॥ इदानीं इक्षुगुणाः कथ्यन्ते ॥ स्निग्धश् च संतर्पणबृंहणश् च संजीवनः स्वादुरसः श्रमघ्नं । वृष्यश् च पित्तश्रमवातहारी ह्य् अन्तर्विदाही कफकृत्सितेक्षुः ॥ तद्वत् सकृष्णो हि भवेद् गुणैश् च वृष्यो भवेत् तर्पणदाहहन्ता । सक्षारकिंचिन् मधुरो रसेन शोषापहन्ता व्रणशोफकर्ता
// idānīṃ ikṣuguṇāḥ kathyante // snigdhaś ca saṃtarpaṇabṛṃhaṇaś ca saṃjīvanaḥ svādurasaḥ śramaghnaṃ / vṛṣyaś ca pittaśramavātahārī hy antarvidāhī kaphakṛtsitekṣuḥ // tadvat sakṛṣṇo hi bhaved guṇaiś ca vṛṣyo bhavet tarpaṇadāhahantā / sakṣārakiṃcin madhuro rasena śoṣāpahantā vraṇaśophakartā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डुको भीरुकश् चैव वाराहश्वेतपोतकः । कान्तारस् तापसेक्षुः स्यात् काष्ठेक्षुश् च विचित्रकः
pāṇḍuko bhīrukaś caiva vārāhaśvetapotakaḥ / kāntāras tāpasekṣuḥ syāt kāṣṭhekṣuś ca vicitrakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एता जातयः स्थूला गुणान् वक्ष्याम्य् अतः परम्
ity etā jātayaḥ sthūlā guṇān vakṣyāmy ataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुशीतो मधुरः स्निग्धो बृंहणः श्लेष्मवर्धनः । अविदाहि गुरुर् वृष्यः पौण्ड्रको भीरुकस् तथा ॥ ५ ॥। अन्ये तुल्यगुणाः केचित् सक्षारो वंशको मतः । वंशवच्छ्वेतपौण्ड्रस् तु किञ्चिद् उष्णः स वातहा
suśīto madhuraḥ snigdho bṛṃhaṇaḥ śleṣmavardhanaḥ / avidāhi gurur vṛṣyaḥ pauṇḍrako bhīrukas tathā // 5 /// anye tulyaguṇāḥ kecit sakṣāro vaṃśako mataḥ / vaṃśavacchvetapauṇḍras tu kiñcid uṣṇaḥ sa vātahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्तारस् तापसेक्षुः स्याद् वंशकानुगतो मतः । एवंगुणस् तु काष्ठेक्षुः स तु वातप्रकोपनः
kāntāras tāpasekṣuḥ syād vaṃśakānugato mataḥ / evaṃguṇas tu kāṣṭhekṣuḥ sa tu vātaprakopanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूचीपत्रोनिलापोरोनीलापो (नेपालो) दीर्घपत्रकः । वातघ्नाः कफपित्तघ्नाः सकषायविदाहिनः
sūcīpatronilāporonīlāpo (nepālo) dīrghapatrakaḥ / vātaghnāḥ kaphapittaghnāḥ sakaṣāyavidāhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोशाकरो गुडः शीतो रक्तपित्तक्षयापहा । अतीव मधुरो मूलो (ले) मध्ये मधुर एव च
kośākaro guḍaḥ śīto raktapittakṣayāpahā / atīva madhuro mūlo (le) madhye madhura eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्रेषु (ष्वा) मधुरो ज्ञेयः इक्षुर् आलवणः स्मृतः । कफकृच्चाविदाही च रक्तपित्तनिबर्हणः
agreṣu (ṣvā) madhuro jñeyaḥ ikṣur ālavaṇaḥ smṛtaḥ / kaphakṛccāvidāhī ca raktapittanibarhaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्करासमवीर्यस् तु दन्तनिष्पीडितो रसः । गुरुर् विदाही विष्टम्भी यान्त्रिकः परिकीर्तितः
