॥ इत्य् आयुर्वेदमहोदधौ सुषेणकृते भाजनाधिवासविधिः ॥ इदानीं क्षीरगुणाः कथ्यन्ते ॥ तत्रापि गव्यमाहिषयोर् एव सदोपयोगित्वात् तयोर् एव प्रथमं स्वरूपं विचार्यते ॥ गव्यं हिमं मेध्यतम हि दुग्धं प्राणप्रदं पित्तसमीरणघ्नम् । रसायनं वर्णकरं मुकेश्यं आरोग्यहेतुः सततं नराणाम्
// ity āyurvedamahodadhau suṣeṇakṛte bhājanādhivāsavidhiḥ // idānīṃ kṣīraguṇāḥ kathyante // tatrāpi gavyamāhiṣayor eva sadopayogitvāt tayor eva prathamaṃ svarūpaṃ vicāryate // gavyaṃ himaṃ medhyatama hi dugdhaṃ prāṇapradaṃ pittasamīraṇaghnam / rasāyanaṃ varṇakaraṃ mukeśyaṃ ārogyahetuḥ satataṃ narāṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरं साक्षात्* जीवनं जन्मसाह्या(त्म्या)त् तद् धारोष्णं गव्यम् आयुष्यम् उष्णम् । प्रातः सायं ग्राम्यधर्मावसाने भुक्ते पश्चाद् ओकसात्म्यं करोति
kṣīraṃ sākṣāt* jīvanaṃ janmasāhyā(tmyā)t tad dhāroṣṇaṃ gavyam āyuṣyam uṣṇam / prātaḥ sāyaṃ grāmyadharmāvasāne bhukte paścād okasātmyaṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गवां वर्णविशेषे क्षीरगुणविशेषाः । गवां सितानां वातघ्नं कृष्णानां पित्तनाशनम् । कफघ्नं रक्तवर्णानां त्रीन् हन्ति कपिलाद(प)यः
atha gavāṃ varṇaviśeṣe kṣīraguṇaviśeṣāḥ / gavāṃ sitānāṃ vātaghnaṃ kṛṣṇānāṃ pittanāśanam / kaphaghnaṃ raktavarṇānāṃ trīn hanti kapilāda(pa)yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतलं मधुरं स्निग्धं वातपित्तहरं परम् । वृष्यम् ओजस्करं हृद्यं श्लेष्मघ्नं च रसायनम्
śītalaṃ madhuraṃ snigdhaṃ vātapittaharaṃ param / vṛṣyam ojaskaraṃ hṛdyaṃ śleṣmaghnaṃ ca rasāyanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाके स्वादुरसं मेध्यं क्षयक्षीणबलप्रदम् श्वासकासप्रशमनं श्रमत्रयमदापहम्
pāke svādurasaṃ medhyaṃ kṣayakṣīṇabalapradam śvāsakāsapraśamanaṃ śramatrayamadāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णज्वरे मूत्रकृच्छ्रे रक्तपित्ते च शस्यते । गव्यं पयः पवित्त्रं च बलपुष्टिप्रकारकम्
jīrṇajvare mūtrakṛcchre raktapitte ca śasyate / gavyaṃ payaḥ pavittraṃ ca balapuṣṭiprakārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रेष्ठं चाक्षय्यम् आयुष्यं कान्तिलावण्यकारकम् । पयो गव्यं तेषां भ्र(श्र)मरुधिरपित्तश्रममद क्षयालक्ष्मीगुल्मप्रदरगरपाण्ड्वामयहरम् । शकृच्छ्रेष्मज्वर (?) श्वयथुप्लीहशमनं तृषामेदोमुर्च्छाज्वरम् अनिलम् अप्य् आशु शमयेत्
śreṣṭhaṃ cākṣayyam āyuṣyaṃ kāntilāvaṇyakārakam / payo gavyaṃ teṣāṃ bhra(śra)marudhirapittaśramamada kṣayālakṣmīgulmapradaragarapāṇḍvāmayaharam / śakṛcchreṣmajvara (?) śvayathuplīhaśamanaṃ tṛṣāmedomurcchājvaram anilam apy āśu śamayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ भाजनविशेषे गुणविशेषाः । ताम्रे वातहरं क्षीरं सौवर्णे पित्तनाशनम् । रौप्ये श्लेष्महरं चैव कांस्ये रक्तप्रसादनम्
atha bhājanaviśeṣe guṇaviśeṣāḥ / tāmre vātaharaṃ kṣīraṃ sauvarṇe pittanāśanam / raupye śleṣmaharaṃ caiva kāṃsye raktaprasādanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.