प्रथम पञ्चिका द्वितीय पञ्चिका तृतीय पञ्चिका चतुर्थ पञ्चिका पञ्चम पञ्चिका षष्ठम पञ्चिका सप्तम पञ्चिका अष्टम पञ्चिका यज्ञेन वै देवा ऊर्ध्वाः स्वर्गं लोकमायंस्तेऽबिभयुरिमं नो दृष्ट्वा मनुष्याश्च ऋषयश्चानुप्रज्ञास्यन्तीति तं वै यूपेनैवायोपयंस्तं यद्यूपेनैवायोपयंस्तद्यूपस्य यूपत्वं तमवाचीनाग्रं निमित्योर्ध्वा उदायंस्ततो वै मनुष्याश्च ऋषयश्च देवानां यज्ञवास्त्वभ्यायन्यज्ञस्य किंचिदेषिष्यामः प्रज्ञात्या इति ते वै यूपमेवाविन्दन्नवाचीनाग्रं निमितं ते विदुरनेन वै देवा यज्ञमयूयुपन्निति तमुत्खायोर्ध्वं न्यमिन्वंस्ततो वै ते प्र यज्ञमजानन्प्र स्वर्गं लोकम्। तद्यद्यूप ऊर्ध्वो निमीयते यज्ञस्य प्रज्ञात्यै स्वर्गस्य लोकस्यानुख्यात्यै। वज्रो वा एष यद्यूपः सोऽष्टाश्रि कर्तव्योऽष्टाश्रिर्वै वज्रस्तं तं प्रहरति द्विषते भ्रातृव्याय वधं योऽस्य स्तृत्यस्तस्मै स्तर्तवै। वज्रो वै यूपः स एष द्विषतो वध उद्यतस्तिष्ठति तस्माद्धाप्येतर्हि यो द्वेष्टि तस्याप्रियं भवत्यमुष्यायं यूपोऽमुष्यायं यूप इति दृष्ट्वा। खादिरं यूपं कुर्वीत स्वर्गकामः खादिरेण वै यूपेन देवाः स्वर्गं लोकमजयंस्तथैवैतद्यजमानः खादिरेण यूपेन स्वर्गं लोकं जयति। बैल्वं यूपं कुर्वीतान्नाद्यकामः पुष्टिकामः समां समां वै बिल्वो गृभीतस्तदन्नाद्यस्य रूपमामूलाच्छाखाभिरनुचितस्तत्पुष्टेः। पुष्यति प्रजां च पशूंश्च य एवं विद्वान्बैल्वं यूपं कुरुते। यदेव बैल्वां3 बिल्वं ज्योतिरिति वा आचक्षते। ज्योतिः स्वेषु भवति श्रेष्ठः स्वानां भवति य एवं वेद। पालाशं यूपं कुर्वीत तेजस्कामो ब्रह्मवर्चसकामस्तेजो वै ब्रह्मवर्चसं वनस्पतीनां पलाशः। तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति य एवं विद्वान्पालाशं यूपं कुरुते। यदेव पालाशां 3 सर्वेषां वा एष वनस्पतीनां योनिर्यत्पलाशस्तस्मात्पलाशस्यैव पलाशेनाऽऽचक्षतेऽमुष्य पलाशममुष्य पलाशमिति। सर्वेषां हास्य वनस्पतीनां काम उपाप्तो भवति य एवं वेद॥2.1॥ (6.1) (31) अञ्ज्मो यूपमनुब्रूहीत्याहाध्वर्युरञ्जन्ति त्वामध्वरे देवयन्त इति अन्वाहाध्वरे ह्येनं देवयन्तोऽञ्जन्ति वनस्पते मधुना दैव्येनेत्येतद्वै मधु दैव्यं यदाज्यं यदूर्ध्वस्तिष्ठा द्रविणेह धत्ताद्यद्वा क्षयो मातुरस्या उपस्थ इति यदि च तिष्ठासि यदि च शयासै द्रविणमेवास्मासु धत्तादित्येव तदाहोच्छ्रयस्व वनस्पत इत्युच्छ्रीयमाणायाभिरूपा यद्यज्ञेऽभिरूपं तत्समृद्धं वर्ष्मन्पृथिव्या अधीत्येतद्वै वर्ष्म पृथिव्यै यत्र यूपमुन्मिन्वन्ति सुमिती मीयमानो वर्चो धा यज्ञवाहस इत्याशिषमाशास्ते समिद्धस्य श्रयमाणः पुरस्तादिति समिद्धस्य ह्येष एतत्पुरस्ताच्छ्रयते ब्रह्म वन्वानो अजरं सुवीरमित्याशिषमेवाशास्त आरे अस्मदमतिं बाधमान इत्यशनाया वै पाप्माऽमतिस्तामेव तदारान्नुदते यज्ञाच्च यजमानाच्चोच्छ्रयस्व महते सौभगायेत्याशिषमेवाशास्त ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये तिष्ठा देवो न सवितेति यद्वै देवानां नेति तदेषामोमिति तिष्ठ देव इव सवितेत्येव तदाहोर्ध्वो वाजस्य सनितेति वाजसनिमेवैनं तद्धनसां सनोति यदञ्जिभिर्वाघद्भिर्विह्वयामह इति छन्दांसि वा अञ्जयो वाघतस्तैरेतद्देवान्यजमाना विह्वयन्ते मम यज्ञमागच्छत