता गायत्री गायत्रेण छन्दसा संमिता भूलोकम् अभिजयति ॥
aṣṭakṛtvaḥ prayuktā gāyatrī gāyatreṇa chandasā saṃmitā bhūlokam abhijayati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकादशकृत्वः प्रयुक्ता त्रैष्टुभेन छन्दसा संमितान्तरिक्षलोकम् अभिजयति ॥
ekādaśakṛtvaḥ prayuktā traiṣṭubhena chandasā saṃmitāntarikṣalokam abhijayati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशकृत्वः प्रयुक्ता जागतेन छन्दसा संमिता दिवं लोकम् अभिजयति ॥
dvādaśakṛtvaḥ prayuktā jāgatena chandasā saṃmitā divaṃ lokam abhijayati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चदशकृत्वः प्रयुक्ता पञ्चदशेन वज्रेण संमिता ब्रह्मलोकम् अभिजयति ॥
pañcadaśakṛtvaḥ prayuktā pañcadaśena vajreṇa saṃmitā brahmalokam abhijayati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतकृत्वः प्रयुक्ता शतपर्वणा वज्रेण संमिता सर्वाण्ल् लोकान् अभिजयति ॥
śatakṛtvaḥ prayuktā śataparvaṇā vajreṇa saṃmitā sarvāṇl lokān abhijayati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रकृत्वः प्रयुक्ताग्निष्टोमाप्तोर्यामादीनां क्रतूनां फलम् अवाप्नोति ॥
sahasrakṛtvaḥ prayuktāgniṣṭomāptoryāmādīnāṃ kratūnāṃ phalam avāpnoti ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो यथाकामं जपित्वा पश्येम शरदः शतम् इन्द्र जीवेत्य् आशिषः प्रार्थयते ॥
ato yathākāmaṃ japitvā paśyema śaradaḥ śatam indra jīvety āśiṣaḥ prārthayate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तुता मया वरदेति विसृज्योदीराणा उत सूर्यस्यावृतम् असपत्नं पुरस्ताद् यस्मात् कोशाद् इति यथार्थम् उपतिष्ठते ॥
stutā mayā varadeti visṛjyodīrāṇā uta sūryasyāvṛtam asapatnaṃ purastād yasmāt kośād iti yathārtham upatiṣṭhate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य इमां न विन्दन्ति नाधीयते संध्याकाले नोपासते ते ह्य् अश्रोत्रिया भवन्त्य् अनुपनीताः क्रियाहीनाश् छेदनभेदनभोजनमैथुनान्य् अभिचरन्तः ॥
ya imāṃ na vindanti nādhīyate saṃdhyākāle nopāsate te hy aśrotriyā bhavanty anupanītāḥ kriyāhīnāś chedanabhedanabhojanamaithunāny abhicarantaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संध्याकाले ह्य् अजपन्तः श्वसूकरसृगालकुक्कुटसर्पयोनिषु वर्षसहस्राणि जायन्ते ॥
saṃdhyākāle hy ajapantaḥ śvasūkarasṛgālakukkuṭasarpayoniṣu varṣasahasrāṇi jāyante ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समास् तस्यैवोपजायन्ते ॥
samās tasyaivopajāyante ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् यथोक्तां सायं प्रातः संध्याम् उपासीत ॥
tasmād yathoktāṃ sāyaṃ prātaḥ saṃdhyām upāsīta ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरण्यचरितो गुप्तः शुक्लब्राह्मणकर्मसु । प्रायेण लभते लोकान् यथोक्तांस् तां समाचरन् ॥
araṇyacarito guptaḥ śuklabrāhmaṇakarmasu | prāyeṇa labhate lokān yathoktāṃs tāṃ samācaran ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायं संध्याम् उपासीत कृतवीरासनो द्विजः । कृतोत्तानस् तथा प्रातः प्राञ्जलिः सुसमाहितः ॥
sāyaṃ saṃdhyām upāsīta kṛtavīrāsano dvijaḥ | kṛtottānas tathā prātaḥ prāñjaliḥ susamāhitaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् वीरासनं स्थानं ब्रह्मणा निर्मितं पुरा । द्विजानं बालवृद्धानां पुरश्चरणम् उत्तमम् ॥
