Āyurvedamahodadhau annapānavidhi 45

॥ इति श्रीसुषेणकृते व्यञ्जनवर्गः ॥ ॥ इदानीं मांसगुणाः कथ्यन्ते ॥ मांसं स्वादुमतां वरं सुबलकृत् स्नेहाधिकं देहिनो नित्यं धातुषु साम्यकृच् च कथितं तद् वर्णकृद् बृंहणम् ॥ भुक्तं तृप्तिकरं च कामकरणं वातादिदोषान् हरेत् तस्माद् आङ्गिकदोषशान्तिकृतये भुञ्जीत मांसं सदा

// iti śrīsuṣeṇakṛte vyañjanavargaḥ // // idānīṃ māṃsaguṇāḥ kathyante // māṃsaṃ svādumatāṃ varaṃ subalakṛt snehādhikaṃ dehino nityaṃ dhātuṣu sāmyakṛc ca kathitaṃ tad varṇakṛd bṛṃhaṇam // bhuktaṃ tṛptikaraṃ ca kāmakaraṇaṃ vātādidoṣān haret tasmād āṅgikadoṣaśāntikṛtaye bhuñjīta māṃsaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ लावमांसगुणाः ॥ लावा हिमस्वादुकषाययुक्ता वृष्याग्निकृत् स्निग्धलटी (?) प्रहृद्याः । संग्राहिका वै कटुपाचिताश् च ते संनिपातेषु हिताः समस्ताः

atha lāvamāṃsaguṇāḥ // lāvā himasvādukaṣāyayuktā vṛṣyāgnikṛt snigdhalaṭī (?) prahṛdyāḥ / saṃgrāhikā vai kaṭupācitāś ca te saṃnipāteṣu hitāḥ samastāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

॥ लावरू ॥ अथ कृष्णतित्तिरिगुणाः ॥ ईषद्गुरूष्णो मधुरो ऽतिवृष्यो मेधाग्निसंवर्धनकारकश् च । बल्यो विहन्यात् स कफज्वरांश् च वातामयाद्यान् शितितित्तिरिश् च

// lāvarū // atha kṛṣṇatittiriguṇāḥ // īṣadgurūṣṇo madhuro 'tivṛṣyo medhāgnisaṃvardhanakārakaś ca / balyo vihanyāt sa kaphajvarāṃś ca vātāmayādyān śititittiriś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गौरतित्तिरिः ॥ गौरस् तित्तिरिको ऽग्निकृत् कफहरो रूक्षो ऽतिपित्तापहः श्लेष्माणं विनिहन्ति चैव बलवान् रक्तं च पित्तं जयेत् । अथ कापिञ्जलः ॥ सो ऽसृक्पित्तहरो ऽतिशीतललघुर् बल्यो ऽतिवृष्यः सदा वाते स्यान् मृदुकुष्ठहृत् कृमिहरो मेहामयध्वंसनः । क्षीणे रेतसि मेदसाग्निजननः कापिञ्जलः शस्यते वातासृग्विलयं करोति तरसा पित्तामयध्वंसकः

atha gauratittiriḥ // gauras tittiriko 'gnikṛt kaphaharo rūkṣo 'tipittāpahaḥ śleṣmāṇaṃ vinihanti caiva balavān raktaṃ ca pittaṃ jayet / atha kāpiñjalaḥ // so 'sṛkpittaharo 'tiśītalalaghur balyo 'tivṛṣyaḥ sadā vāte syān mṛdukuṣṭhahṛt kṛmiharo mehāmayadhvaṃsanaḥ / kṣīṇe retasi medasāgnijananaḥ kāpiñjalaḥ śasyate vātāsṛgvilayaṃ karoti tarasā pittāmayadhvaṃsakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वार्तकगुणाः ॥ पाण्डुप्रमेहपिडिकाकृमिसंभवेषु रोगेषु वातबहुलेषु च शस्यते च । वातास्रपित्तकफजान् विनिहन्ति कीलान् गुल्माग्निमान्द्यम् अरुचिं लघु वार्तकं च

atha vārtakaguṇāḥ // pāṇḍupramehapiḍikākṛmisaṃbhaveṣu rogeṣu vātabahuleṣu ca śasyate ca / vātāsrapittakaphajān vinihanti kīlān gulmāgnimāndyam aruciṃ laghu vārtakaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धोष्णानिलहास्रपित्तशमनं मायूरमांसं सदा

