Āyurvedamahodadhau annapānavidhi 4

अजीर्णे चौषधं वारि जीर्णे वारि बलप्रदम् । भोजने चामृतं वारि रात्रौ वारि विषोपमम्

ajīrṇe cauṣadhaṃ vāri jīrṇe vāri balapradam / bhojane cāmṛtaṃ vāri rātrau vāri viṣopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यम्बुपानान् न विपच्यते ऽन्नं निरम्बुपानाच् च स एव दोषः । तस्मान् नरो वह्निविवर्धनाय मुहुर्मुहुर् वारि पिबेद् अभूरि

atyambupānān na vipacyate 'nnaṃ nirambupānāc ca sa eva doṣaḥ / tasmān naro vahnivivardhanāya muhurmuhur vāri pibed abhūri

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुधासंशुष्कहृत्कण्ठः प्रथमं कबलान् बहून् । न भुक्ते प्रपिबेद् अम्बु शीतलं मात्रया युतम्

kṣudhāsaṃśuṣkahṛtkaṇṭhaḥ prathamaṃ kabalān bahūn / na bhukte prapibed ambu śītalaṃ mātrayā yutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन हृत्कण्ठशुद्धिः स्यात् सुखेनान्नं पतत्य् अधः । स्निग्धयुक्तं च यद् भक्तं ततस् संतर्पणं भवेत्

tena hṛtkaṇṭhaśuddhiḥ syāt sukhenānnaṃ pataty adhaḥ / snigdhayuktaṃ ca yad bhaktaṃ tatas saṃtarpaṇaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदौ द्रवं समश्नीयात् तत्राम्बु न पिबेद् बहु । मध्ये तु कथिनं भुङ्क्ते यथेष्टं शस्यते जलम्

ādau dravaṃ samaśnīyāt tatrāmbu na pibed bahu / madhye tu kathinaṃ bhuṅkte yatheṣṭaṃ śasyate jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक् द्रवं पुरुषो ऽश्नीयात् मध्ये तु कथिनाशनः । अन्ते पुनर् द्रवाशी तु वस्त्यारोग्ये (?) न मुंचति

prāk dravaṃ puruṣo 'śnīyāt madhye tu kathināśanaḥ / ante punar dravāśī tu vastyārogye (?) na muṃcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव भोजनस्यान्ते पीतम् अम्बु बलप्रदम् । द्रव्यं प्रयाति भुक्तान्ते किन् तु तन्मात्रया पिबेत्

tathaiva bhojanasyānte pītam ambu balapradam / dravyaṃ prayāti bhuktānte kin tu tanmātrayā pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदौ जलं वह्निविनाशकारि पश्चात् तदन्ते कफबृंहणं च । मध्ये तु पीतं समतासुखं च तस्याभियोगो ऽभिमतस् सकृच् च

ādau jalaṃ vahnivināśakāri paścāt tadante kaphabṛṃhaṇaṃ ca / madhye tu pītaṃ samatāsukhaṃ ca tasyābhiyogo 'bhimatas sakṛc ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृतं विषम् इति सलिलं चेदं निष्ठा (विद्या) द् अतिविदिततत्वार्थः । युत्तया सेवितम् अमृतं विषम् एतद् अयुक्तितः पीतम्

amṛtaṃ viṣam iti salilaṃ cedaṃ niṣṭhā (vidyā) d atividitatatvārthaḥ / yuttayā sevitam amṛtaṃ viṣam etad ayuktitaḥ pītam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूरयेद् भागयुगलं कुक्षेश् चान्नेन सुस्थितः । जलेनैकं चतुर्थे च वायुसंचारणाय वै

pūrayed bhāgayugalaṃ kukṣeś cānnena susthitaḥ / jalenaikaṃ caturthe ca vāyusaṃcāraṇāya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रासे ग्रासे तु पातव्यं शीतलं वारि सर्वदा । बहुवारियुतं चान्नम् अग्निं पचति सत्वरम्

grāse grāse tu pātavyaṃ śītalaṃ vāri sarvadā / bahuvāriyutaṃ cānnam agniṃ pacati satvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् आदाव् अतिस्वल्पं मध्ये च तृप्तिदायकम् । मात्रया च पिबेद् अन्ते न रोगैर् बाध्यते नरः

tasmād ādāv atisvalpaṃ madhye ca tṛptidāyakam / mātrayā ca pibed ante na rogair bādhyate naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासितं नूतनैः पुष्पैः पाटलीचम्पकादिभिः ॥ पथ्यं सुगन्धि हृद्यं च शीतलाम्बु सदा पिबेत्

vāsitaṃ nūtanaiḥ puṣpaiḥ pāṭalīcampakādibhiḥ // pathyaṃ sugandhi hṛdyaṃ ca śītalāmbu sadā pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगमं यत् सरोवालशकलैर् अधिवासितम् । कर्पूरेण च यत् तोयं तत् पेयं सर्वदा नृणाम्

sugamaṃ yat sarovālaśakalair adhivāsitam / karpūreṇa ca yat toyaṃ tat peyaṃ sarvadā nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रीष्मे शरदि पातव्यं स्वेच्छया सलिलं नरैः । अन्यदा कल्पमैधेते (स्वल्पम् एवैतद्) वातश्लेष्मभयात् पिबेत्

grīṣme śaradi pātavyaṃ svecchayā salilaṃ naraiḥ / anyadā kalpamaidhete (svalpam evaitad) vātaśleṣmabhayāt pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये (अन्ने) नापि विना जन्तुः प्राणान् संधारयेच् चिरम् । तोयाभावे पिपासार्तः क्षणात् प्राणैर् विमुच्यते

anye (anne) nāpi vinā jantuḥ prāṇān saṃdhārayec ciram / toyābhāve pipāsārtaḥ kṣaṇāt prāṇair vimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिमध्यावसाने च भोजने पयसा युते । कृशं साध्यं (कार्श्यं साभ्यं) तथा स्थौल्यं भवन्ति क्रमशो गुणाः

ādimadhyāvasāne ca bhojane payasā yute / kṛśaṃ sādhyaṃ (kārśyaṃ sābhyaṃ) tathā sthaulyaṃ bhavanti kramaśo guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पानीयं पानीयं शरदि वसन्ते च पानीयम् । नादेयं नादेयं शरदि वसन्ते च नादेयम्

pānīyaṃ pānīyaṃ śaradi vasante ca pānīyam / nādeyaṃ nādeyaṃ śaradi vasante ca nādeyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.