Āyurvedamahodadhau annapānavidhi 48

अथ ताम्बूलवर्ज्याः ॥ न नेत्ररोगे न च रक्तपित्ते क्षते च दीपे न विषे न शोषे । मदात्यये नापि न मोहमूर्छाश्वासेषु ताम्बूलम् उशन्ति वैद्याः

atha tāmbūlavarjyāḥ // na netraroge na ca raktapitte kṣate ca dīpe na viṣe na śoṣe / madātyaye nāpi na mohamūrchāśvāseṣu tāmbūlam uśanti vaidyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ताम्बूलकालनियमः ॥ भुक्त्वान्नं सलिलं पीत्वा भुक्त्वा च बहु भोजनम् । प्रतीक्ष्य घटिकाम् एकां ताम्बूलं भक्षयेन् नरः

atha tāmbūlakālaniyamaḥ // bhuktvānnaṃ salilaṃ pītvā bhuktvā ca bahu bhojanam / pratīkṣya ghaṭikām ekāṃ tāmbūlaṃ bhakṣayen naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जातीफलगुणाः ॥ वातश्लेष्मप्रशमनं हृद्यं वह्नेश् च दीपनम् । मुखवैरस्यहरणं सद्यो भुक्तविपाचनम्

atha jātīphalaguṇāḥ // vātaśleṣmapraśamanaṃ hṛdyaṃ vahneś ca dīpanam / mukhavairasyaharaṇaṃ sadyo bhuktavipācanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातीफलं पाचनम् अग्निदीपनं कफापहं कण्ठरुजापहं च । रसेकदुः (प्रसेकह) श्रेष्ठम् अजीर्णनाशे अजीर्णनामु (?) च पथ्यम् एतत्

jātīphalaṃ pācanam agnidīpanaṃ kaphāpahaṃ kaṇṭharujāpahaṃ ca / rasekaduḥ (prasekaha) śreṣṭham ajīrṇanāśe ajīrṇanāmu (?) ca pathyam etat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलिका दीपनी रुच्या पाके चातितरां हिमा । वातपित्तकफान् हन्ति ज्वरच्छर्दिनिबर्हणी

kalikā dīpanī rucyā pāke cātitarāṃ himā / vātapittakaphān hanti jvaracchardinibarhaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैलागुणाः ॥ एलाद्वयं छर्दिषु मूत्रकृच्छ्रे मदे च वै पथ्यम् अरोचके च । अथ जातिपत्रीगुणाः ॥ स्वादुः सुशीता मधुरा च पाके अरोचकं हन्ति च जातिपत्री

athailāguṇāḥ // elādvayaṃ chardiṣu mūtrakṛcchre made ca vai pathyam arocake ca / atha jātipatrīguṇāḥ // svāduḥ suśītā madhurā ca pāke arocakaṃ hanti ca jātipatrī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ क्रमुकपाककालनियमः ॥ ताम्बूलयोग्यं क्रमुकं तु तज्ज्ञा मासत्रयाद् ऊर्ध्वम् उदाहरन्ति । मासे व्यतीते तु भवन्ति पूर्णान्य् अतीव हृद्यानि मनोहराणि

atha kramukapākakālaniyamaḥ // tāmbūlayogyaṃ kramukaṃ tu tajjñā māsatrayād ūrdhvam udāharanti / māse vyatīte tu bhavanti pūrṇāny atīva hṛdyāni manoharāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ क्रमुकताम्बूलविशेषाणां गुणविशेषाः ॥ स्थूलं क्रमुकताम्बूलं श्लेष्मलं कृमिवर्धनम् । तदन्ते शुक्लवर्णाद्यं श्लेष्मलं कृमिनाशनम्

atha kramukatāmbūlaviśeṣāṇāṃ guṇaviśeṣāḥ // sthūlaṃ kramukatāmbūlaṃ śleṣmalaṃ kṛmivardhanam / tadante śuklavarṇādyaṃ śleṣmalaṃ kṛmināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कर्पूरगुणाः ॥ तीक्ष्णोष्णः परिणामशीतलतरः कण्डुप्रमेहापहः नासास्रावजलापहः कृमिहरस् तृट्श्वासकासं जयेत् । श्लेष्मघ्नश् च गलग्रहापहरणः संसुप्तजिह्वाग्रजित् कर्पूरः खलु दीप्यसौरभगुणः पित्तामयः स्फाटिकः ॥ गलग्रहे सुप्तजिह्वे नाना श्राव (नासास्राव) जलाधिके । श्लेष्ममेहकृमीन् हन्ति कर्पूरश् चाक्षुषो ऽपरः ॥ प्रमेहतृइड्विदाहघ्नो लक्ष्मीसौभाग्यवर्धनः