snigdhoṣṇānilahāsrapittaśamanaṃ māyūramāṃsaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमन्तकाले शिशिरे वसन्ते सेव्यं हि मायुरम् उशन्ति मांसम् । अथ कुक्कुटमांसगुणाः ॥ उष्णः स्वादुतरो बलस्वरकरो वृष्यः सदा बृंहणः पाके स्निग्धतरो महानिलहरो मेदःकफालस्यकृत् । आयुष्यं कुरुते क्षयेषु विषमे मेहे वमौ शस्यते प्रोक्तः कुक्कुटको हि दोषशमनः सर्वामयध्वंसकः

hemantakāle śiśire vasante sevyaṃ hi māyuram uśanti māṃsam / atha kukkuṭamāṃsaguṇāḥ // uṣṇaḥ svādutaro balasvarakaro vṛṣyaḥ sadā bṛṃhaṇaḥ pāke snigdhataro mahānilaharo medaḥkaphālasyakṛt / āyuṣyaṃ kurute kṣayeṣu viṣame mehe vamau śasyate proktaḥ kukkuṭako hi doṣaśamanaḥ sarvāmayadhvaṃsakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कपोतादिगुणाः ॥ कपोतपारावतभृङ्गराजा जटी कुलिङ्गं गृहजं पिकश् च । भेदाशिडिंडीशुकसारिवालूकाखञ्जरीटा हरिताः प्रशस्ताः

atha kapotādiguṇāḥ // kapotapārāvatabhṛṅgarājā jaṭī kuliṅgaṃ gṛhajaṃ pikaś ca / bhedāśiḍiṃḍīśukasārivālūkākhañjarīṭā haritāḥ praśastāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषाया मारुता रूक्षाः फलाहारा मरुचराः । पित्तश्लेष्महराः पित्ता (प्रोक्ता) बद्धमूत्राल्पवर्चसः

kaṣāyā mārutā rūkṣāḥ phalāhārā marucarāḥ / pittaśleṣmaharāḥ pittā (proktā) baddhamūtrālpavarcasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा दोषकरस् तेषां भेदाशी मलदूषकः । काषाया लवणा हिमाः कफकरा वृष्याः सदा दुर्जरा विष्टम्भं जनयन्ति मूत्रबहुलं पित्तास्यदाहान् किल । आमाध्मानकरास् त्रिदोषजनना मोहास्यवैरस्यकाः कृच्छ्राग्नेर् बलकारकाः श्रमहराः दौर्गन्ध्यदाः स्लेष्मलाः

sadā doṣakaras teṣāṃ bhedāśī maladūṣakaḥ / kāṣāyā lavaṇā himāḥ kaphakarā vṛṣyāḥ sadā durjarā viṣṭambhaṃ janayanti mūtrabahulaṃ pittāsyadāhān kila / āmādhmānakarās tridoṣajananā mohāsyavairasyakāḥ kṛcchrāgner balakārakāḥ śramaharāḥ daurgandhyadāḥ sleṣmalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते प्रावृषि सेविताः प्रतिदिनं दोषव्रजघ्नाः खलु । आकाशगामिनः सर्वे बल्या वृष्याः सुदुर्जराः

ete prāvṛṣi sevitāḥ pratidinaṃ doṣavrajaghnāḥ khalu / ākāśagāminaḥ sarve balyā vṛṣyāḥ sudurjarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौलिङ्गगुणाः ॥ कौलिङ्गो मधुरो ऽतिवृष्यकफकृच्छुक्राश्मरीछेदनः पित्तास्रातिहरो ऽतिशुक्रजननः स्निग्धास्यमाधुर्यकृत् । बल्यो मारुतनाशनः कृमिहरो वार्यश् च नेत्रामये दुर्नामप्रशमी विशेषपवनध्वंसी सदा दुर्जरः

kauliṅgaguṇāḥ // kauliṅgo madhuro 'tivṛṣyakaphakṛcchukrāśmarīchedanaḥ pittāsrātiharo 'tiśukrajananaḥ snigdhāsyamādhuryakṛt / balyo mārutanāśanaḥ kṛmiharo vāryaś ca netrāmaye durnāmapraśamī viśeṣapavanadhvaṃsī sadā durjaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राम्याणां गुणाः ॥ ग्राम्या वातहराः सर्वे बृंहणाः कफपित्तलाः । मधुरा रसपाकाभ्यां दीपना बलवर्धनाः