etad vīrāsanaṃ sthānaṃ brahmaṇā nirmitaṃ purā | dvijānaṃ bālavṛddhānāṃ puraścaraṇam uttamam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायं प्रातस् तु यः संध्याम् अस्कन्नाम् उपतिष्ठते । स तया पावितो देव्या ब्राह्महः पूतकिल्बिषः ॥
sāyaṃ prātas tu yaḥ saṃdhyām askannām upatiṣṭhate | sa tayā pāvito devyā brāhmahaḥ pūtakilbiṣaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सीदेत् प्रतिगृह्णानः पृथ्वीम् अपि ससागराम् । ये चास्य विषमाः के चिद् दिवि सूर्यादयो ग्रहाः ॥
na sīdet pratigṛhṇānaḥ pṛthvīm api sasāgarām | ye cāsya viṣamāḥ ke cid divi sūryādayo grahāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते चास्य सौम्या जायन्ते शिवाः सुखकराः सदा । स्थानं वीरासनं चएषां पृथिवी च प्रदक्षिणा । अग्निहोत्रं हुतं चैषां ये वै संध्याम् उपासते ॥
te cāsya saumyā jāyante śivāḥ sukhakarāḥ sadā | sthānaṃ vīrāsanaṃ caeṣāṃ pṛthivī ca pradakṣiṇā | agnihotraṃ hutaṃ caiṣāṃ ye vai saṃdhyām upāsate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धास्तमित आदित्ये अर्धोदिते दिवाकरे । गायत्र्यास् तत्र सांनिध्यं संध्याकालः स उच्यते ॥
ardhāstamita āditye ardhodite divākare | gāyatryās tatra sāṃnidhyaṃ saṃdhyākālaḥ sa ucyate ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूम्यादित्यान्तरं यस् तु छादयेच् चतुरङ्गुलम् । तां तु संध्यां परां विद्याच् छायासंभेदने परे ॥
bhūmyādityāntaraṃ yas tu chādayec caturaṅgulam | tāṃ tu saṃdhyāṃ parāṃ vidyāc chāyāsaṃbhedane pare ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन्तस् तु कराद् भ्रष्टाः पतन्ति जलबिन्दवः । भूत्वा वज्राणि ते सर्वे पतन्ति ह्य् असुरेषु वै ॥
yāvantas tu karād bhraṣṭāḥ patanti jalabindavaḥ | bhūtvā vajrāṇi te sarve patanti hy asureṣu vai ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विभावसुस् तेषां प्रीतात्माप्यायते वरम् । यैर् अहं मोक्षितो विप्रैस् तेषां लोको तथा मम ॥
tato vibhāvasus teṣāṃ prītātmāpyāyate varam | yair ahaṃ mokṣito viprais teṣāṃ loko tathā mama ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायत्र्या अक्षमालायां सायं प्रातः शतं जपेत् । चतुर्णां खलु वेदानां समग्रं लभते फलम् ॥
gāyatryā akṣamālāyāṃ sāyaṃ prātaḥ śataṃ japet | caturṇāṃ khalu vedānāṃ samagraṃ labhate phalam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संध्यां ये नोपतिष्ठन्ति ब्राह्मण्यं नोपपद्यते । उपपद्येत वा भूयो यदि स्युस् तीर्थमृत्यवः ॥
saṃdhyāṃ ye nopatiṣṭhanti brāhmaṇyaṃ nopapadyate | upapadyeta vā bhūyo yadi syus tīrthamṛtyavaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषयो दीर्घसंध्यत्वाद् दीर्घाण्य् आयुम्ष्य् अधारयन् । तस्माद् दीर्घाम् उपासीत समिच्छन् वृद्धिम् आयुषः ॥
ṛṣayo dīrghasaṃdhyatvād dīrghāṇy āyumṣy adhārayan | tasmād dīrghām upāsīta samicchan vṛddhim āyuṣaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् यथाग्निर् देवानां ब्राह्मणो मनुष्याणां वसन्त ऋतूनाम् एवं गायत्री छन्दसाम् ॥
tad yathāgnir devānāṃ brāhmaṇo manuṣyāṇāṃ vasanta ṛtūnām evaṃ gāyatrī chandasām ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् यथा गायत्री कत्यक्षरा कतिपदा किं वास्या गोत्रं किं वास्य रूपं कीदृशं तस्याः शरीरं भवति ॥
tad yathā gāyatrī katyakṣarā katipadā kiṃ vāsyā gotraṃ kiṃ vāsya rūpaṃ kīdṛśaṃ tasyāḥ śarīraṃ bhavati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् वै भूः स ऋग्वेदो यद् भुव इति सो ऽथर्ववेद इति
