शिरो वा एतद्यज्ञस्य यत्प्रातरनुवाकः प्राणापाना उपांश्वन्तर्यामौ वज्र एव वाङ्नाहुतयोरुपांश्वन्तर्यामयोर्होता वाचं विसृजेत। यदहुतयोरुपांश्वन्तर्यामयोर्होता वाचं विसृजेत वाचा वज्रेण यजमानस्य प्राणान्वीयाद्य एनं तत्र ब्रूयाद्वाचा वज्रेण यजमानस्य प्राणान्व्यगात्प्राण एनं हास्यतीति शश्वतत्तथा स्यात्तस्मान्नाहुतयोरुपांश्वन्तर्यामयोर्होता वाचं विसृजेत। प्राणं यच्छ स्वाहा त्वा सुहव सूर्यायेत्युपांशुमनुमन्त्रयेत तमभि प्राणेत्प्राण प्राणं मे यच्छेत्यपानं यच्छ स्वाहा त्वा सुहव सूर्यायेत्यन्तर्याममनुमन्त्रयेत तमभ्यपानेदपानापानं मे यच्छेति व्यानाय त्वेत्युपांशुसवनं ग्रावाणमभिमृश्य वाचं विसृजते। आत्मा वा उपांशुसवन आत्मन्येव तद्धोता प्राणान्प्रतिधाय वाचं विसृजते सर्वायुः सर्वायुत्वाय। सर्वमायुरेति य एवं वेद॥2.21॥ (8.3) (51) तदाहुः सर्पे३त्, न सर्पे३त्, इति सर्पेदिति हैक आहुरुभयेषां वा एष देवमनुष्याणां भक्षो यद्बहिष्पवमानस्तस्मादेनमभिसंगच्छन्त इति वदन्तः। तत्तन्नाऽऽदृत्यम्। यत्सर्पेदृचमेव तत्साम्नोऽनुवर्त्मानं कुर्याद्य एनं तत्र ब्रूयादनुवर्त्मा न्वा अयं होता सामगस्याभूदुद्गातरि यशोऽधाद्च्योष्टाऽऽयतनाच्च्योष्यत आयतनादिति शश्वत्तथा स्यात्। तस्मात्तत्रैवाऽऽसीनोऽनुमन्त्रयेत। यो देवानामिह सोमपीथो यज्ञे बर्हिषि वेद्या३म्। तस्यापि भक्षयामसीति। एवमु हास्याऽऽत्मा सोमपीथादनन्तरितो भवति। अथो ब्रूयान्मुखमास मुखं भूयासमिति। मुखं वा एतद्यज्ञस्य यद्बहिष्पवमानः। मुखं स्वेषु भवति श्रेष्ठः स्वानां भवति य एवं वेद। आसुरी वै दीर्घजिह्वी देवानां प्रातःसवनमवालेट् तद्व्यमाद्यते देवाः प्राजिज्ञासन्त ते मित्रावरुणावब्रुवन्युवमिदं निष्कुरुतमिति तौ तथेत्यब्रूतां तौ वै वो वरं वृणावहा इति वृणाथामिति तावेतमेव वरमवृणातां प्रातःसवने पयस्यां सैनयोरेषाऽच्युता वरवृता ह्येनयोस्तद्यस्यै विमत्तमिव तदस्यै समृद्धं विमत्तमिव हि तौ तया निरकुरुताम्॥2.22॥ (7.4) (52) देवानां वै सवनानि नाध्रियन्त त एतान्पुरोळाशानपश्यंस्ताननुसवनं निरवपन्सवनानां धृत्यै ततो वै तानि तेषामध्रियन्त तद्यदनुसवनं पुरोळाशा निरुप्यन्ते सवनानामेव धृत्यै तथा हि तानि तेषामध्रियन्त पुरो वा एतान्देवा अक्रत यत्पुरोळाशास्तत्पुरोळाशानां पुरोळाशत्वं तदाहुरनुसवनं पुरोळाशान्निर्वपेदष्टाकपालं प्रातःसवन एकादशकपालं माध्यंदिने सवने द्वादशकपालं तृतीयसवने तथा हि सवनानां रूपं तथा छन्दसामिति तत्तन्नादृत्यमैन्द्रा वा एते सर्वे निरुप्यन्ते यदनुसवनं पुरोळाशास्तस्मात्तानेकादशकपालानेव निर्वपेत्तदाहुर्यतो घृतेनानक्तं स्यात्ततः पुरोळाशस्य प्राश्नीयात्सोमपीथस्य गुप्त्यै घृतेन हि वज्रेणेन्द्रो वृत्रमहन्निति तत्तन्नादृत्यं हविर्वा एतद्यदुत्पूतं सोमपीथो वा एष यदुत्पूतं तस्मात्तस्य यत एव कुतश्च प्राश्नीयात्सर्वतो वा एताः स्वधा यजमानमुपक्षरन्ति यदेतानि हवींष्याज्यं धानाः करम्भः परिवापः पुरोळाशः पयस्येति। सर्वत एवैनं स्वधा उपक्षरन्ति य एवं वेद
