Abhinavagupta: Tantraloka 37

उक्तनीत्यैव सर्वत्र व्यवहारे प्रवर्तिते । प्रसिद्धावुपजीव्यायामवश्यग्राह्य आगमः ॥ १

uktanītyaiva sarvatra vyavahāre pravartite / prasiddhāvupajīvyāyāmavaśyagrāhya āgamaḥ // 1

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा लौकिकदृष्ट्यान्यफलभाक् तत्प्रसिद्धितः । सम्यग्व्यवहरंस्तद्वच्छिवभाक् तत्प्रसिद्धितः ॥ २

yathā laukikadṛṣṭyānyaphalabhāk tatprasiddhitaḥ / samyagvyavaharaṃstadvacchivabhāk tatprasiddhitaḥ // 2

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदवश्यग्रहीतव्ये शास्त्रे स्वांशोपदेशिनि । मनाक्फले भ्युपादेयतमं तद्विपरीतकम् ॥ ३

tadavaśyagrahītavye śāstre svāṃśopadeśini / manākphale bhyupādeyatamaṃ tadviparītakam // 3

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा खगेश्वरीभावनिःशङ्कत्वाद्विषं व्रजेत् । क्षयं कर्मस्थितिस्तद्वदशङ्काद्भैरवत्वतः ॥ ४

yathā khageśvarībhāvaniḥśaṅkatvādviṣaṃ vrajet / kṣayaṃ karmasthitistadvadaśaṅkādbhairavatvataḥ // 4

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदार्षे पातहेतूक्तं तदस्मिन्वामशासने । आशुसिद्ध्यै यतः सर्वमार्षं मायोदरस्थितम् ॥ ५

yadārṣe pātahetūktaṃ tadasminvāmaśāsane / āśusiddhyai yataḥ sarvamārṣaṃ māyodarasthitam // 5

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्च यत्सर्वसर्वज्ञदृष्टं तच्चापि किं भवेत् । यदशेषोपदेशेन सूयते नुत्तरं फलम् ॥ ६

tacca yatsarvasarvajñadṛṣṭaṃ taccāpi kiṃ bhavet / yadaśeṣopadeśena sūyate nuttaraṃ phalam // 6

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाधराधरप्रोक्तवस्तुतत्त्वानुवादतः । उत्तरं कथितं संवित्सिद्धं तद्धि तथा भवेत् ॥ ७

yathādharādharaproktavastutattvānuvādataḥ / uttaraṃ kathitaṃ saṃvitsiddhaṃ taddhi tathā bhavet // 7

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदुक्ताधिकसंवित्तिसिद्धवस्तुनिरूपणात् । अपूर्णसर्ववित्प्रोक्तिर्ज्ञायते धरशासने ॥ ८

yaduktādhikasaṃvittisiddhavastunirūpaṇāt / apūrṇasarvavitproktirjñāyate dharaśāsane // 8

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वशासनवस्त्वंशे दृष्ट्वापिच समुज्झिते । अधः शास्त्रेषु मायात्वं लक्ष्यते सर्गरक्षणात् ॥ ९

ūrdhvaśāsanavastvaṃśe dṛṣṭvāpica samujjhite / adhaḥ śāstreṣu māyātvaṃ lakṣyate sargarakṣaṇāt // 9

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीमदानन्दशास्त्रादौ प्रोक्तं च परमेशिना । ऋषिवाक्यं बहुक्लेशमध्रुवाल्पफलं मितम् ॥ १०

śrīmadānandaśāstrādau proktaṃ ca parameśinā / ṛṣivākyaṃ bahukleśamadhruvālpaphalaṃ mitam // 10

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैव प्रमाणयेद्विद्वान् शैवमेवागमं श्रयेत् । तदार्षे पातहेतूक्तं तदस्मिन् वामशासने ॥ ११

naiva pramāṇayedvidvān śaivamevāgamaṃ śrayet / tadārṣe pātahetūktaṃ tadasmin vāmaśāsane // 11

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशुसिद्ध्यै यतः सर्वमार्षं मायोदरस्थितम् । यथा खगेश्वरीभावनिःशङ्कत्वाद्विषं व्रजेत् ॥ १२

āśusiddhyai yataḥ sarvamārṣaṃ māyodarasthitam / yathā khageśvarībhāvaniḥśaṅkatvādviṣaṃ vrajet // 12

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षयं कर्मस्थितिस्तद्वदशङ्काद्भैरवत्वतः । अज्ञत्वानुपदेष्टृत्वसंदष्टे धरशासने ॥ १३

kṣayaṃ karmasthitistadvadaśaṅkādbhairavatvataḥ / ajñatvānupadeṣṭṛtvasaṃdaṣṭe dharaśāsane // 13

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्विपर्ययाद्ग्राह्यमवश्यं शिवशासनम् । द्वावाप्तौ तत्र च श्रीमच्छ्रीकण्ठलकुलेश्वरौ ॥ १४

etadviparyayādgrāhyamavaśyaṃ śivaśāsanam / dvāvāptau tatra ca śrīmacchrīkaṇṭhalakuleśvarau // 14