मम यज्ञमिति यदि ह वा अपि बहव इव यजन्तेऽथ हास्य देवा यज्ञमैव गच्छन्ति यत्रैवं विद्वानेतामन्वाहोर्ध्वो नः पाह्यंहसो नि केतुना विश्वं समत्रिणं दहेति रक्षांसि वै पाप्मात्रिणो रक्षांसि पाप्मानं दहेत्येव तदाह कृधी न ऊर्ध्वाञ्चरथाय जीवस इति यदाह कृधी न ऊर्ध्वाञ्चरणाय जीवस इत्येव तदाह यदि ह वा अपि नीत इव यजमानो भवति परि हैवैनं तत्संवत्सराय ददाति विदा देवेषु नो दुव इत्याशिषमेवाशास्ते जातो जायते सुदिनत्वे अह्नामिति जातो ह्येष एताज्जायते समर्य आ विदथे वर्धमान इति वर्धयन्त्येवैनं तत्पुनन्ति धीरा अपसो मनीषेति पुनन्त्येवैनं तत्देवया विप्र उदियर्ति वाचमिति देवेभ्य एवैनं तन्निवेदयति युवा सुवासाः परिवीत आगादित्युत्तमया परिदधाति प्राणो वै युवा सुवासाः सोऽयं शरीरैः परिवृतः स उ श्रेयान्भवति जायमान इति श्रेयाञ्छ्रेयान्ह्येष एतद्भवति जायमानस्तं धीरासः कवय उन्नयन्ति स्वाध्यो मनसा देवयन्त इति ये वा अनूचानास्ते कवयस्त एवैनं तदुन्नयन्ति ता एताः सप्तान्वाह रूपसमृद्धा एतद्वै यज्ञस्य समृद्धं यद्रूपसमृद्धं यत्कर्म क्रियमाणमृगभिवदति तासां त्रिः प्रथमामन्वाह त्रिरुत्तमां ता एकादश संपद्यन्त एकादशाक्षरा वै त्रिष्टुप्त्रिष्टुबिन्द्रस्य वज्र इन्द्रायतनाभिरेवाभी राध्नोति य एवं वेद त्रिः प्रथमां त्रिरुत्तमामन्वाह यज्ञस्यैव तद्बर्सौ नह्यति स्थेम्ने बलायाविस्रंसाय
prathama pañcikā dvitīya pañcikā tṛtīya pañcikā caturtha pañcikā pañcama pañcikā ṣaṣṭhama pañcikā saptama pañcikā aṣṭama pañcikā yajñena vai devā ūrdhvāḥ svargaṃ lokamāyaṃste'bibhayurimaṃ no dṛṣṭvā manuṣyāśca ṛṣayaścānuprajñāsyantīti taṃ vai yūpenaivāyopayaṃstaṃ yadyūpenaivāyopayaṃstadyūpasya yūpatvaṃ tamavācīnāgraṃ nimityordhvā udāyaṃstato vai manuṣyāśca ṛṣayaśca devānāṃ yajñavāstvabhyāyanyajñasya kiṃcideṣiṣyāmaḥ prajñātyā iti te vai yūpamevāvindannavācīnāgraṃ nimitaṃ te viduranena vai devā yajñamayūyupanniti tamutkhāyordhvaṃ nyaminvaṃstato vai te pra yajñamajānanpra svargaṃ lokam| tadyadyūpa ūrdhvo nimīyate yajñasya prajñātyai svargasya lokasyānukhyātyai| vajro vā eṣa yadyūpaḥ so'ṣṭāśri kartavyo'ṣṭāśrirvai vajrastaṃ taṃ praharati dviṣate bhrātṛvyāya vadhaṃ yo'sya stṛtyastasmai startavai| vajro vai yūpaḥ sa eṣa dviṣato vadha udyatastiṣṭhati tasmāddhāpyetarhi yo dveṣṭi tasyāpriyaṃ bhavatyamuṣyāyaṃ yūpo'muṣyāyaṃ yūpa iti dṛṣṭvā| khādiraṃ yūpaṃ kurvīta svargakāmaḥ khādireṇa vai yūpena devāḥ svargaṃ lokamajayaṃstathaivaitadyajamānaḥ khādireṇa yūpena svargaṃ lokaṃ jayati| bailvaṃ yūpaṃ kurvītānnādyakāmaḥ puṣṭikāmaḥ samāṃ samāṃ vai bilvo gṛbhītastadannādyasya rūpamāmūlācchākhābhiranucitastatpuṣṭeḥ| puṣyati prajāṃ ca paśūṃśca ya evaṃ vidvānbailvaṃ yūpaṃ kurute| yadeva bailvāṃ3 bilvaṃ jyotiriti vā ācakṣate| jyotiḥ sveṣu bhavati śreṣṭhaḥ svānāṃ bhavati ya evaṃ veda| pālāśaṃ yūpaṃ kurvīta tejaskāmo brahmavarcasakāmastejo vai brahmavarcasaṃ vanaspatīnāṃ palāśaḥ| tejasvī brahmavarcasī