Āyurvedamahodadhau annapānavidhi 15

वह्नेर् वृद्धिहरं विपाकमधुरं वृष्यं च शीतं सदा सेव्यं गव्यम् इदं घृतं बलकरं सद्यःसमावर्तितम्

vahner vṛddhiharaṃ vipākamadhuraṃ vṛṣyaṃ ca śītaṃ sadā sevyaṃ gavyam idaṃ ghṛtaṃ balakaraṃ sadyaḥsamāvartitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पिर्गवां चामृतकं विषघ्नं चाक्षुष्यम् आरोग्यकरं च वृष्यम् । रसायनं मन्दम् अतीव मेध्यं स्नेहोत्तम च (गोः) विबुधा वदन्ति अथ माहिषघृतस्य गुणाः सर्पिर्माहिषम् उत्तमं धृतिकरं सौख्यप्रदं कान्तिदं वातश्लेष्मनिबर्हणं बलकरं वर्णप्रसादक्षमम् । दुर्नामग्रहणीविकारशमनं मन्दानलोद्दीपनं (?) च्फ़्। राजनिघण्टु १५।७८ चाक्षुष्य नवगव्यतः फल (पर)म् इदं हृद्यं मनोहारि च

sarpirgavāṃ cāmṛtakaṃ viṣaghnaṃ cākṣuṣyam ārogyakaraṃ ca vṛṣyam / rasāyanaṃ mandam atīva medhyaṃ snehottama ca (goḥ) vibudhā vadanti atha māhiṣaghṛtasya guṇāḥ sarpirmāhiṣam uttamaṃ dhṛtikaraṃ saukhyapradaṃ kāntidaṃ vātaśleṣmanibarhaṇaṃ balakaraṃ varṇaprasādakṣamam / durnāmagrahaṇīvikāraśamanaṃ mandānaloddīpanaṃ (?) cf. Rājanighaṇṭu 15.78 cākṣuṣya navagavyataḥ phala (para)m idaṃ hṛdyaṃ manohāri ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेषीघृतभ्य गुणाः । आविकं घृतम् अतीवा गुरुत्वाद् वर्ज्यम् एव सुकुमारनरैश् च । औष्ट्रघृतस्य गुणाः सद्य एष बलपुष्टिकरं स्याद् उष्ट्रजं श्वयथुकासकरं च ॥ अन्यच् च गव्यं च पाचितं सर्पिः वमिपीतकफापहम् । पयसो ऽनुगुणं मेषां (पी) छागीगर्दभिकाघृतम्

meṣīghṛtabhya guṇāḥ / āvikaṃ ghṛtam atīvā gurutvād varjyam eva sukumāranaraiś ca / auṣṭraghṛtasya guṇāḥ sadya eṣa balapuṣṭikaraṃ syād uṣṭrajaṃ śvayathukāsakaraṃ ca // anyac ca gavyaṃ ca pācitaṃ sarpiḥ vamipītakaphāpaham / payaso 'nuguṇaṃ meṣāṃ (pī) chāgīgardabhikāghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औष्ट्रीघृतं वीर्यकटु श्लेष्मक्रिमिविषापहम् । दीपनं कफवातघ्नं कुष्ठगुल्मोदरापहम्

auṣṭrīghṛtaṃ vīryakaṭu śleṣmakrimiviṣāpaham / dīpanaṃ kaphavātaghnaṃ kuṣṭhagulmodarāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाके लघ्वादि (वि)कं सर्पिः न च पित्तप्रकोपनम् । कफे ऽनिले योनिदोषे च श्वयथौ हतम् (शोफे कम्पे च तद् धितम्)

pāke laghvādi (vi)kaṃ sarpiḥ na ca pittaprakopanam / kaphe 'nile yonidoṣe ca śvayathau hatam (śophe kampe ca tad dhitam)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाके लघुष्टं (घूष्णं) वीर्ये च कषायं कफनाशनम् । दीपनी (नं) लघु वीर्ये च विद्याद् ऐकशफं घृतम्

pāke laghuṣṭaṃ (ghūṣṇaṃ) vīrye ca kaṣāyaṃ kaphanāśanam / dīpanī (naṃ) laghu vīrye ca vidyād aikaśaphaṃ ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीघृतम् चक्षुष्यम् अग्निदं स्त्रीणां सर्पिः स्याद् अतमृओपमम् [सिच्!] । वृद्धिं करोति देहाग्नेर् लघु पाके विषापहम्

strīghṛtam cakṣuṣyam agnidaṃ strīṇāṃ sarpiḥ syād atamṛopamam [sic!] / vṛddhiṃ karoti dehāgner laghu pāke viṣāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तिनीघृतम् कषायं बद्धविण्मूत्रं तत्कि (तिक्त)म् अग्निकरं लघु । करेणुजं हन्ति सर्पिः कष्टक्रिमिविशंकरम् (कफकुष्ठविषक्रिमीन्)

hastinīghṛtam kaṣāyaṃ baddhaviṇmūtraṃ tatki (tikta)m agnikaraṃ laghu / kareṇujaṃ hanti sarpiḥ kaṣṭakrimiviśaṃkaram (kaphakuṣṭhaviṣakrimīn)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पिःप्रशंसा आयुर्वृद्धिं वपुर् अपि दृढं सौकुमार्यं करोति व्यायामस्त्रीनिधुवनकृतश्रान्तिविच्छेदनीनम् । पथ्यं बाल्ये वयसि तरुणे वार्धके चापि पथ्यं नान्यत् किञ्चिद् भवति पुरुषे सर्पिषः स्थौल्यकारि

sarpiḥpraśaṃsā āyurvṛddhiṃ vapur api dṛḍhaṃ saukumāryaṃ karoti vyāyāmastrīnidhuvanakṛtaśrāntivicchedanīnam / pathyaṃ bālye vayasi taruṇe vārdhake cāpi pathyaṃ nānyat kiñcid bhavati puruṣe sarpiṣaḥ sthaulyakāri