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विप्रवाहमिदं शास्त्रं मम्यङ्निःश्रेयसप्रदम् । प्राच्यस्य तु यथाभीष्टभोगदत्वमपि स्थितम् ॥ १५

dvipravāhamidaṃ śāstraṃ mamyaṅniḥśreyasapradam / prācyasya tu yathābhīṣṭabhogadatvamapi sthitam // 15

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्च पञ्चविधं प्रोक्तं शक्तिवैचित्र्यचित्रितम् । पञ्चस्रोत इति प्रोक्तं श्रीमच्छ्रीकण्ठशासनम् ॥ १६

tacca pañcavidhaṃ proktaṃ śaktivaicitryacitritam / pañcasrota iti proktaṃ śrīmacchrīkaṇṭhaśāsanam // 16

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशाष्टादशधा स्रोतःपञ्चकं यत्ततो प्यलम् । उत्कृष्टं भैरवाभिख्यं चतुःषष्टिविभेदितम् ॥ १७

daśāṣṭādaśadhā srotaḥpañcakaṃ yattato pyalam / utkṛṣṭaṃ bhairavābhikhyaṃ catuḥṣaṣṭivibheditam // 17

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीमदानन्दशास्त्रादौ प्रोक्तं भगवता किल । समूहः पीठमेतच्च द्विधा दक्षिणवामतः ॥ १८

śrīmadānandaśāstrādau proktaṃ bhagavatā kila / samūhaḥ pīṭhametacca dvidhā dakṣiṇavāmataḥ // 18

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रो विद्येति तस्माच्च मुद्रामण्डलगं द्वयम् । मननत्राणदं यत्तु मन्त्राख्यं तत्र विद्यया ॥ १९

mantro vidyeti tasmācca mudrāmaṇḍalagaṃ dvayam / mananatrāṇadaṃ yattu mantrākhyaṃ tatra vidyayā // 19

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपोद्बलनमाप्यायः सा हि वेद्यार्थभासिनी । मन्त्रप्रतिकृतिर्मुद्रा तदाप्यायनकारकम् ॥ २०

upodbalanamāpyāyaḥ sā hi vedyārthabhāsinī / mantrapratikṛtirmudrā tadāpyāyanakārakam // 20

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मण्डलं सारमुक्तं हि मण्डश्रुत्या शिवाह्वयम् । एवमन्योन्यसंभेदवृत्ति पीठचतुष्टयम् ॥ २१

maṇḍalaṃ sāramuktaṃ hi maṇḍaśrutyā śivāhvayam / evamanyonyasaṃbhedavṛtti pīṭhacatuṣṭayam // 21

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतस्तस्माद्भवेत्सर्वं पीठे पीठे पि वस्तुतः । प्रधानत्वात्तस्य तस्य वस्तुनो भिन्नता पुनः ॥ २२

yatastasmādbhavetsarvaṃ pīṭhe pīṭhe pi vastutaḥ / pradhānatvāttasya tasya vastuno bhinnatā punaḥ // 22

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथिता साधकेन्द्राणां तत्तद्वस्तुप्रसिद्धये । प्रत्येकं तच्चतुर्धैवं मण्डलं मुद्रिका तथा ॥ २३

kathitā sādhakendrāṇāṃ tattadvastuprasiddhaye / pratyekaṃ taccaturdhaivaṃ maṇḍalaṃ mudrikā tathā // 23

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रो विद्येति च पीठमुत्कृष्टं चोत्तरोत्तम् । विद्यापीठप्रधानं च सिद्धयोगीश्वरीमतम् ॥ २४

mantro vidyeti ca pīṭhamutkṛṣṭaṃ cottarottam / vidyāpīṭhapradhānaṃ ca siddhayogīśvarīmatam // 24

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यापि परमं सारं मालिनीविजयोत्तरम् । उक्तं श्रीरत्नमालायामेतच्च परमेशिना ॥ २५

tasyāpi paramaṃ sāraṃ mālinīvijayottaram / uktaṃ śrīratnamālāyāmetacca parameśinā // 25

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशेषतन्त्रसारं तु वामदक्षिणमाश्रितम् । एकत्र मिलितं कौलं श्रीषडर्धकशासने ॥ २६

aśeṣatantrasāraṃ tu vāmadakṣiṇamāśritam / ekatra militaṃ kaulaṃ śrīṣaḍardhakaśāsane // 26

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धान्ते कर्म बहुलं मलमायादिरूषितम् । दक्षिणं रौद्रकर्माढ्यं वामं सिद्धिसमाकुलम् ॥ २७

siddhānte karma bahulaṃ malamāyādirūṣitam / dakṣiṇaṃ raudrakarmāḍhyaṃ vāmaṃ siddhisamākulam // 27

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वल्पपुण्यं बहुक्लेशं स्वप्रतीतिविवर्जितम् । मोक्षविद्याविहीनं च विनयं त्यज दूरतः ॥ २८

svalpapuṇyaṃ bahukleśaṃ svapratītivivarjitam / mokṣavidyāvihīnaṃ ca vinayaṃ tyaja dūrataḥ // 28

