Āyurvedamahodadhau annapānavidhi 13

प्रत्येकं च चतुर्णां कथा ज्ञेयाः प्रयत्नेन

pratyekaṃ ca caturṇāṃ kathā jñeyāḥ prayatnena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरसं निर्जलं ज्ञेयं [घोलं] मथितं रसवर्जितम् । पादोदकम् उदश्वित्तत् तक्रम् अर्धजलं भवेत्

sarasaṃ nirjalaṃ jñeyaṃ [gholaṃ] mathitaṃ rasavarjitam / pādodakam udaśvittat takram ardhajalaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गव्यमाहिषाजतक्रगुणाः । गव्यं तु दीपनं तक्रं मेध्यमर्शस् त्रिदोषजित् । माहिषं श्लेष्मलं तक्रं [छागं] लघु दोषत्रयापहम्

atha gavyamāhiṣājatakraguṇāḥ / gavyaṃ tu dīpanaṃ takraṃ medhyamarśas tridoṣajit / māhiṣaṃ śleṣmalaṃ takraṃ [chāgaṃ] laghu doṣatrayāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुल्मार्शोग्रहणीशोफपाण्ड्वामर्थ[य]विनाशनम् अथ तक्रभेदानां गुणाः । घोलं मारुतपित्तहारि माथितं श्वासापहं श्लेष्महृत् पित्तश्लेष्मविनाश्युदश्विदधिकं तक्रं त्रिदोषापहं ॥ मन्दाग्नाव् अरुचौ तथैव नितराम् अन्येषु रोगेष्व् अपि श्रेष्ठं तक्रम् इदं वदन्ति मुनयस् तेनोत्तमं प्राणिनाम्

gulmārśograhaṇīśophapāṇḍvāmartha[ya]vināśanam atha takrabhedānāṃ guṇāḥ / gholaṃ mārutapittahāri māthitaṃ śvāsāpahaṃ śleṣmahṛt pittaśleṣmavināśyudaśvidadhikaṃ takraṃ tridoṣāpahaṃ // mandāgnāv arucau tathaiva nitarām anyeṣu rogeṣv api śreṣṭhaṃ takram idaṃ vadanti munayas tenottamaṃ prāṇinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तक्रप्रशंसा । यथा सुराणाम् अमृतं प्रधानं तथा नराणां भुवि तक्रम् आहुः । अम्लेन वातं मधुरेण पित्तं कफं कषायेण निहन्ति सद्यः

atha takrapraśaṃsā / yathā surāṇām amṛtaṃ pradhānaṃ tathā narāṇāṃ bhuvi takram āhuḥ / amlena vātaṃ madhureṇa pittaṃ kaphaṃ kaṣāyeṇa nihanti sadyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातश्लेष्मविनाशनं [कृमिहरं] कृच्छ्राश्मरीछेदनं मूत्राघातहरं प्रमेहशमनं प्लीहार्तिगुल्मापहम् । दुर्नामोदरपाण्डुरोगजठरक्रूरार्तिनिष्कृन्तनं तक्रं दीपनपाचनं लघुतरं पथ्यं सदा प्राणिनाम्

vātaśleṣmavināśanaṃ [kṛmiharaṃ] kṛcchrāśmarīchedanaṃ mūtrāghātaharaṃ pramehaśamanaṃ plīhārtigulmāpaham / durnāmodarapāṇḍurogajaṭharakrūrārtiniṣkṛntanaṃ takraṃ dīpanapācanaṃ laghutaraṃ pathyaṃ sadā prāṇinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमातिसारे च विशा [षृ] चिकायां वातज्वरे पाण्डुषु कामलेषु । प्रमेहगुल्मोदरवातशूले नित्यं पिबेत् तक्रम् अरोचके च

āmātisāre ca viśā [ṣṛ] cikāyāṃ vātajvare pāṇḍuṣu kāmaleṣu / pramehagulmodaravātaśūle nityaṃ pibet takram arocake ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्रं स्वादु कषायम् अम्लकरसं भक्षं (क्ष्यं) लघूष्णं हितं गुल्मार्शःपरिणामशूलशमनं छर्दिप्रसेकापहम् । तृष्णारोचकमेहशोफगरजित् श्लेष्मालसघ्नं पयं (रं) सेव्यं मूत्रगदापहं ज्वरहरं स्नेहोत्थपीडापहम्

takraṃ svādu kaṣāyam amlakarasaṃ bhakṣaṃ (kṣyaṃ) laghūṣṇaṃ hitaṃ gulmārśaḥpariṇāmaśūlaśamanaṃ chardiprasekāpaham / tṛṣṇārocakamehaśophagarajit śleṣmālasaghnaṃ payaṃ (raṃ) sevyaṃ mūtragadāpahaṃ jvaraharaṃ snehotthapīḍāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतकालो ऽग्निमान्द्ये च कफोत्थे कामलासु च । मार्गावरोधे दुष्टौ च वाग्नौ (यौ) तक्रं प्रशस्यते