grāmyāṇāṃ guṇāḥ // grāmyā vātaharāḥ sarve bṛṃhaṇāḥ kaphapittalāḥ / madhurā rasapākābhyāṃ dīpanā balavardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपोतगुणाः ॥ कापोतः स्याद् गुरुरतिहिमः स्निग्धमन्दः प्रकोपी श्लेष्मा पित्ते प्रणयविजरा जर्जरा चं चदनात् [?] । रेतःक्षीणे श्रमहरवरः कृच्छ्रमूत्रे निदाघे मोहे योज्यः स भवति नृणां कायकारी बलाय

kapotaguṇāḥ // kāpotaḥ syād gururatihimaḥ snigdhamandaḥ prakopī śleṣmā pitte praṇayavijarā jarjarā caṃ cadanāt [?] / retaḥkṣīṇe śramaharavaraḥ kṛcchramūtre nidāghe mohe yojyaḥ sa bhavati nṛṇāṃ kāyakārī balāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जाङ्गलमासगुणाः ॥ जाङ्गलं वस्तिदोषघ्नं गुरु पीनसनाशनम् । लघुपाकं न शीतं च नातिस्निग्धमदाहि च

atha jāṅgalamāsaguṇāḥ // jāṅgalaṃ vastidoṣaghnaṃ guru pīnasanāśanam / laghupākaṃ na śītaṃ ca nātisnigdhamadāhi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरधातुसामान्याद् अनभिष्यन्दि बृंहणम् । बृंहणं मांससौरभ्रं पित्तश्लेष्मावहं गुरु

śarīradhātusāmānyād anabhiṣyandi bṛṃhaṇam / bṛṃhaṇaṃ māṃsasaurabhraṃ pittaśleṣmāvahaṃ guru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैणमांसगुणाः ॥ ऐणं मांसं च हृद्यं बलकरम् अपि तत् पित्तरक्तं निहन्ति पाण्डुक्षीणे सदाहे कफपवनरुजो नाशयत्य् आशु कीलान् । प्लीहानाहौ विबन्धं ज्वरहरणपरं मेदसो ऽन्तं करोति रेतःक्षीणेषु योज्यं रुचिकरणलघु श्वासकासं छिनत्ति

athaiṇamāṃsaguṇāḥ // aiṇaṃ māṃsaṃ ca hṛdyaṃ balakaram api tat pittaraktaṃ nihanti pāṇḍukṣīṇe sadāhe kaphapavanarujo nāśayaty āśu kīlān / plīhānāhau vibandhaṃ jvaraharaṇaparaṃ medaso 'ntaṃ karoti retaḥkṣīṇeṣu yojyaṃ rucikaraṇalaghu śvāsakāsaṃ chinatti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शस्तं वातामयानां शशकजपिशितं हन्ति कुष्ठामयांश् च

śastaṃ vātāmayānāṃ śaśakajapiśitaṃ hanti kuṣṭhāmayāṃś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथौष्ट्रादिमांसगुणाः ॥ औष्ट्रं सलवणं मांसं मांसम् एकशफोद्भवम् । अल्पाभिष्यन्दि वर्गो ऽयं जाङ्गलः समुदाहृतः

athauṣṭrādimāṃsaguṇāḥ // auṣṭraṃ salavaṇaṃ māṃsaṃ māṃsam ekaśaphodbhavam / alpābhiṣyandi vargo 'yaṃ jāṅgalaḥ samudāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुलेः (?) जलपातनिलयादूरपानीयगोचराः । ये मृगाश् च विहङ्गाश् च महाभिष्यन्दना मताः

duleḥ (?) jalapātanilayādūrapānīyagocarāḥ / ye mṛgāś ca vihaṅgāś ca mahābhiṣyandanā matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वनचारिणां गुणाः ॥ माधुर्याद् गुरुवो ऽतिरूक्षदहनाः शोषे मदोत्थे विषे श्रेष्ठा मूत्रपुरीषला बलकराः कासार्शनाशप्रदाः । वातं पित्तरुजो हरन्ति सततं स्निग्धाश् च कार्श्यापहाः सर्वे ते वनचारिणः कफहरा मेहे हिताः सर्वदा