śarkarāsamavīryas tu dantaniṣpīḍito rasaḥ / gurur vidāhī viṣṭambhī yāntrikaḥ parikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एको (पक्वो) गुरूरसः स्निग्धः सतीक्ष्णः कफवातनुत् । फाणितं गुरु मधुरं अभिष्यन्दि च बृंहणम्
eko (pakvo) gurūrasaḥ snigdhaḥ satīkṣṇaḥ kaphavātanut / phāṇitaṃ guru madhuraṃ abhiṣyandi ca bṛṃhaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्स्यण्डिकादीनां गुणाः मत्स्यण्डिकायाः खण्डः शर्करपाविमलोन्नरो दिग्धः (?) गुरुर् अथ मधुरोत्तरोत्तरपाको वृष्यो रक्तपित्तविनाशकृत् । यावती शर्करा प्रोक्ता सर्वदाहप्रणाशिनी । रक्तपित्तप्रशमनी छर्दिमूर्छा तृषापहा
matsyaṇḍikādīnāṃ guṇāḥ matsyaṇḍikāyāḥ khaṇḍaḥ śarkarapāvimalonnaro digdhaḥ (?) gurur atha madhurottarottarapāko vṛṣyo raktapittavināśakṛt / yāvatī śarkarā proktā sarvadāhapraṇāśinī / raktapittapraśamanī chardimūrchā tṛṣāpahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षो मधूकपुष्पोत्थः फाणितो वातपित्तकृत् । कफघ्नो मधुरः पाके विपाके वस्तिशोधनः
rūkṣo madhūkapuṣpotthaḥ phāṇito vātapittakṛt / kaphaghno madhuraḥ pāke vipāke vastiśodhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडशर्करया तुल्या वस्तिशोधनपाचनी । पित्तसंशमनी चैव रक्तपित्तनिबर्हिणी
guḍaśarkarayā tulyā vastiśodhanapācanī / pittasaṃśamanī caiva raktapittanibarhiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरा शर्करा चैव हिध्मातीसारनाशिनी । रूक्षा विव्छेदनी चैव कषाया मधुरापि च
madhurā śarkarā caiva hidhmātīsāranāśinī / rūkṣā vivchedanī caiva kaṣāyā madhurāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इक्षुप्रशंसा तद्भेदाश् च । वृष्यः शीतोष्णपित्तं शमयति मधुरो बृंहणः श्लेष्मकारि । स्निग्धो हृद्यस्सरश् च श्रमशमनपटुर् मूत्रशुद्धिं करोति । मेदोवृद्धिं (विधत्ते) वर्धते शमयति च मलान् तर्पणं चेन्द्रियाणां दन्तौ नि (दन्तैर् नि)ष्पीड्य साक्षाद् अमृतमयरसो (सं) भक्षयेद् इक्षुदण्डः (डं)
ikṣupraśaṃsā tadbhedāś ca / vṛṣyaḥ śītoṣṇapittaṃ śamayati madhuro bṛṃhaṇaḥ śleṣmakāri / snigdho hṛdyassaraś ca śramaśamanapaṭur mūtraśuddhiṃ karoti / medovṛddhiṃ (vidhatte) vardhate śamayati ca malān tarpaṇaṃ cendriyāṇāṃ dantau ni (dantair ni)ṣpīḍya sākṣād amṛtamayaraso (saṃ) bhakṣayed ikṣudaṇḍaḥ (ḍaṃ)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्तारो रक्तवर्णः स्यात् कोशाकारस् तथैव च । श्वेतस् तु पौण्ड्रको ज्ञेयः त्रयः श्रेष्ठास् तथेक्षवः ॥ मधुरो मूलभावो (गे) स्यान् मध्ये मधुर एव च । अग्रभागे पुनस् तस्य इक्षोः स्याल् लवणो लघु