śītakālo 'gnimāndye ca kaphotthe kāmalāsu ca / mārgāvarodhe duṣṭau ca vāgnau (yau) takraṃ praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न (तत्*) पुनर् मधुरं श्लेष्मप्रकोपनपरं परम् । वातघ्नं पित्तशमनं अम्लं चेत् पित्तकृत् सदा

na (tat*) punar madhuraṃ śleṣmaprakopanaparaṃ param / vātaghnaṃ pittaśamanaṃ amlaṃ cet pittakṛt sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषविशेषे तक्रविशेषविधिः । वातघ्नं (ते ऽम्लं) सैन्धवोपेतं स्वादु पित्ते सशर्करम् । कफपित्ते ऽपि (पिबेत् कफे ऽपि) वा तक्रं व्योषक्षारसमन्वितम्

doṣaviśeṣe takraviśeṣavidhiḥ / vātaghnaṃ (te 'mlaṃ) saindhavopetaṃ svādu pitte saśarkaram / kaphapitte 'pi (pibet kaphe 'pi) vā takraṃ vyoṣakṣārasamanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थौल्यं करोति हरते निलम् एतद् एव यन् नोष्णताम् अपगतं न कदाचिद् एव । सर्पिः शि(सि)तामधुकमुद्गकषाययुक्तं सेव्यं वसन्तशरदागमकालवर्जम्

sthaulyaṃ karoti harate nilam etad eva yan noṣṇatām apagataṃ na kadācid eva / sarpiḥ śi(si)tāmadhukamudgakaṣāyayuktaṃ sevyaṃ vasantaśaradāgamakālavarjam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवनीतद्वारे मथितं कथयन्ति सुधियः । चिरमथितं पुनर् उत्पत्तिकरं नरस्य दोषाणाम्

navanītadvāre mathitaṃ kathayanti sudhiyaḥ / ciramathitaṃ punar utpattikaraṃ narasya doṣāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोगविशेषे तक्रनिषेधः । नैव तक्रं क्षते दद्यान् नोष्मकाले न दुर्बले । न मूर्छाभ्रमदाहेषु न रोगे रक्तपैत्तिके

rogaviśeṣe takraniṣedhaḥ / naiva takraṃ kṣate dadyān noṣmakāle na durbale / na mūrchābhramadāheṣu na roge raktapaittike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्रप्रशंसा । शशिकुन्दसमप्रभशङ्खनिभं युवतीकरनिर्मलनिर्मथितम् । परिपक्वसुगन्धिकपित्थरसं पिब भो नृप तक्रं रुजापहरम्

takrapraśaṃsā / śaśikundasamaprabhaśaṅkhanibhaṃ yuvatīkaranirmalanirmathitam / paripakvasugandhikapittharasaṃ piba bho nṛpa takraṃ rujāpaharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मथितं गोरसं घोलं द्रवमस्तुविलोडितम् । श्वेतं दण्डहतं सान्द्रं नामतः परिकीर्तितम्

mathitaṃ gorasaṃ gholaṃ dravamastuviloḍitam / śvetaṃ daṇḍahataṃ sāndraṃ nāmataḥ parikīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विगुणाम्बुश्वेतम् इदम् अर्धोदकम् इति स्मृतम् । तक्रं त्रिभागभिन्नं तु केवलं मथितं स्मृतम्

dviguṇāmbuśvetam idam ardhodakam iti smṛtam / takraṃ tribhāgabhinnaṃ tu kevalaṃ mathitaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्रस्योपरि यत् तोयम् उदश्वित् परिकीर्तितम् । दध्नस् तूपरि यत् तोयं तन् मस्तु परिकीर्तितम्

takrasyopari yat toyam udaśvit parikīrtitam / dadhnas tūpari yat toyaṃ tan mastu parikīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राहिणी वातला रूक्षा दुर्जग तकूर्जका । तक्राल् लघुतरो मण्डः कूचिका दधितक्रवत्

grāhiṇī vātalā rūkṣā durjaga takūrjakā / takrāl laghutaro maṇḍaḥ kūcikā dadhitakravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्रुत्वं गयतस् तक्रं क्रतुत्वेन शातक्रतुः (?) । तस्मात् त्रिविष्टपे जातं तक्रं शक्रस्य दुर्लभम्

akrutvaṃ gayatas takraṃ kratutvena śātakratuḥ (?) / tasmāt triviṣṭape jātaṃ takraṃ śakrasya durlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैलासे यदि तक्रम् अस्ति गिरिशः किं नीलण्ठो भवेत् वैकुण्ठे यदि कृष्णताम् अनुभवेद् अद्यापि किं केशवः । इन्द्रो दुर्भगताभयाद् विजयति (तां क्षयं द्विजपतिः) लम्बोदरत्वं गणः कुष्ठित्वं च कुबेरको दहनताम् अग्निश् च दिव्यस्ति चेत्

kailāse yadi takram asti giriśaḥ kiṃ nīlaṇṭho bhavet vaikuṇṭhe yadi kṛṣṇatām anubhaved adyāpi kiṃ keśavaḥ / indro durbhagatābhayād vijayati (tāṃ kṣayaṃ dvijapatiḥ) lambodaratvaṃ gaṇaḥ kuṣṭhitvaṃ ca kuberako dahanatām agniś ca divyasti cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् द्रव्यं शङ्खवर्णं हिमपटलनिभं चारुगन्धः सुशीतं गङ्गापानीयशुभ्रं युवतिकरम् अयस्फालनाञ्जर्जरं च । मन्थानेनानुविद्धं करतलरभसाद् बुद्वुदाकारफेनं तत् तक्रं सूपधूपं त्व् अमृतगुणनिभं भाग्यवन्तः पिबन्ति

yad dravyaṃ śaṅkhavarṇaṃ himapaṭalanibhaṃ cārugandhaḥ suśītaṃ gaṅgāpānīyaśubhraṃ yuvatikaram ayasphālanāñjarjaraṃ ca / manthānenānuviddhaṃ karatalarabhasād budvudākāraphenaṃ tat takraṃ sūpadhūpaṃ tv amṛtaguṇanibhaṃ bhāgyavantaḥ pibanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.