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् वेदागमवेदिभिर् निगदितं साक्षाद् इहायुर् नृणां यद् वैद्यैस् तु रसायनाय कथितं सद्यो जरानाशनम् । यत् सारस्वतकल्पकान्ति मतिमत्प्रोक्तं धियः सिद्धये तत्रैकायनकेतकद्युतिचयप्रायं मुदा स्याद् घृतम्

yad vedāgamavedibhir nigaditaṃ sākṣād ihāyur nṛṇāṃ yad vaidyais tu rasāyanāya kathitaṃ sadyo jarānāśanam / yat sārasvatakalpakānti matimatproktaṃ dhiyaḥ siddhaye tatraikāyanaketakadyuticayaprāyaṃ mudā syād ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीर्यातिशीतं च गुणे विपाके स्वादु त्रिदोषेषु रसायनं च । तेजोबलायुष्यकरं च मेध्यं चाक्षुष्यम् एतद् घृतम् आहुर् आर्याः

vīryātiśītaṃ ca guṇe vipāke svādu tridoṣeṣu rasāyanaṃ ca / tejobalāyuṣyakaraṃ ca medhyaṃ cākṣuṣyam etad ghṛtam āhur āryāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओजस्तेजोभिवृद्धिं जनयति सुखदं कान्तिकृत् सम्यग् उक्तं पापालक्ष्मीश्रमघ्नं श्वसनकसनहाजीर्णजातज्वरघ्नम् । शूलोदावर्तरोगग्रहणिनि च पजा (मदरुजं) नाशयत्य् आशु पित्तं [पीडां] वातघ्नं पित्तनाशं स्वरहति भवे शूद्धमे (स्वरकरम् अगदं क्षुद्भ्रमे) चैवसेव्ये (व्यम्)

ojastejobhivṛddhiṃ janayati sukhadaṃ kāntikṛt samyag uktaṃ pāpālakṣmīśramaghnaṃ śvasanakasanahājīrṇajātajvaraghnam / śūlodāvartarogagrahaṇini ca pajā (madarujaṃ) nāśayaty āśu pittaṃ [pīḍāṃ] vātaghnaṃ pittanāśaṃ svarahati bhave śūddhame (svarakaram agadaṃ kṣudbhrame) caivasevye (vyam)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतोन्मादप्रमत्ते बहुतिमिरमदे कृत्पपश्रीर [स्याद् अपस्मार] हारि सर्वेषां सर्वदैव प्रथितगुणगणं साधु पथ्यं घृतं स्यात्

bhūtonmādapramatte bahutimiramade kṛtpapaśrīra [syād apasmāra] hāri sarveṣāṃ sarvadaiva prathitaguṇagaṇaṃ sādhu pathyaṃ ghṛtaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्यस्कं कृमिपूतं [?] च मूत्रवस्ति विशोधनम् । श्लेष्मलं पित्तनाशं च बलपुष्टिविवर्धनम्

sadyaskaṃ kṛmipūtaṃ [?] ca mūtravasti viśodhanam / śleṣmalaṃ pittanāśaṃ ca balapuṣṭivivardhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणं तिमिरश्वासपीनसज्वरकासनुत् । मूर्छाकुष्टविषोन्मदग्रहापस्मारनाशनम्

purāṇaṃ timiraśvāsapīnasajvarakāsanut / mūrchākuṣṭaviṣonmadagrahāpasmāranāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उग्रगन्धि पुराणं स्य्याद् दशवर्षोषितं घृतम् । लाक्षारसनिभं शीतं तद् धि सर्पग्रहापहम्

ugragandhi purāṇaṃ syyād daśavarṣoṣitaṃ ghṛtam / lākṣārasanibhaṃ śītaṃ tad dhi sarpagrahāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदापस्मारमूर्छायशिरःकर्णाक्षियोनिजान् । पूराणं जयति व्याधीन् व्रणशोधनरोपणम्

madāpasmāramūrchāyaśiraḥkarṇākṣiyonijān / pūrāṇaṃ jayati vyādhīn vraṇaśodhanaropaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपस्मारग्रहोन्मादवतां शस्तं विशेषतः । पूर्वोक्ताश् चाधिकांस् ताश् च [?] गुणास् तद् अमृतोपमम्

apasmāragrahonmādavatāṃ śastaṃ viśeṣataḥ / pūrvoktāś cādhikāṃs tāś ca [?] guṇās tad amṛtopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरामयानां नवयौवनानां कृत्वा गवां यच्छत धौतमद्धिः । वह्नौ विपक्वं नवनीतनूनं [योग्यं] योग्यं घृतं तद् गजराजसेविताम् [?]

nirāmayānāṃ navayauvanānāṃ kṛtvā gavāṃ yacchata dhautamaddhiḥ / vahnau vipakvaṃ navanītanūnaṃ [yogyaṃ] yogyaṃ ghṛtaṃ tad gajarājasevitām [?]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.