atha vanacāriṇāṃ guṇāḥ // mādhuryād guruvo 'tirūkṣadahanāḥ śoṣe madotthe viṣe śreṣṭhā mūtrapurīṣalā balakarāḥ kāsārśanāśapradāḥ / vātaṃ pittarujo haranti satataṃ snigdhāś ca kārśyāpahāḥ sarve te vanacāriṇaḥ kaphaharā mehe hitāḥ sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मांसानां गौरवलाघवविचारः ॥ नादेया गुरवो मध्ये यस्मात् पुच्छास्यचारिणः । सरस् तडागजानां तु विशेषात् सारसो लघुः

atha māṃsānāṃ gauravalāghavavicāraḥ // nādeyā guravo madhye yasmāt pucchāsyacāriṇaḥ / saras taḍāgajānāṃ tu viśeṣāt sāraso laghuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदूरगोचरा यस्मात् तस्माद् उत्सोद पादलाः (?) । किंचिन् मुक्ताः शिरोदेशे अत्यर्थं गुरवस् तु ते

adūragocarā yasmāt tasmād utsoda pādalāḥ (?) / kiṃcin muktāḥ śirodeśe atyarthaṃ guravas tu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधस्ताद् गुरवो ज्ञेया मत्स्याः सरसिजाः स्मृताः । उरोविचारणास् तेषां पूर्वम् अङ्गं लघु स्मृतम्

adhastād guravo jñeyā matsyāḥ sarasijāḥ smṛtāḥ / urovicāraṇās teṣāṃ pūrvam aṅgaṃ laghu smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरः स्कन्धः कटिः पृष्ठं सक्थिनी चाम आशयः । गुरु पूर्वं विजानीयाद् वातस् तुपथात्तरम् (लघवस् तु यथोत्तरं)

śiraḥ skandhaḥ kaṭiḥ pṛṣṭhaṃ sakthinī cāma āśayaḥ / guru pūrvaṃ vijānīyād vātas tupathāttaram (laghavas tu yathottaraṃ)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वश् च प्राणिनां देहे मध्यो गुरुर् उदाहृतः । पूर्वभागो गुरुः पुंसाम् अधोभागस् तु योषिताम्

sarvaś ca prāṇināṃ dehe madhyo gurur udāhṛtaḥ / pūrvabhāgo guruḥ puṃsām adhobhāgas tu yoṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरोग्रीवं विहङ्गानां विशेषेण गुरु स्मृतम् । पक्ष्योक्ष्ये पाश्यमाहृष्टो (?) मध्यभागस् तु पक्षिणाम्

urogrīvaṃ vihaṅgānāṃ viśeṣeṇa guru smṛtam / pakṣyokṣye pāśyamāhṛṣṭo (?) madhyabhāgas tu pakṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीव मांसं रूक्षं च विहङ्गानां पलाशिनाम् । बृंहणं मांसम् अत्यर्थं खगानां पिशिताशिनाम्

atīva māṃsaṃ rūkṣaṃ ca vihaṅgānāṃ palāśinām / bṛṃhaṇaṃ māṃsam atyarthaṃ khagānāṃ piśitāśinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्स्याशिनां पित्तकरं वातघ्नं धान्यचारिणाम् । जाङ्गलानूपगा ग्राम्याः क्रव्यादैकशफास् तथा

matsyāśināṃ pittakaraṃ vātaghnaṃ dhānyacāriṇām / jāṅgalānūpagā grāmyāḥ kravyādaikaśaphās tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसहा बिलवासाश् च यथासंघातसंशिताः (?) । प्रतुदा विष्किराश् चैव लघवः स्युर् यथोत्तरम्

prasahā bilavāsāś ca yathāsaṃghātasaṃśitāḥ (?) / pratudā viṣkirāś caiva laghavaḥ syur yathottaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वाराहमांसगुणाः ॥ दुर्नामानिलदोषहं कृमिहरं वाराहमांसं सदा स्निग्धं स्वेदनवृष्यशीतबलकृद् हृद्रोगसंवर्धकम् । कासश्वासहरं प्रमेहशमनं हिक्कानिलध्वंसकं चाक्षुष्य तु विदाहि च भ्रमहरं वाराहमांसं सदा