kāntāro raktavarṇaḥ syāt kośākāras tathaiva ca / śvetas tu pauṇḍrako jñeyaḥ trayaḥ śreṣṭhās tathekṣavaḥ // madhuro mūlabhāvo (ge) syān madhye madhura eva ca / agrabhāge punas tasya ikṣoḥ syāl lavaṇo laghu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्षयेद् इक्षुकं काले भोजनस्याग्रतो नरः । स्वभावान् मधुरो ऽप्य् एष शुक्रो (भुक्ते) वातप्रकोपनः
bhakṣayed ikṣukaṃ kāle bhojanasyāgrato naraḥ / svabhāvān madhuro 'py eṣa śukro (bhukte) vātaprakopanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदाही विष्टम्भी गुरुर् अतितरां शोषशमनः कषायो ऽलंकुर्यात् पवनजनन छर्दिकरणः । धृतः किञ्चित् कालं सकलसहमूलाग्रदलनाद् विदाही तेनायं भवति [न] हितो यान्त्रिकरसः
vidāhī viṣṭambhī gurur atitarāṃ śoṣaśamanaḥ kaṣāyo 'laṃkuryāt pavanajanana chardikaraṇaḥ / dhṛtaḥ kiñcit kālaṃ sakalasahamūlāgradalanād vidāhī tenāyaṃ bhavati [na] hito yāntrikarasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलमध्यदलनाच् च तत्क्षणात् सी [पी]यते यदि तु यान्त्रिको रसः । वातपित्तशमनस् तदा भवेत् तर्पणश् च मलमूत्रशोधनः
mūlamadhyadalanāc ca tatkṣaṇāt sī [pī]yate yadi tu yāntriko rasaḥ / vātapittaśamanas tadā bhavet tarpaṇaś ca malamūtraśodhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडादीनां गुणाः । पित्तघ्नः पवनापहो रुवि[चि]करो हृद्यस् त्रिदौषापहः संयोगेन विशेषतो ज्वरहरः संतापशान्तिप्रदः । विण्मूत्रामयनाशनो ऽग्निजननः कण्डुप्रमेहांति [त] कृत् स्निग्धस्वादुरसो लघुः श्रमहरः पथ्यः पुराणो गुडः ॥ २५ ॥। दाहं निवारयति पित्तम् अपाकरोति तृष्णां छिनत्ति विनिहन्ति च मोहर्मूर्छाम् । शोषं विघट्टयति तर्पयतीन्द्रियाणि शीतः सदा समधुरः खलु सिद्धखण्डः
guḍādīnāṃ guṇāḥ / pittaghnaḥ pavanāpaho ruvi[ci]karo hṛdyas tridauṣāpahaḥ saṃyogena viśeṣato jvaraharaḥ saṃtāpaśāntipradaḥ / viṇmūtrāmayanāśano 'gnijananaḥ kaṇḍupramehāṃti [ta] kṛt snigdhasvāduraso laghuḥ śramaharaḥ pathyaḥ purāṇo guḍaḥ // 25 /// dāhaṃ nivārayati pittam apākaroti tṛṣṇāṃ chinatti vinihanti ca moharmūrchām / śoṣaṃ vighaṭṭayati tarpayatīndriyāṇi śītaḥ sadā samadhuraḥ khalu siddhakhaṇḍaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णामोहतृषास्यशोपशनी दाहज्वरध्वंसनी श्वासच्छर्दिमदाय (त्ययक्लम) मलहरी हृद्या च संतर्पणी । क्षीणे रेतसि पावके च विषमे क्षीणे क्षते दुर्बले दुर्वारे ऽपि च रक्तपित्तकगदे सेव्या सदा शर्करा
tṛṣṇāmohatṛṣāsyaśopaśanī dāhajvaradhvaṃsanī śvāsacchardimadāya (tyayaklama) malaharī hṛdyā ca saṃtarpaṇī / kṣīṇe retasi pāvake ca viṣame kṣīṇe kṣate durbale durvāre 'pi ca raktapittakagade sevyā sadā śarkarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.