bhavati ya evaṃ vidvānpālāśaṃ yūpaṃ kurute| yadeva pālāśāṃ 3 sarveṣāṃ vā eṣa vanaspatīnāṃ yoniryatpalāśastasmātpalāśasyaiva palāśenā''cakṣate'muṣya palāśamamuṣya palāśamiti| sarveṣāṃ hāsya vanaspatīnāṃ kāma upāpto bhavati ya evaṃ veda||2.1|| (6.1) (31) añjmo yūpamanubrūhītyāhādhvaryurañjanti tvāmadhvare devayanta iti anvāhādhvare hyenaṃ devayanto'ñjanti vanaspate madhunā daivyenetyetadvai madhu daivyaṃ yadājyaṃ yadūrdhvastiṣṭhā draviṇeha dhattādyadvā kṣayo māturasyā upastha iti yadi ca tiṣṭhāsi yadi ca śayāsai draviṇamevāsmāsu dhattādityeva tadāhocchrayasva vanaspata ityucchrīyamāṇāyābhirūpā yadyajñe'bhirūpaṃ tatsamṛddhaṃ varṣmanpṛthivyā adhītyetadvai varṣma pṛthivyai yatra yūpamunminvanti sumitī mīyamāno varco dhā yajñavāhasa ityāśiṣamāśāste samiddhasya śrayamāṇaḥ purastāditi samiddhasya hyeṣa etatpurastācchrayate brahma vanvāno ajaraṃ suvīramityāśiṣamevāśāsta āre asmadamatiṃ bādhamāna ityaśanāyā vai pāpmā'matistāmeva tadārānnudate yajñācca yajamānāccocchrayasva mahate saubhagāyetyāśiṣamevāśāsta ūrdhva ū ṣu ṇa ūtaye tiṣṭhā devo na saviteti yadvai devānāṃ neti tadeṣāmomiti tiṣṭha deva iva savitetyeva tadāhordhvo vājasya saniteti vājasanimevainaṃ taddhanasāṃ sanoti yadañjibhirvāghadbhirvihvayāmaha iti chandāṃsi vā añjayo vāghatastairetaddevānyajamānā vihvayante mama yajñamāgacchata mama yajñamiti yadi ha vā api bahava iva yajante'tha hāsya devā yajñamaiva gacchanti yatraivaṃ vidvānetāmanvāhordhvo naḥ pāhyaṃhaso ni ketunā viśvaṃ samatriṇaṃ daheti rakṣāṃsi vai pāpmātriṇo rakṣāṃsi pāpmānaṃ dahetyeva tadāha kṛdhī na ūrdhvāñcarathāya jīvasa iti yadāha kṛdhī na ūrdhvāñcaraṇāya jīvasa ityeva tadāha yadi ha vā api nīta iva yajamāno bhavati pari haivainaṃ tatsaṃvatsarāya dadāti vidā deveṣu no duva ityāśiṣamevāśāste jāto jāyate sudinatve ahnāmiti jāto hyeṣa etājjāyate samarya ā vidathe vardhamāna iti vardhayantyevainaṃ tatpunanti dhīrā apaso manīṣeti punantyevainaṃ tatdevayā vipra udiyarti vācamiti devebhya evainaṃ tannivedayati yuvā suvāsāḥ parivīta āgādityuttamayā paridadhāti prāṇo vai yuvā suvāsāḥ so'yaṃ śarīraiḥ parivṛtaḥ sa u śreyānbhavati jāyamāna iti śreyāñchreyānhyeṣa etadbhavati jāyamānastaṃ dhīrāsaḥ kavaya unnayanti svādhyo manasā devayanta iti ye vā anūcānāste kavayasta evainaṃ tadunnayanti tā etāḥ saptānvāha rūpasamṛddhā etadvai yajñasya samṛddhaṃ yadrūpasamṛddhaṃ yatkarma kriyamāṇamṛgabhivadati tāsāṃ triḥ prathamāmanvāha triruttamāṃ tā ekādaśa saṃpadyanta ekādaśākṣarā vai triṣṭuptriṣṭubindrasya vajra indrāyatanābhirevābhī rādhnoti ya evaṃ veda triḥ prathamāṃ triruttamāmanvāha yajñasyaiva tadbarsau nahyati sthemne balāyāvisraṃsāya
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.