atha vārāhamāṃsaguṇāḥ // durnāmāniladoṣahaṃ kṛmiharaṃ vārāhamāṃsaṃ sadā snigdhaṃ svedanavṛṣyaśītabalakṛd hṛdrogasaṃvardhakam / kāsaśvāsaharaṃ pramehaśamanaṃ hikkāniladhvaṃsakaṃ cākṣuṣya tu vidāhi ca bhramaharaṃ vārāhamāṃsaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शङ्खकूर्मादिगुणाः ॥ शङ्खकूर्मादयः स्वादुरसपाका मरुत्प्रदाः । स्निग्धाः शीता हिताः पित्ते वर्चःश्लेष्मविवर्धनाः

atha śaṅkhakūrmādiguṇāḥ // śaṅkhakūrmādayaḥ svādurasapākā marutpradāḥ / snigdhāḥ śītā hitāḥ pitte varcaḥśleṣmavivardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णकर्कटकस् तेषां बल्यः को (सो)ष्णो ऽनिलापहः । शुक्लः सन्धानकृत्सृष्टविण्मूत्रो ऽनिलपित्तहा

kṛṣṇakarkaṭakas teṣāṃ balyaḥ ko (so)ṣṇo 'nilāpahaḥ / śuklaḥ sandhānakṛtsṛṣṭaviṇmūtro 'nilapittahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मत्स्यगुणाः ॥ नादेया मधुरा मत्स्या गुरवो मान्द्यतापहाः । रक्तपित्तकराः सोष्णा वृष्याः स्निग्धाल्पवर्चसः

atha matsyaguṇāḥ // nādeyā madhurā matsyā guravo māndyatāpahāḥ / raktapittakarāḥ soṣṇā vṛṣyāḥ snigdhālpavarcasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायानुरसस् तेषां शिष्यः (श्रेष्ठः) शैवालभोजनः । रोहितो मारुतहरो नात्यर्थं पित्तकोपनः

kaṣāyānurasas teṣāṃ śiṣyaḥ (śreṣṭhaḥ) śaivālabhojanaḥ / rohito mārutaharo nātyarthaṃ pittakopanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्स्या द्वेधा दुद्वपन्नेद्वम्बु (?) जातास् तस्मात् पूर्वे पञ्चधा कल्पनीयाः ॥ नद्याः कौपाः सारसा वैद्युतोत्थास् ताडागोत्थाः सागरोत्थास् तथा स्युः

matsyā dvedhā dudvapannedvambu (?) jātās tasmāt pūrve pañcadhā kalpanīyāḥ // nadyāḥ kaupāḥ sārasā vaidyutotthās tāḍāgotthāḥ sāgarotthās tathā syuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ऋतुभेदेन मत्स्यविशेषाणां हितत्वम् ॥ ऋतुः प्रभै (ऋतौ मधौ) निर्झरिषु प्रजाता मत्स्या हिता ग्रीष्मऋतौ च चौद्याः । तडागजाः प्रावृषि सर्व एव स्निग्धा बलिष्टाश् च सृजन्ति दोषान्

atha ṛtubhedena matsyaviśeṣāṇāṃ hitatvam // ṛtuḥ prabhai (ṛtau madhau) nirjhariṣu prajātā matsyā hitā grīṣmaṛtau ca caudyāḥ / taḍāgajāḥ prāvṛṣi sarva eva snigdhā baliṣṭāś ca sṛjanti doṣān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रीष्मे तु चौण्ड्यजा मत्स्याः प्रावृट्काले तडागजाः

grīṣme tu cauṇḍyajā matsyāḥ prāvṛṭkāle taḍāgajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स्थानानुसारेण मत्स्यानां गुणाः ॥ सरस् तडागसंभूताः स्निग्धाः स्वादुरसाः स्मृताः

atha sthānānusāreṇa matsyānāṃ guṇāḥ // saras taḍāgasaṃbhūtāḥ snigdhāḥ svādurasāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौष्या वृष्या वातहृच्छ्लेष्मलाश् च गुल्माष्ठीलानाहकुष्ठप्रदाः स्युः । ताडागमत्स्यो गुरुबृहणीयः तथा च शीतो वृषदो ऽतिमूत्रः । ताडागवन्निर्झरजाश् च मेध्या चत्तू (?) स्थिरायुष्यबलप्रदाश् च