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन्काले च गुरुणा निर्विकल्पं प्रकाशितम् । मुक्तस्तेनैव कालेन यन्त्रं तिष्ठति केवलम् ॥ २९

yasminkāle ca guruṇā nirvikalpaṃ prakāśitam / muktastenaiva kālena yantraṃ tiṣṭhati kevalam // 29

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयैतत्स्रोतसां रूपमनुत्तरपदाद्ध्रुवात् । आरभ्य विस्तरेणोक्तं मालिनीश्लोकवार्तिके ॥ ३०

mayaitatsrotasāṃ rūpamanuttarapadāddhruvāt / ārabhya vistareṇoktaṃ mālinīślokavārtike // 30

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिज्ञासुस्तत एवेदमवधारयितुं क्षमः । वयं तूक्तानुवचनमफलं नाद्रियामहे ॥ ३१

jijñāsustata evedamavadhārayituṃ kṣamaḥ / vayaṃ tūktānuvacanamaphalaṃ nādriyāmahe // 31

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं दददनायासाज्जीवन्मुक्तिमहाफलम् । यथेप्सितमहाभोगदातृत्वेन व्यवस्थितम् ॥ ३२

itthaṃ dadadanāyāsājjīvanmuktimahāphalam / yathepsitamahābhogadātṛtvena vyavasthitam // 32

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडर्धसारं सच्छास्त्रमुपादेयमिदं स्फुटम् । षट्त्रिंशता तत्त्वबलेन सूता यद्यप्यनन्ता भुवनावलीयम् । ब्रह्माण्डमत्यन्तमनोहरं तु वैचित्र्यवर्जं नहि रम्यभावः ॥ ३३

ṣaḍardhasāraṃ sacchāstramupādeyamidaṃ sphuṭam / ṣaṭtriṃśatā tattvabalena sūtā yadyapyanantā bhuvanāvalīyam / brahmāṇḍamatyantamanoharaṃ tu vaicitryavarjaṃ nahi ramyabhāvaḥ // 33

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूरादिसप्तपुरपूर्णतमे पि तस्मिन् मन्ये द्वितीयभुवनं भवनं सुखस्य । क्वान्यत्र चित्रगतिसूर्यशशाङ्कशोभिरात्रिन्दिवप्रसरभोगविभागभूषा ॥ ३४

bhūrādisaptapurapūrṇatame pi tasmin manye dvitīyabhuvanaṃ bhavanaṃ sukhasya / kvānyatra citragatisūryaśaśāṅkaśobhirātrindivaprasarabhogavibhāgabhūṣā // 34

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापिच त्रिदिवभोगमहार्घवर्षद्वीपान्तरादधिकमेव कुमारिकाह्वम् । यत्राधराधरपदात्परमं शिवान्तमारोढुमप्यधिकृतिः कृतिनामनर्घा ॥ ३५

tatrāpica tridivabhogamahārghavarṣadvīpāntarādadhikameva kumārikāhvam / yatrādharādharapadātparamaṃ śivāntamāroḍhumapyadhikṛtiḥ kṛtināmanarghā // 35

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्कर्मभोगिपशुतोचितभोगभाजा किं जन्मना ननु सुखैकपदे पि धाम्नि । सर्वो हि भाविनि परं परितोषमेति संभाविते नतु निमेषिणि वर्तमाने ॥ ३६

prākkarmabhogipaśutocitabhogabhājā kiṃ janmanā nanu sukhaikapade pi dhāmni / sarvo hi bhāvini paraṃ paritoṣameti saṃbhāvite natu nimeṣiṇi vartamāne // 36

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्याह्वये पि भुवने त्र परं महीयान् देशः स यत्र किल शास्त्रवराणि चक्षुः । जात्यन्धसद्मनि न जन्म न को भिनिन्देद्भिन्नाञ्जनायितरविप्रमुखप्रकाशे ॥ ३७

kanyāhvaye pi bhuvane tra paraṃ mahīyān deśaḥ sa yatra kila śāstravarāṇi cakṣuḥ / jātyandhasadmani na janma na ko bhinindedbhinnāñjanāyitaravipramukhaprakāśe // 37

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःशेषशास्त्रसदनं किल मध्यदेशस्तस्मिन्नजायत गुणाभ्यधिको द्विजन्मा । को प्यत्रिगुप्त इति नामनिरुक्तगोत्रः शास्त्राब्धिचर्वणकलोद्यदगस्त्यगोत्रः ॥ ३८

niḥśeṣaśāstrasadanaṃ kila madhyadeśastasminnajāyata guṇābhyadhiko dvijanmā / ko pyatrigupta iti nāmaniruktagotraḥ śāstrābdhicarvaṇakalodyadagastyagotraḥ // 38

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमथ ललितादित्यो राजा निजं पुरमानयत् प्रणयरभसात् कश्मीराख्यं हिमालयमूर्धगम् । अधिवसति यद्गौरीकान्तः करैर्विजयादिभिर्युगपदखिलं भोगासारं रसात् परिचर्चितुम् ॥ ३९

tamatha lalitādityo rājā nijaṃ puramānayat praṇayarabhasāt kaśmīrākhyaṃ himālayamūrdhagam / adhivasati yadgaurīkāntaḥ karairvijayādibhiryugapadakhilaṃ bhogāsāraṃ rasāt paricarcitum // 39