atha karpūraguṇāḥ // tīkṣṇoṣṇaḥ pariṇāmaśītalataraḥ kaṇḍupramehāpahaḥ nāsāsrāvajalāpahaḥ kṛmiharas tṛṭśvāsakāsaṃ jayet / śleṣmaghnaś ca galagrahāpaharaṇaḥ saṃsuptajihvāgrajit karpūraḥ khalu dīpyasaurabhaguṇaḥ pittāmayaḥ sphāṭikaḥ // galagrahe suptajihve nānā śrāva (nāsāsrāva) jalādhike / śleṣmamehakṛmīn hanti karpūraś cākṣuṣo 'paraḥ // pramehatṛiḍvidāhaghno lakṣmīsaubhāgyavardhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कस्तूरिगुणाः ॥ कस्तूरी सौरभाढ्या कटुकरसयुता क्षारतिक्ता कषाया शोकाटोपापहन्त्री कफपवनहरा पित्तकृच्चाक्षुषी च । चित्तप्रोल्लासहेतुर् विषमविषगरान् गात्रदौर्गन्ध्यहन्त्री क्षुत्तृष्णापित्तकोपं प्रशमयति भृशं क्लैब्यशोषं विषं च

atha kastūriguṇāḥ // kastūrī saurabhāḍhyā kaṭukarasayutā kṣāratiktā kaṣāyā śokāṭopāpahantrī kaphapavanaharā pittakṛccākṣuṣī ca / cittaprollāsahetur viṣamaviṣagarān gātradaurgandhyahantrī kṣuttṛṣṇāpittakopaṃ praśamayati bhṛśaṃ klaibyaśoṣaṃ viṣaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानुलेपनवर्गः ॥ चन्दनं रक्तपित्तघ्नं दाहमूर्छातिसारनुत् । शीतलं श्लेष्मलं हृद्यं किंचिद् वातप्रकोपणम्

athānulepanavargaḥ // candanaṃ raktapittaghnaṃ dāhamūrchātisāranut / śītalaṃ śleṣmalaṃ hṛdyaṃ kiṃcid vātaprakopaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तास्रं हरते सदाहदवनं व्यायादयत्तः (?) सदा मूर्च्छामोहतृषाविषप्रशमनं दुर्गन्धिनिर्णाशनम् । कण्डूकुष्ठभगन्दरस्य सदनं मूर्छां छिनत्ति स्फुटं मेहं कृच्छ्रम् अपि व्यपोहति सदा दुर्नामनिर्णाशनम्

pittāsraṃ harate sadāhadavanaṃ vyāyādayattaḥ (?) sadā mūrcchāmohatṛṣāviṣapraśamanaṃ durgandhinirṇāśanam / kaṇḍūkuṣṭhabhagandarasya sadanaṃ mūrchāṃ chinatti sphuṭaṃ mehaṃ kṛcchram api vyapohati sadā durnāmanirṇāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोगानीकविधा व्यपोहति सदा मोषाश्रयः (?) सौरभः ॥ मलयाद्रिर्मोहदोषघ्नो रक्तपित्तनिबर्हणः । मूर्छाशोषप्रशमनौ वक्त्रदौर्गन्ध्यनाशनः

rogānīkavidhā vyapohati sadā moṣāśrayaḥ (?) saurabhaḥ // malayādrirmohadoṣaghno raktapittanibarhaṇaḥ / mūrchāśoṣapraśamanau vaktradaurgandhyanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतं पित्तविनाशनं समधुरं किंचित् सतिक्तं तथा कण्डूशोफविषापहं क्रिमिहरं सौभाग्यकान्तिप्रदम् । सौगन्ध्यं कुरुते किम् अप्य् अभिनवं गात्रेषु पुष्टिप्रदं संतोषं विदधाति चेतसि परं स्निग्धं च तृष्णाहरम् । ऋतुषु समययोज्यं चन्दनं कुङ्कुमं वा मृगमदधनलेपः सेव्यते सर्वदैव । सुरतकुसुमदामस्फारकर्पूरचूर्णो विमलधवलवासः सर्वकालोपयोग्यः

śītaṃ pittavināśanaṃ samadhuraṃ kiṃcit satiktaṃ tathā kaṇḍūśophaviṣāpahaṃ krimiharaṃ saubhāgyakāntipradam / saugandhyaṃ kurute kim apy abhinavaṃ gātreṣu puṣṭipradaṃ saṃtoṣaṃ vidadhāti cetasi paraṃ snigdhaṃ ca tṛṣṇāharam / ṛtuṣu samayayojyaṃ candanaṃ kuṅkumaṃ vā mṛgamadadhanalepaḥ sevyate sarvadaiva / suratakusumadāmasphārakarpūracūrṇo vimaladhavalavāsaḥ sarvakālopayogyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.