kauṣyā vṛṣyā vātahṛcchleṣmalāś ca gulmāṣṭhīlānāhakuṣṭhapradāḥ syuḥ / tāḍāgamatsyo gurubṛhaṇīyaḥ tathā ca śīto vṛṣado 'timūtraḥ / tāḍāgavannirjharajāś ca medhyā cattū (?) sthirāyuṣyabalapradāś ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम तदश्रु (महासरस्सु) बलिनः स्वल्पाम्भस् स्वबला मताः । सामुद्रो गुरुर् उष्णरूक्षमधुरः श्लेष्मलो वातहा स्यात् (श्लेष्माघिको वातहा) स स्नेहाभिविवर्धनो ब(ल)करो विष्टम्भकाध्मानकृत् । पित्तोद्रेककफात्ययेषु विहितो मेध्यो ऽतिहृद्यः सदा विष्टम्भं जनयेच् च शीतपवनव्यापादम् अत्यग्रतः

mama tadaśru (mahāsarassu) balinaḥ svalpāmbhas svabalā matāḥ / sāmudro gurur uṣṇarūkṣamadhuraḥ śleṣmalo vātahā syāt (śleṣmāghiko vātahā) sa snehābhivivardhano ba(la)karo viṣṭambhakādhmānakṛt / pittodrekakaphātyayeṣu vihito medhyo 'tihṛdyaḥ sadā viṣṭambhaṃ janayec ca śītapavanavyāpādam atyagrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदोषशमनो हृद्यः पित्तघ्नः पवनापहः । सामुद्रो रोहितः शस्तः सर्वरोगेषु दीपनः

tridoṣaśamano hṛdyaḥ pittaghnaḥ pavanāpahaḥ / sāmudro rohitaḥ śastaḥ sarvarogeṣu dīpanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामुद्रा गुरवः स्निग्धा मधुरा नातिपित्तलाः । उष्णा वातहरा वृष्या वर्चस्या श्लेष्मवर्धनाः

sāmudrā guravaḥ snigdhā madhurā nātipittalāḥ / uṣṇā vātaharā vṛṣyā varcasyā śleṣmavardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलावहा विशेषेण मांसाशित्रा (त्वात्) त् समुद्रजाः । सामुद्रजेभ्यो नादेयाः स्युर् लघुत्वाद् गुणोत्तराः

balāvahā viśeṣeṇa māṃsāśitrā (tvāt) t samudrajāḥ / sāmudrajebhyo nādeyāḥ syur laghutvād guṇottarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽप्य् अत्यनलत्वाच् च चौद्यकौप्यौ गुणोत्तरौ । स्निग्धत्वात् स्वादुपाकत्वात् ततो वाप्या गुणाधिकाः

tato 'py atyanalatvāc ca caudyakaupyau guṇottarau / snigdhatvāt svādupākatvāt tato vāpyā guṇādhikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ क्रकरादीनां गुणाः ॥ विष्टम्भाध्मानमेहघ्नः क्रकरः कफवातहृत् । मेदःश्लेष्मानिलहरो हिध्माध्मानविकारहा

atha krakarādīnāṃ guṇāḥ // viṣṭambhādhmānamehaghnaḥ krakaraḥ kaphavātahṛt / medaḥśleṣmānilaharo hidhmādhmānavikārahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवरो रोहितो मत्स्यः पित्तघ्नः पवनापहः । बृंहणो वातशमनो वातघ्नो दीपनो लघुः ॥ ५० । मत्स्यानां च गुरुः श्रेष्ठो दीपनो वातनाशनः । रुचिप्रदः शुक्रकर आश्मरीदोषनाशनः

pravaro rohito matsyaḥ pittaghnaḥ pavanāpahaḥ / bṛṃhaṇo vātaśamano vātaghno dīpano laghuḥ // 50 / matsyānāṃ ca guruḥ śreṣṭho dīpano vātanāśanaḥ / rucipradaḥ śukrakara āśmarīdoṣanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुमत्स्यः ॥ शृङ्गी वातविनाशनो रुचिकरो वृष्यः कफघ्नो मतः कण्टाको विशदो वृषानलकरो वाते कफे पूजितः । पाठीनो बलवृष्यशुक्रजननः श्लेष्माकरो नित्यशः तस्माद् रोहितको हितो बलकरो वातात्मकः श्लेष्मलः

gurumatsyaḥ // śṛṅgī vātavināśano rucikaro vṛṣyaḥ kaphaghno mataḥ kaṇṭāko viśado vṛṣānalakaro vāte kaphe pūjitaḥ / pāṭhīno balavṛṣyaśukrajananaḥ śleṣmākaro nityaśaḥ tasmād rohitako hito balakaro vātātmakaḥ śleṣmalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.