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाने स्थाने मुनिभिरखिलैश्चक्रिरे यन्निवासा यच्चाध्यास्ते प्रतिपदमिदं स स्वयं चन्द्रचूडः । तन्मन्ये हं समभिलषिताशेषसिद्धेर्नसिद्ध्यै कश्मीरेभ्यः परमथ पुरं पूर्णवृत्तेर्न तुष्ट्यै ॥ ४०

sthāne sthāne munibhirakhilaiścakrire yannivāsā yaccādhyāste pratipadamidaṃ sa svayaṃ candracūḍaḥ / tanmanye haṃ samabhilaṣitāśeṣasiddhernasiddhyai kaśmīrebhyaḥ paramatha puraṃ pūrṇavṛtterna tuṣṭyai // 40

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र स्वयं शारदचन्द्रशुभ्रा श्रीशारदेति प्रथिता जनेषु । शाण्डिल्यसेवारससुप्रसन्ना सर्वं जनं स्वैर्विभवैर्युनक्ति ॥ ४१

yatra svayaṃ śāradacandraśubhrā śrīśāradeti prathitā janeṣu / śāṇḍilyasevārasasuprasannā sarvaṃ janaṃ svairvibhavairyunakti // 41

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारङ्गारुणकान्ति पाण्डुविकचद्बल्लावदातच्छवि प्रोद्भिन्नामलमातुलुङ्गकनकच्छायाभिरामप्रभम् । केरीकुन्तलकन्दलीप्रतिकृतिश्यामप्रभाभास्वरं यस्मिञ्शक्तिचतुष्टयोज्ज्वलमलं मद्यं महाभैरवम् ॥ ४२

nāraṅgāruṇakānti pāṇḍuvikacadballāvadātacchavi prodbhinnāmalamātuluṅgakanakacchāyābhirāmaprabham / kerīkuntalakandalīpratikṛtiśyāmaprabhābhāsvaraṃ yasmiñśakticatuṣṭayojjvalamalaṃ madyaṃ mahābhairavam // 42

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिनयनमहाकोपज्वालाविलीन इह स्थितो मदनविशिखव्रातो मद्यच्छलेन विजृम्भते । कथमितरथा रागं मोहं मदं मदनज्वरं विदधदनिशं कामातङ्कैर्वशीकुरुते जगत् ॥ ४३

trinayanamahākopajvālāvilīna iha sthito madanaviśikhavrāto madyacchalena vijṛmbhate / kathamitarathā rāgaṃ mohaṃ madaṃ madanajvaraṃ vidadhadaniśaṃ kāmātaṅkairvaśīkurute jagat // 43

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्कान्तानां प्रणयवचसि प्रौढिमानं विदत्ते यन्निर्विघ्नं निधुवनविधौ साध्वसं संधुनोति । यस्मिन् विश्वाः कलितरुचयो देवताश्चक्रचर्यस्तन्मार्द्वीकं सपदि तनुते यत्र भोगापबर्गौ ॥ ४४

yatkāntānāṃ praṇayavacasi prauḍhimānaṃ vidatte yannirvighnaṃ nidhuvanavidhau sādhvasaṃ saṃdhunoti / yasmin viśvāḥ kalitarucayo devatāścakracaryastanmārdvīkaṃ sapadi tanute yatra bhogāpabargau // 44

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्यद्गौराङ्कुरविकसितैः श्यामरक्तैः पलाशैरन्तर्गाढारुणरुचिलसत्केसरालीविचित्रैः । आकीर्णा भूः प्रतिपदमसौ यत्र काश्मीरपुष्पैः सम्यग्देवीत्रितययजनोद्यानमाविष्करोति ॥ ४५

udyadgaurāṅkuravikasitaiḥ śyāmaraktaiḥ palāśairantargāḍhāruṇarucilasatkesarālīvicitraiḥ / ākīrṇā bhūḥ pratipadamasau yatra kāśmīrapuṣpaiḥ samyagdevītritayayajanodyānamāviṣkaroti // 45

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वो लोकः कविरथ बुधो यत्र शूरो पि वाग्मी चन्द्रोद्द्योता मसृणगतयः पौरनार्यश्च यत्र । यत्राङ्गारोज्ज्वलविकसितानन्तसौषुम्णमार्गग्रस्तार्केन्दुर्गगनविमलो योगिनीनां च वर्गः ॥ ४६

sarvo lokaḥ kaviratha budho yatra śūro pi vāgmī candroddyotā masṛṇagatayaḥ pauranāryaśca yatra / yatrāṅgārojjvalavikasitānantasauṣumṇamārgagrastārkendurgaganavimalo yoginīnāṃ ca vargaḥ // 46

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीमत्परं प्रवरनाम पुरं च तत्र यन्निर्ममे प्रवरसेन इति क्षितीशः । यः स्वप्रतिष्ठितमहेश्वरपूजनान्ते व्योमोत्पतन्नुदसृजत्किल धूपघण्टाम् ॥ ४७

