Abhinavagupta: Tantraloka 5

योगिनीहृदयं लिङ्गमिदमानन्दसुन्दरम् । बीजयोनिसमापत्त्या सूते कामपि संविदम् ॥ १२१

yoginīhṛdayaṃ liṅgamidamānandasundaram / bījayonisamāpattyā sūte kāmapi saṃvidam // 121

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र प्रयासविरहात्सर्वो सौ देवतागणः । आनन्दपूर्णे धाम्न्यास्ते नित्योदितचिदात्मकः ॥ १२२

atra prayāsavirahātsarvo sau devatāgaṇaḥ / ānandapūrṇe dhāmnyāste nityoditacidātmakaḥ // 122

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र भैरवनाथस्य ससंकोचविकासिका । भासते दुर्घटा शक्तिरसंकोचविकासिनः ॥ १२३

atra bhairavanāthasya sasaṃkocavikāsikā / bhāsate durghaṭā śaktirasaṃkocavikāsinaḥ // 123

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतल्लिङ्गसमापत्तिविसर्गानन्दधारया । सिक्तं तदेव सद्विश्वं शश्वन्नवनवायते ॥ १२४

etalliṅgasamāpattivisargānandadhārayā / siktaṃ tadeva sadviśvaṃ śaśvannavanavāyate // 124

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुत्तरे भ्युपायो त्र ताद्रूप्यादेव वर्णितः । ज्वलितेष्वपि दीपेषु घर्मांशुः किं न भासते ॥ १२५

anuttare bhyupāyo tra tādrūpyādeva varṇitaḥ / jvaliteṣvapi dīpeṣu gharmāṃśuḥ kiṃ na bhāsate // 125

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थेषु तद्भोगविधौ तदुत्थे दुःखे सुखे वा गलिताभिशङ्कम् । अनाविशन्तो पि निमग्नचित्ता जानन्ति वृत्तिक्षयसौख्यमन्तः ॥ १२६

artheṣu tadbhogavidhau tadutthe duḥkhe sukhe vā galitābhiśaṅkam / anāviśanto pi nimagnacittā jānanti vṛttikṣayasaukhyamantaḥ // 126

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्येवात्मनि चित्स्वभावमहसि स्वान्ते तथोपक्तियां तस्मै कुर्वति तत्प्रचारविवशे सत्यक्षवर्गे पि च । सत्स्वर्थेषु सुखादिषु स्फुटतरं यद्भेदवन्ध्योदयं योगी तिष्ठति पूर्णरश्मिविभवस्तत्तत्त्वमाचीयताम् ॥ १२७

satyevātmani citsvabhāvamahasi svānte tathopaktiyāṃ tasmai kurvati tatpracāravivaśe satyakṣavarge pi ca / satsvartheṣu sukhādiṣu sphuṭataraṃ yadbhedavandhyodayaṃ yogī tiṣṭhati pūrṇaraśmivibhavastattattvamācīyatām // 127

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युच्चारविधिः प्रोक्तः करणं प्रविविच्यते । तच्चेत्थं त्रिशिरःशास्त्रे परमेशेन भाषितम् ॥ १२८

ityuccāravidhiḥ proktaḥ karaṇaṃ pravivicyate / taccetthaṃ triśiraḥśāstre parameśena bhāṣitam // 128

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राह्यग्राहकचिद्व्याप्तित्यागाक्षेपनिवेशनैः । करणं सप्तधा प्राहुरभ्यासं बोधपूर्वकम् ॥ १२९

grāhyagrāhakacidvyāptityāgākṣepaniveśanaiḥ / karaṇaṃ saptadhā prāhurabhyāsaṃ bodhapūrvakam // 129

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्व्याप्तिपूर्वमाक्षेपे करणं स्वप्रतिष्ठता । गुरुवक्त्राच्च बोद्धव्यं करणं यद्यपि स्फुटम् ॥ १३०

tadvyāptipūrvamākṣepe karaṇaṃ svapratiṣṭhatā / guruvaktrācca boddhavyaṃ karaṇaṃ yadyapi sphuṭam // 130

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाप्यागमरक्षार्थं तदग्रे वर्णयिष्यते । उक्तो य एष उच्चारस्तत्र यो सौ स्फुरन् स्थितः ॥ १३१

tathāpyāgamarakṣārthaṃ tadagre varṇayiṣyate / ukto ya eṣa uccārastatra yo sau sphuran sthitaḥ // 131

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तानुकृतिप्रायो ध्वनिर्वर्णः स कथ्यते । सृष्टिसंहारबीजं च तस्य मुख्यं वपुर्विदुः ॥ १३२

avyaktānukṛtiprāyo dhvanirvarṇaḥ sa kathyate / sṛṣṭisaṃhārabījaṃ ca tasya mukhyaṃ vapurviduḥ // 132