yad vai bhūḥ sa ṛgvedo yad bhuva iti so 'tharvaveda iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् यथेदम् अक्षरम् ओम् इत्य् अक्षरं तत् परमं शम् इत्य् अक्षरं गुह्यं तत् परमं पवित्रम् ॥
tad yathedam akṣaram om ity akṣaraṃ tat paramaṃ śam ity akṣaraṃ guhyaṃ tat paramaṃ pavitram ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्यो वै सावित्र्य् आदित्येन सह सावित्री स्तौति सुवति प्रातः प्रसुवति तस्मात् सावित्रीत्<व्>अम् ॥
ādityo vai sāvitry ādityena saha sāvitrī stauti suvati prātaḥ prasuvati tasmāt sāvitrīt<v>am ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षरदैवतं व्याख्यास्यामः
akṣaradaivataṃ vyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमम् आग्नेयं द्वितीयम् आश्विनं तृतीयं सौम्यं चतुर्थं वैष्णवं सावित्रं पञ्चमं षष्ठं पौष्णं सप्तमं मारुतम् अष्टमं बार्हस्पत्यं नवमं मैत्रं दशमं वारुणम् एकादशम् ऐन्द्रं द्वादशं वैश्वदेवं वसूनां त्रयोदशं चतुर्दशं रुद्राणां पञ्चदशम् आदित्यानाम् अदितेः षोडशं वायव्यं सप्तदशमं भौमम् अष्टादशम् एकोनविंशम् आन्तरिक्षं दिव्यं विंशं दिग्देवतानि चत्वार्य् अक्षराणि ॥
prathamam āgneyaṃ dvitīyam āśvinaṃ tṛtīyaṃ saumyaṃ caturthaṃ vaiṣṇavaṃ sāvitraṃ pañcamaṃ ṣaṣṭhaṃ pauṣṇaṃ saptamaṃ mārutam aṣṭamaṃ bārhaspatyaṃ navamaṃ maitraṃ daśamaṃ vāruṇam ekādaśam aindraṃ dvādaśaṃ vaiśvadevaṃ vasūnāṃ trayodaśaṃ caturdaśaṃ rudrāṇāṃ pañcadaśam ādityānām aditeḥ ṣoḍaśaṃ vāyavyaṃ saptadaśamaṃ bhaumam aṣṭādaśam ekonaviṃśam āntarikṣaṃ divyaṃ viṃśaṃ digdevatāni catvāry akṣarāṇi ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत् पूर्वां संध्याम् उपास्ते तद् गायत्र्याः शिरस् तेन पृथिवीं जयति ॥
atha yat pūrvāṃ saṃdhyām upāste tad gāyatryāḥ śiras tena pṛthivīṃ jayati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यन् मध्याह्ने तीक्ष्णं रुद्रस् तपति <तद्> द्वितीयं शिरस् तेनान्तरिक्षं जयति ॥
atha yan madhyāhne tīkṣṇaṃ rudras tapati <tad> dvitīyaṃ śiras tenāntarikṣaṃ jayati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यद् अस्तमियात् तत् तृतीयं शिरस् तेन दिवं जयति ॥
atha yad astamiyāt tat tṛtīyaṃ śiras tena divaṃ jayati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या ॐकारः शिरः सह व्याहृतिभिर् दर्भाः केशा ओषधीवनस्पतयो लोमानि चक्षुषी सूर्याचन्द्रमसौ विद्युद् धसितं विष्णुवरुणौ उरसी रुद्रो हृदये पौर्णमासी चामावास्या च स्तनौ अहश् च रात्री च पार्श्वे
tasyā oṃkāraḥ śiraḥ saha vyāhṛtibhir darbhāḥ keśā oṣadhīvanaspatayo lomāni cakṣuṣī sūryācandramasau vidyud dhasitaṃ viṣṇuvaruṇau urasī rudro hṛdaye paurṇamāsī cāmāvāsyā ca stanau ahaś ca rātrī ca pārśve
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश दिशः कुक्षी सर्वज्ञानानि व्याकरणम् उदरं पृथिवी श्रोणी वायुः स्थानं भूषणं नक्षत्राणि श्रीसरस्वतीरूपा पदक्रममन्त्रब्राह्मणकल्पशरीरा सावित्री गोत्रेण ब्रह्मदेया भवति ब्रह्मदेया भवतीति ब्राह्मणम् ॥
daśa diśaḥ kukṣī sarvajñānāni vyākaraṇam udaraṃ pṛthivī śroṇī vāyuḥ sthānaṃ bhūṣaṇaṃ nakṣatrāṇi śrīsarasvatīrūpā padakramamantrabrāhmaṇakalpaśarīrā sāvitrī gotreṇa brahmadeyā bhavati brahmadeyā bhavatīti brāhmaṇam ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.