śrīmatparaṃ pravaranāma puraṃ ca tatra yannirmame pravarasena iti kṣitīśaḥ / yaḥ svapratiṣṭhitamaheśvarapūjanānte vyomotpatannudasṛjatkila dhūpaghaṇṭām // 47

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आन्दोलनोदितमनोहरवीरनादैः सा चास्य तत्सुचरितं प्रथयांबभूव । सद्वृत्तसारगुरुतैजसमूर्तयो हि त्यक्ता अपि प्रभुगुणानधिकं ध्वनन्ति ॥ ४८

āndolanoditamanoharavīranādaiḥ sā cāsya tatsucaritaṃ prathayāṃbabhūva / sadvṛttasāragurutaijasamūrtayo hi tyaktā api prabhuguṇānadhikaṃ dhvananti // 48

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपूर्णचन्द्रविमलद्युतिवीरकान्तागाढाङ्गरागघनकुङ्कुमपिञ्जरश्रीः । प्रोद्धूतवेतसलतासितचामरौघैराज्याभिषेकमनिशं ददती स्मरस्य ॥ ४९

saṃpūrṇacandravimaladyutivīrakāntāgāḍhāṅgarāgaghanakuṅkumapiñjaraśrīḥ / proddhūtavetasalatāsitacāmaraughairājyābhiṣekamaniśaṃ dadatī smarasya // 49

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोधःप्रतिष्ठितमहेश्वरसिद्धलिङ्गस्वायंभुवार्चनविलेपनगन्धपुष्पैः । आवर्ज्यमानतनुवीचिनिमज्जनौघविध्वस्तपाप्ममुनिसिद्धमनुष्यवन्द्या ॥ ५०

rodhaḥpratiṣṭhitamaheśvarasiddhaliṅgasvāyaṃbhuvārcanavilepanagandhapuṣpaiḥ / āvarjyamānatanuvīcinimajjanaughavidhvastapāpmamunisiddhamanuṣyavandyā // 50

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगापवर्गपरिपूरणकल्पवल्ली भोगैकदानरसिकां सुरसिद्धसिन्धुम् । न्यक्कुर्वती हरपिनाककलावतीर्णा यद्भूषयत्यविरतं तटिनी वितस्ता ॥ ५१

bhogāpavargaparipūraṇakalpavallī bhogaikadānarasikāṃ surasiddhasindhum / nyakkurvatī harapinākakalāvatīrṇā yadbhūṣayatyavirataṃ taṭinī vitastā // 51

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् कुवेरपुरचारिसिंतांशुमौलिसांमुख्यदर्शनविरूढपवित्रभावे । वैतस्तरोधसि निवासममुष्य चक्रे राजा द्विजस्य परिकल्पितभूरिसंपत् ॥ ५२

tasmin kuverapuracārisiṃtāṃśumaulisāṃmukhyadarśanavirūḍhapavitrabhāve / vaitastarodhasi nivāsamamuṣya cakre rājā dvijasya parikalpitabhūrisaṃpat // 52

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यान्वये महति को पि वराहगुप्तनामा बभूव भगवान् स्वयमन्तकाले । गीर्वाणसिन्धुलहरीकलिताग्रमूर्धा यस्याकरोत् परमनुग्रहमाग्रहेण ॥ ५३

tasyānvaye mahati ko pi varāhaguptanāmā babhūva bhagavān svayamantakāle / gīrvāṇasindhulaharīkalitāgramūrdhā yasyākarot paramanugrahamāgraheṇa // 53

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यात्मजश्चुखलकेति जने प्रसिद्धश्चन्द्रावदातधिषणो नरसिंहगुप्तः । यं सर्वशास्त्ररसमज्जनशुभ्रचित्तं माहेश्वरी परमलंकुरुते स्म भक्तिः ॥ ५४

tasyātmajaścukhalaketi jane prasiddhaścandrāvadātadhiṣaṇo narasiṃhaguptaḥ / yaṃ sarvaśāstrarasamajjanaśubhracittaṃ māheśvarī paramalaṃkurute sma bhaktiḥ // 54

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारुण्यसागरतरङ्गभरानपोह्य वैराग्यपोतमधिरुह्य दृढं हठेन । यो भक्तिरोहणमवाप्य महेशचिन्तारत्नैरलं दलयति स्म भवापदस्ताः ॥ ५५

tāruṇyasāgarataraṅgabharānapohya vairāgyapotamadhiruhya dṛḍhaṃ haṭhena / yo bhaktirohaṇamavāpya maheśacintāratnairalaṃ dalayati sma bhavāpadastāḥ // 55

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यात्मजो भिनवगुप्त इति प्रसिद्धः श्रीचन्द्रचूडचरणाब्जपरागपूतः । माता व्ययूयुजदमुं किल बाल्य एव दैवं हि भाविपरिकर्मणि संस्करोति ॥ ५६

tasyātmajo bhinavagupta iti prasiddhaḥ śrīcandracūḍacaraṇābjaparāgapūtaḥ / mātā vyayūyujadamuṃ kila bālya eva daivaṃ hi bhāviparikarmaṇi saṃskaroti // 56