śiro vā etadyajñasya yatprātaranuvākaḥ prāṇāpānā upāṃśvantaryāmau vajra eva vāṅnāhutayorupāṃśvantaryāmayorhotā vācaṃ visṛjeta| yadahutayorupāṃśvantaryāmayorhotā vācaṃ visṛjeta vācā vajreṇa yajamānasya prāṇānvīyādya enaṃ tatra brūyādvācā vajreṇa yajamānasya prāṇānvyagātprāṇa enaṃ hāsyatīti śaśvatattathā syāttasmānnāhutayorupāṃśvantaryāmayorhotā vācaṃ visṛjeta| prāṇaṃ yaccha svāhā tvā suhava sūryāyetyupāṃśumanumantrayeta tamabhi prāṇetprāṇa prāṇaṃ me yacchetyapānaṃ yaccha svāhā tvā suhava sūryāyetyantaryāmamanumantrayeta tamabhyapānedapānāpānaṃ me yaccheti vyānāya tvetyupāṃśusavanaṃ grāvāṇamabhimṛśya vācaṃ visṛjate| ātmā vā upāṃśusavana ātmanyeva taddhotā prāṇānpratidhāya vācaṃ visṛjate sarvāyuḥ sarvāyutvāya| sarvamāyureti ya evaṃ veda||2.21|| (8.3) (51) tadāhuḥ sarpe3t, na sarpe3t, iti sarpediti haika āhurubhayeṣāṃ vā eṣa devamanuṣyāṇāṃ bhakṣo yadbahiṣpavamānastasmādenamabhisaṃgacchanta iti vadantaḥ| tattannā''dṛtyam| yatsarpedṛcameva tatsāmno'nuvartmānaṃ kuryādya enaṃ tatra brūyādanuvartmā nvā ayaṃ hotā sāmagasyābhūdudgātari yaśo'dhādcyoṣṭā''yatanāccyoṣyata āyatanāditi śaśvattathā syāt| tasmāttatraivā''sīno'numantrayeta| yo devānāmiha somapītho yajñe barhiṣi vedyā3m| tasyāpi bhakṣayāmasīti| evamu hāsyā''tmā somapīthādanantarito bhavati| atho brūyānmukhamāsa mukhaṃ bhūyāsamiti| mukhaṃ vā etadyajñasya yadbahiṣpavamānaḥ| mukhaṃ sveṣu bhavati śreṣṭhaḥ svānāṃ bhavati ya evaṃ veda| āsurī vai dīrghajihvī devānāṃ prātaḥsavanamavāleṭ tadvyamādyate devāḥ prājijñāsanta te mitrāvaruṇāvabruvanyuvamidaṃ niṣkurutamiti tau tathetyabrūtāṃ tau vai vo varaṃ vṛṇāvahā iti vṛṇāthāmiti tāvetameva varamavṛṇātāṃ prātaḥsavane payasyāṃ sainayoreṣā'cyutā varavṛtā hyenayostadyasyai vimattamiva tadasyai samṛddhaṃ vimattamiva hi tau tayā nirakurutām||2.22|| (7.4) (52) devānāṃ vai savanāni nādhriyanta ta etānpurol̤āśānapaśyaṃstānanusavanaṃ niravapansavanānāṃ dhṛtyai tato vai tāni teṣāmadhriyanta tadyadanusavanaṃ purol̤āśā nirupyante savanānāmeva dhṛtyai tathā hi tāni teṣāmadhriyanta puro vā etāndevā akrata yatpurol̤āśāstatpurol̤āśānāṃ purol̤āśatvaṃ tadāhuranusavanaṃ purol̤āśānnirvapedaṣṭākapālaṃ prātaḥsavana ekādaśakapālaṃ mādhyaṃdine savane dvādaśakapālaṃ tṛtīyasavane tathā hi savanānāṃ rūpaṃ tathā chandasāmiti tattannādṛtyamaindrā vā ete sarve nirupyante yadanusavanaṃ purol̤āśāstasmāttānekādaśakapālāneva nirvapettadāhuryato ghṛtenānaktaṃ syāttataḥ purol̤āśasya prāśnīyātsomapīthasya guptyai ghṛtena hi vajreṇendro vṛtramahanniti tattannādṛtyaṃ havirvā etadyadutpūtaṃ somapītho vā eṣa yadutpūtaṃ tasmāttasya yata eva kutaśca prāśnīyātsarvato vā etāḥ svadhā yajamānamupakṣaranti yadetāni havīṃṣyājyaṃ dhānāḥ karambhaḥ parivāpaḥ purol̤āśaḥ payasyeti| sarvata evainaṃ svadhā upakṣaranti ya evaṃ veda
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.