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदभ्यासवशाद्याति क्रमाद्योगी चिदात्मताम् । तथा ह्यनच्के साच्के वा कादौ सान्ते पुनःपुनः ॥ १३३

tadabhyāsavaśādyāti kramādyogī cidātmatām / tathā hyanacke sācke vā kādau sānte punaḥpunaḥ // 133

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृते प्रोच्चारिते वापि सा सा संवित्प्रसूयाते । बाह्यार्थसमयापेक्षा घटाद्या ध्वनयो पि ये ॥ १३४

smṛte proccārite vāpi sā sā saṃvitprasūyāte / bāhyārthasamayāpekṣā ghaṭādyā dhvanayo pi ye // 134

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते प्यर्थभावनां कुर्युर्मनोराज्यवदात्मनि । तदुक्तं परमेशेन भैरवो व्यापको खिले ॥ १३५

te pyarthabhāvanāṃ kuryurmanorājyavadātmani / taduktaṃ parameśena bhairavo vyāpako khile // 135

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति भैरवशब्दस्य संततोच्चारणाच्छिवः । श्रीमत्त्रैशिरसे प्युक्तं मन्त्रोद्धारस्य पूर्वतः ॥ १३६

iti bhairavaśabdasya saṃtatoccāraṇācchivaḥ / śrīmattraiśirase pyuktaṃ mantroddhārasya pūrvataḥ // 136

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृतिश्च स्मरणं पूर्वं सर्वभावेषु वस्तुतः । मन्त्रस्वरूपं तद्भाव्यस्वरूपापत्तियोजकम् ॥ १३७

smṛtiśca smaraṇaṃ pūrvaṃ sarvabhāveṣu vastutaḥ / mantrasvarūpaṃ tadbhāvyasvarūpāpattiyojakam // 137

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृतिः स्वरूपजनिका सर्वभावेषु रञ्जिका । अनेकाकाररूपेण सर्वत्रावस्थितेन तु ॥ १३८

smṛtiḥ svarūpajanikā sarvabhāveṣu rañjikā / anekākārarūpeṇa sarvatrāvasthitena tu // 138

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्वभावस्य संप्राप्तिः संवित्तिः परमार्थतः । व्यक्तिनिष्ठा ततो विद्धि सत्ता सा कीर्तिता परा ॥ १३९

svasvabhāvasya saṃprāptiḥ saṃvittiḥ paramārthataḥ / vyaktiniṣṭhā tato viddhi sattā sā kīrtitā parā // 139

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं पुनः समयापेक्षां विना ये बीजपिण्डकाः । संविदं स्पन्दपन्त्येते नेयुः संविदुपायताम् ॥ १४०

kiṃ punaḥ samayāpekṣāṃ vinā ye bījapiṇḍakāḥ / saṃvidaṃ spandapantyete neyuḥ saṃvidupāyatām // 140

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाच्याभावादुदासीनसंवित्स्पन्दात्स्वधामतः । प्राणोल्लासनिरोधाभ्यां बीजपिण्डेषु पूर्णता ॥ १४१

vācyābhāvādudāsīnasaṃvitspandātsvadhāmataḥ / prāṇollāsanirodhābhyāṃ bījapiṇḍeṣu pūrṇatā // 141

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखसीत्कारसत्सम्यक्साम्यप्रथमसंविदः । संवेदनं हि प्रथमं स्पर्शो नुत्तरसंविदः ॥ १४२

sukhasītkārasatsamyaksāmyaprathamasaṃvidaḥ / saṃvedanaṃ hi prathamaṃ sparśo nuttarasaṃvidaḥ // 142

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत्कण्ठ्योष्ठ्यत्रिधामान्तर्नितरां प्रविकासिनि । चतुर्दशः प्रवेशो य एकीकृततदात्मकः ॥ १४३

hṛtkaṇṭhyoṣṭhyatridhāmāntarnitarāṃ pravikāsini / caturdaśaḥ praveśo ya ekīkṛtatadātmakaḥ // 143

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विसर्गोच्चारांशे द्वादशान्तपथावुभौ । हृदयेन सहैकध्यं नयते जपतत्परः ॥ १४४

tato visargoccārāṃśe dvādaśāntapathāvubhau / hṛdayena sahaikadhyaṃ nayate japatatparaḥ // 144

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्दहृत्कण्ठताल्वग्रकौण्डिलीप्रक्रियान्ततः । आनन्दमध्यनाड्यन्तः स्पन्दनं बीजमावहेत् ॥ १४५

kandahṛtkaṇṭhatālvagrakauṇḍilīprakriyāntataḥ / ānandamadhyanāḍyantaḥ spandanaṃ bījamāvahet // 145