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माता परं बन्धुरिति प्रवादः स्नोहो तिगाढीकुरुते हि पाशान् । तन्मूलबन्धे गलिते किलास्य मन्ये स्थिता जीवत एव मुक्तिः ॥ ५७

mātā paraṃ bandhuriti pravādaḥ snoho tigāḍhīkurute hi pāśān / tanmūlabandhe galite kilāsya manye sthitā jīvata eva muktiḥ // 57

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रा स शब्दगहने कृतसंप्रवेशस्तर्कार्णवोर्मिपृषतामलपूतचित्तः । साहित्यसान्द्ररसभोगपरो महेशभक्त्या स्वयंग्रहणदुर्मदया गृहीतः ॥ ५८

pitrā sa śabdagahane kṛtasaṃpraveśastarkārṇavormipṛṣatāmalapūtacittaḥ / sāhityasāndrarasabhogaparo maheśabhaktyā svayaṃgrahaṇadurmadayā gṛhītaḥ // 58

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तन्मयीभूय न लोकवर्तनीमजीगणत् कामपि केवलं पुनः । तदीयसंभोगविवृद्धये पुरा करोति दास्यं गुरुवेश्मसु स्वयम् ॥ ५९

sa tanmayībhūya na lokavartanīmajīgaṇat kāmapi kevalaṃ punaḥ / tadīyasaṃbhogavivṛddhaye purā karoti dāsyaṃ guruveśmasu svayam // 59

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनन्दसंततिमहार्णवकर्णधारः सद्दैशिकैरकवरात्मजवामनाथः । श्रीनाथसंततिमहाम्बरघर्मकान्तिः श्रीभूतिराजतनयः स्वपितृप्रसादः ॥ ६०

ānandasaṃtatimahārṇavakarṇadhāraḥ saddaiśikairakavarātmajavāmanāthaḥ / śrīnāthasaṃtatimahāmbaragharmakāntiḥ śrībhūtirājatanayaḥ svapitṛprasādaḥ // 60

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रैयम्बकप्रसरसागरशायिसोमानन्दात्मजोत्पलजलक्ष्मणगुप्तनाथः । तुर्याख्यसंततिमहोदधिपूर्णचन्द्रः श्रीसोमतः सकलवित्किल शंभुनाथः ॥ ६१

traiyambakaprasarasāgaraśāyisomānandātmajotpalajalakṣmaṇaguptanāthaḥ / turyākhyasaṃtatimahodadhipūrṇacandraḥ śrīsomataḥ sakalavitkila śaṃbhunāthaḥ // 61

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीचन्द्रशर्मभवभक्तिविलासयोगानन्दाभिनन्दशिवशक्तिविचित्रनाथाः । अन्ये पि धर्मशिववामनकोद्भटश्रीभूतेशभास्करमुखप्रमुखा महान्तः ॥ ६२

śrīcandraśarmabhavabhaktivilāsayogānandābhinandaśivaśaktivicitranāthāḥ / anye pi dharmaśivavāmanakodbhaṭaśrībhūteśabhāskaramukhapramukhā mahāntaḥ // 62

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते सेवारसविरचितानुग्रहाः शास्त्रसारपौढादेशप्रकटसुभगं स्वाधिकारं किलास्मै । यत् संप्रादुर्यदपि च जनान्नैक्षताक्षेत्रभूतान् स्वात्मारामस्तदयमनिशं तत्त्वसेवारसो भूत् ॥ ६३

ete sevārasaviracitānugrahāḥ śāstrasārapauḍhādeśaprakaṭasubhagaṃ svādhikāraṃ kilāsmai / yat saṃprāduryadapi ca janānnaikṣatākṣetrabhūtān svātmārāmastadayamaniśaṃ tattvasevāraso bhūt // 63

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो नुग्रहीतुमथ शांभवभक्तिभाजं स्वं भ्रातरमखिलशास्त्रविमर्शपूर्णम् । यावन्मनः प्रणिदधाति मनोरथाख्यं तावज्जनः कतिपयस्तमुपाससाद ॥ ६४

so nugrahītumatha śāṃbhavabhaktibhājaṃ svaṃ bhrātaramakhilaśāstravimarśapūrṇam / yāvanmanaḥ praṇidadhāti manorathākhyaṃ tāvajjanaḥ katipayastamupāsasāda // 64

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीशौरिसंज्ञतनयः किल कर्णनामा यो यौवने विदितशांभवतत्त्वसारः । देहं त्यजन् प्रथयति स्म जनस्य सत्यं योगच्युतं प्रति महामुनिकृष्णवाक्यम् ॥ ६५

śrīśaurisaṃjñatanayaḥ kila karṇanāmā yo yauvane viditaśāṃbhavatattvasāraḥ / dehaṃ tyajan prathayati sma janasya satyaṃ yogacyutaṃ prati mahāmunikṛṣṇavākyam // 65

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बालमित्रमथ मन्त्रिसुतः प्रसिद्धः श्रीमन्द्र इत्यखिलसारगुणाभिरामः । लक्ष्मीसरस्वति समं यमलंचकार सापत्नकं तिरयते सुभगप्रभावः ॥ ६६

tadbālamitramatha mantrisutaḥ prasiddhaḥ śrīmandra ityakhilasāraguṇābhirāmaḥ / lakṣmīsarasvati samaṃ yamalaṃcakāra sāpatnakaṃ tirayate subhagaprabhāvaḥ // 66

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये पितृव्यतनयाः शिवशक्तिशुभ्राः क्षेमोत्पलाभिनवचक्रकपद्मगुप्ताः । ये संपदं तृणममंसत शंभुसेवासंपूरितं स्वहृदयं हृदि भावयन्तः ॥ ६७

anye pitṛvyatanayāḥ śivaśaktiśubhrāḥ kṣemotpalābhinavacakrakapadmaguptāḥ / ye saṃpadaṃ tṛṇamamaṃsata śaṃbhusevāsaṃpūritaṃ svahṛdayaṃ hṛdi bhāvayantaḥ // 67

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडर्धशास्त्रेषु समस्तमेव येनाधिजग्मे विधिमण्डलादि । स रामगुप्तो गुरुशंभुशास्त्रसेवाविधिव्यग्रसमग्रमार्गः ॥ ६८

ṣaḍardhaśāstreṣu samastameva yenādhijagme vidhimaṇḍalādi / sa rāmagupto guruśaṃbhuśāstrasevāvidhivyagrasamagramārgaḥ // 68

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यो पि कश्चन जनः शिवशक्तिपातसंप्रेरणापरवशस्वकशक्तिसार्थः । अभ्यर्थनाविमुखभावमशिक्षितेन तेनाप्यनुग्रहपदं कृत एष वर्गः ॥ ६९

anyo pi kaścana janaḥ śivaśaktipātasaṃpreraṇāparavaśasvakaśaktisārthaḥ / abhyarthanāvimukhabhāvamaśikṣitena tenāpyanugrahapadaṃ kṛta eṣa vargaḥ // 69

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचार्यमभ्यर्थयते स्म गाढं संपूर्णतन्त्राधिगमाय सम्यक् । जायेत दैवानुगृहीतबुद्धेः संपत्प्रबन्धैकरसैव संपत् ॥ ७०

ācāryamabhyarthayate sma gāḍhaṃ saṃpūrṇatantrādhigamāya samyak / jāyeta daivānugṛhītabuddheḥ saṃpatprabandhaikarasaiva saṃpat // 70

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो प्यभ्युपागमदभीप्सितमस्य यद्वा स्वातोद्यमेव हि निनर्तिषतो वतीर्णम् । सो नुग्रहप्रवण एव हि सद्गुरूणामाज्ञावशेन शुभसूतिमहाङ्कुरेण ॥ ७१

so pyabhyupāgamadabhīpsitamasya yadvā svātodyameva hi ninartiṣato vatīrṇam / so nugrahapravaṇa eva hi sadgurūṇāmājñāvaśena śubhasūtimahāṅkureṇa // 71

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्षिप्तभावपरिहारमथो चिकीर्षन् मन्द्रः स्वके पुरवरे स्थितिमस्य वव्रे । आबालगोपमपि यत्र महेश्वरस्य दास्यं जनश्चरति पीठनिवासकल्पे ॥ ७२

vikṣiptabhāvaparihāramatho cikīrṣan mandraḥ svake puravare sthitimasya vavre / ābālagopamapi yatra maheśvarasya dāsyaṃ janaścarati pīṭhanivāsakalpe // 72

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याभवत् किल पितृव्यवधूर्विधात्रा या निर्ममे गलितसंसृतिचित्रचिन्ता । शीतांशुमौलिचरणाब्जपरागमात्रभूषाविधिर्विहितवत्सलिकोचिताख्या ॥ ७३

tasyābhavat kila pitṛvyavadhūrvidhātrā yā nirmame galitasaṃsṛticitracintā / śītāṃśumaulicaraṇābjaparāgamātrabhūṣāvidhirvihitavatsalikocitākhyā // 73

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्ता क्षमेव करुणेव गृहीतदेहा धारेव विग्रहवती शुभशीलतायाः । वैराग्यसारपरिपाकदशेव पूर्णा तत्त्वार्थरत्नरुचिरस्थितिरोहणोर्वी ॥ ७४

mūrtā kṣameva karuṇeva gṛhītadehā dhāreva vigrahavatī śubhaśīlatāyāḥ / vairāgyasāraparipākadaśeva pūrṇā tattvārtharatnarucirasthitirohaṇorvī // 74

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रातापि तस्याः शशिशुभ्रमौलेर्भक्त्या परं पावितचित्तवृत्तिः । स शौरिरात्तेश्वरमन्त्रिभावस्तत्याज यो भूपतिमन्त्रिभावम् ॥ ७५

bhrātāpi tasyāḥ śaśiśubhramaulerbhaktyā paraṃ pāvitacittavṛttiḥ / sa śaurirātteśvaramantribhāvastatyāja yo bhūpatimantribhāvam // 75