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संहारबीजं खं हृत्स्थमोष्ठ्यं फुल्लं स्वमूर्धनि । तेजस्त्र्यश्रं तालुकण्ठे बिन्दुरूर्ध्वपदे स्थितः ॥ १४६

saṃhārabījaṃ khaṃ hṛtsthamoṣṭhyaṃ phullaṃ svamūrdhani / tejastryaśraṃ tālukaṇṭhe bindurūrdhvapade sthitaḥ // 146

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येनया बुधो युक्त्या वर्णजप्यपरायणः । अनुत्तरं परं धाम प्रविशेदचिरात् सुधीः ॥ १४७

ityenayā budho yuktyā varṇajapyaparāyaṇaḥ / anuttaraṃ paraṃ dhāma praviśedacirāt sudhīḥ // 147

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णशब्देन नीलादि यद्वा दीक्षोत्तरे यथा । संहारन्रग्निमरुतो रुद्रबिन्दुयुतान्स्मरेत् ॥ १४८

varṇaśabdena nīlādi yadvā dīkṣottare yathā / saṃhāranragnimaruto rudrabinduyutānsmaret // 148

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदये तन्मयो लक्ष्यं पश्येत्सप्तदिनादथ । विस्फुलिङ्गाग्निवन्नीलपीतरक्तादिचित्रितम् ॥ १४९

hṛdaye tanmayo lakṣyaṃ paśyetsaptadinādatha / visphuliṅgāgnivannīlapītaraktādicitritam // 149

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाज्वलीति हृदम्भोजे बीजदीपप्रबोधितम् । दीपवज्ज्वलितो बिन्दुर्भासते विघनार्कवत् ॥ १५०

jājvalīti hṛdambhoje bījadīpaprabodhitam / dīpavajjvalito bindurbhāsate vighanārkavat // 150

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयंभासात्मनानेन तादात्म्यं यात्यनन्यधीः । शिवेन हेमतां यद्वत्ताम्रं सूतेन वेधितम् ॥ १५१

svayaṃbhāsātmanānena tādātmyaṃ yātyananyadhīḥ / śivena hematāṃ yadvattāmraṃ sūtena vedhitam // 151

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपलक्षणमेतच्च सर्वमन्त्रेषु लक्षयेत् । यद्यत्संकल्पसंभूतं वर्णजालं हि भौतिकम् ॥ १५२

upalakṣaṇametacca sarvamantreṣu lakṣayet / yadyatsaṃkalpasaṃbhūtaṃ varṇajālaṃ hi bhautikam // 152

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् संविदाधिक्यवशादभौतिकमिव स्थितम् । अतस्तथाविधे रूपे रूढो रोहति संविदि ॥ १५३

tat saṃvidādhikyavaśādabhautikamiva sthitam / atastathāvidhe rūpe rūḍho rohati saṃvidi // 153

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाच्छादितरूपायामनुपाधौ प्रसन्नधीः । नीले पीते सुखे दुःखे संविद्रूपमखण्डितम् ॥ १५४

anācchāditarūpāyāmanupādhau prasannadhīḥ / nīle pīte sukhe duḥkhe saṃvidrūpamakhaṇḍitam // 154

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुभिर्भाषितं तस्मादुपायेषु विचित्रता । उच्चारकरणध्यानवर्णैरेभिः प्रदर्शितः ॥ १५५

gurubhirbhāṣitaṃ tasmādupāyeṣu vicitratā / uccārakaraṇadhyānavarṇairebhiḥ pradarśitaḥ // 155

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुत्तरपदप्राप्तावभ्युपायविधिक्रमः । अकिंचिच्चिन्तनं वीर्यं भावनायां च सा पुनः ॥ १५६

anuttarapadaprāptāvabhyupāyavidhikramaḥ / akiṃciccintanaṃ vīryaṃ bhāvanāyāṃ ca sā punaḥ // 156

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्याने तदपि चोच्चारे करणे सो पि तद्ध्वनौ । स स्थानकल्पने बाह्यमिति क्रममुपाश्रयेत् ॥ १५७

dhyāne tadapi coccāre karaṇe so pi taddhvanau / sa sthānakalpane bāhyamiti kramamupāśrayet // 157

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लङ्घनेन परो योगी मन्दबुद्धिः क्रमेण तु । वीर्यं विना यथा षण्ठस्तस्याप्यस्त्यथ वा बलम् । मृतदेह इवेयं स्याद्बाह्यान्तःपरिकल्पना ॥ १५८

laṅghanena paro yogī mandabuddhiḥ krameṇa tu / vīryaṃ vinā yathā ṣaṇṭhastasyāpyastyatha vā balam / mṛtadeha iveyaṃ syādbāhyāntaḥparikalpanā // 158

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याणवे नुत्तरताभ्युपायः प्रोक्तो नयः स्पष्टपथेन बाह्यः ॥ १५९अ

ityāṇave nuttaratābhyupāyaḥ prokto nayaḥ spaṣṭapathena bāhyaḥ // 159a

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.