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य स्नुषा कर्णवधूर्विधूतसंसारवृत्तिः सुतमेकमेव । यासूत योगेश्वरिदत्तसंज्ञं नामानुरूपस्फुरदर्थतत्त्वम् ॥ ७६

tasya snuṣā karṇavadhūrvidhūtasaṃsāravṛttiḥ sutamekameva / yāsūta yogeśvaridattasaṃjñaṃ nāmānurūpasphuradarthatattvam // 76

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामग्रगे वयसि भर्तृवियोगदीनामन्वग्रहीत् त्रिनयनः स्वयमेव भक्त्या । भाविप्रभावरभसेषु जनेष्वनर्थः सत्यं समाकृषति सो र्थपरम्पराणाम् ॥ ७७

yāmagrage vayasi bhartṛviyogadīnāmanvagrahīt trinayanaḥ svayameva bhaktyā / bhāviprabhāvarabhaseṣu janeṣvanarthaḥ satyaṃ samākṛṣati so rthaparamparāṇām // 77

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्त्युल्लसत्पुलकतां स्फुटमङ्गभूषां श्रीशंभुनाथनतिमेव ललाटिकां च । शैवश्रुतिं श्रवणभूषणमप्यवाप्य सौभाग्यमभ्यधिकमुद्वहति स्म यान्तः ॥ ७८

bhaktyullasatpulakatāṃ sphuṭamaṅgabhūṣāṃ śrīśaṃbhunāthanatimeva lalāṭikāṃ ca / śaivaśrutiṃ śravaṇabhūṣaṇamapyavāpya saubhāgyamabhyadhikamudvahati sma yāntaḥ // 78

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्बाभिधाना किल सा गुरुं तं स्वं भ्रातरं शंभुदृशाभ्यपश्यत् । भाविप्रभावोज्ज्वलभव्यबुद्धिः सतो वजानाति न बन्धुबुद्ध्या ॥ ७९

ambābhidhānā kila sā guruṃ taṃ svaṃ bhrātaraṃ śaṃbhudṛśābhyapaśyat / bhāviprabhāvojjvalabhavyabuddhiḥ sato vajānāti na bandhubuddhyā // 79

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्राता तदीयो भिनवश्च नाम्ना न केवलं सच्चरितैरपि स्वैः । पीतेन विज्ञानरसेन यस्य तत्रैव तृष्णा ववृधे निकामम् ॥ ८०

bhrātā tadīyo bhinavaśca nāmnā na kevalaṃ saccaritairapi svaiḥ / pītena vijñānarasena yasya tatraiva tṛṣṇā vavṛdhe nikāmam // 80

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो न्यश्च शांभवमरीचिचयप्रणश्यत्संकोचहार्दनलिनीघटितोज्ज्वलश्रीः । तं लुम्पकः परिचचार समुद्यमेषु साधुः समावहति हन्त करावलम्बम् ॥ ८१

so nyaśca śāṃbhavamarīcicayapraṇaśyatsaṃkocahārdanalinīghaṭitojjvalaśrīḥ / taṃ lumpakaḥ paricacāra samudyameṣu sādhuḥ samāvahati hanta karāvalambam // 81

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं गृहे वत्सलिकावितीर्णे स्थितः समाधाय मतिं बहूनि । पूर्वश्रुतान्याकलयन् स्वबुद्ध्या शास्त्राणि तेभ्यः समवाप सारम् ॥ ८२

itthaṃ gṛhe vatsalikāvitīrṇe sthitaḥ samādhāya matiṃ bahūni / pūrvaśrutānyākalayan svabuddhyā śāstrāṇi tebhyaḥ samavāpa sāram // 82

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तन्निबन्धं विदधे महार्थं युक्त्यागमोदीरिततन्त्रतत्त्वम् । आलोकमासाद्य यदीयमेष लोकः सुखं संचरिता क्रियासु ॥ ८३

sa tannibandhaṃ vidadhe mahārthaṃ yuktyāgamodīritatantratattvam / ālokamāsādya yadīyameṣa lokaḥ sukhaṃ saṃcaritā kriyāsu // 83

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्तो नुगृह्णीत कृतिं तदीयां हृह्णीत पूर्वं विधिरेष तावत् । ततो पि गृह्णातु भवन्मतिं सा सद्यो नुगृह्णातु च तत्त्वदृष्ट्या ॥ ८४

santo nugṛhṇīta kṛtiṃ tadīyāṃ hṛhṇīta pūrvaṃ vidhireṣa tāvat / tato pi gṛhṇātu bhavanmatiṃ sā sadyo nugṛhṇātu ca tattvadṛṣṭyā // 84

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदमभिनवगुप्तप्रोम्भितं शास्त्रसारं शिव निशमय तावत् सर्वतःश्रोत्रतन्त्रः । तव किल नुतिरेषा सा हि त्वद्रूपचर्चेत्यभिनवपरितुष्टो लोकमात्मीकुरुष्व ॥ ८५

idamabhinavaguptaprombhitaṃ śāstrasāraṃ śiva niśamaya tāvat sarvataḥśrotratantraḥ / tava kila nutireṣā sā hi tvadrūpacarcetyabhinavaparituṣṭo lokamātmīkuruṣva // 85

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.