Library·Āpastambadharmasūtra·2·2.2

Āpastambadharmasūtra 2.2

आर्याः [प्रयता वैश्वदेवे ऽअन्नसंस्कर्तारः [स्युः ।

āryāḥ [prayatā vaiśvadeve 'anna.saṃskartāraḥ [syuḥ /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाषां कासं क्षवयुम्# इत्य् अभिमुखो ऽअन्नं [वर्जयेत् । ( क् क्षवधुम् )

bhāṣāṃ kāsaṃ kṣavayum# ity abhimukho 'annaṃ [varjayet / ( K kṣavadhum )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशान् अङ्गं वासश् च-आलभ्य-अप [उपस्पृशेत् ।

keśān aṅgaṃ vāsaś ca-ālabhya-apa [upaspṛśet /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्यअधिष्ठिता[ वा शूद्राः संस्कर्तारः स्युः ।

ārya.adhiṣṭhitā[ vā śūdrāḥ saṃskartāraḥ syuḥ /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां स एव-आचमनकल्पः ।

teṣāṃ sa eva-ācamana.kalpaḥ /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिकम् अहर् अहः केशश्मश्रुलोमनखवापनम् ।

adhikam ahar ahaḥ keśa.śmaśru.loma.nakha.vāpanam /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदकौपस्पर्शनं च सह वाससा ।

udaka.upasparśanaṃ ca saha vāsasā /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि वा-अष्टमीष्व् एव पर्वसु वा [वपेरन्# । ( क् वपरेन् )

api vā-aṣṭamīṣv eva parvasu vā [vaperan# / ( K vaparen )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परोक्षम् अन्नं [संस्कृतम् अग्नाव् [अधिश्रित्य-अद्भिः [प्रोक्षेत् । तद् देवपवित्रम् इत्य् [आचक्षते ।

parokṣam annaṃ [saṃskṛtam agnāv [adhiśritya-adbhiḥ [prokṣet / tad deva.pavitram ity [ācakṣate /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

[सिद्धे ऽअन्ने [तिष्ठन् भूतम् इति स्वामिने [प्रब्रूयात् ।

[siddhe 'anne [tiṣṭhan bhūtam iti svāmine [prabrūyāt /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् [सुभूतं विराड् अन्नं तन् मा [क्षायि-इति प्रतिवचनः ।

tat [su.bhūtaṃ virāḍ annaṃ tan mā [kṣāyi-iti prativacanaḥ /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहमेधिनोर्# यद् [अशनीयस्य होमा बलयश् च स्वर्गपुष्टि।[संयुक्ताः । ( क् गृहमेधिनो )

gṛhamedhinor# yad [aśanīyasya homā balayaś ca svarga.puṣṭi.[saṃyuktāḥ / ( K gṛhamedhino )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां मन्त्राणाम् उपयोगे द्वादशअहम् अधःशय्या ब्रह्मचर्यं क्षारलवणवर्जनं च ।

teṣāṃ mantrāṇām upayoge dvādaśa.aham adhaḥ.śayyā brahma.caryaṃ kṣāra.lavaṇa.varjanaṃ ca /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमस्य-एकरात्रम् उपवासः ।

uttamasya-eka.rātram upavāsaḥ /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलीनां तस्य तस्य देशे संस्कारो हस्तेन [परिमृज्य-[अवोक्ष्य [न्युप्य पश्चात् परिषेचनम् ।

balīnāṃ tasya tasya deśe saṃskāro hastena [parimṛjya-[avokṣya [nyupya paścāt pariṣecanam /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औपासने पचने वा षड्भिर् [आद्यैः प्रतिमन्त्रं हस्तेन [जुहुयात् ।

aupāsane pacane vā ṣaḍbhir [ādyaiḥ pratimantraṃ hastena [juhuyāt /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयतः परिषेचनं यथा पुरस्तात् ।

ubhayataḥ pariṣecanaṃ yathā purastāt /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं बलीनां देशे देशे [समवेतानां सकृत् सकृद् अन्ते परिषेचनम् ।

evaṃ balīnāṃ deśe deśe [samavetānāṃ sakṛt sakṛd ante pariṣecanam /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

[सति सुउपसंसृष्टेन[ [कार्याः ।

[sati su.upasaṃsṛṣṭena[ [kāryāḥ /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरेण-अग्निं सप्तमअष्टमाभ्याम् उदगपवर्गम् ।

apareṇa-agniṃ saptama.aṣṭamābhyām udag.apavargam /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदधानसंनिधौ नवमेन ।

uda.dhāna.saṃnidhau navamena /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये ऽअगारस्य दशमएकादशाभ्यां प्रागपवर्गम् ।

madhye 'agārasya daśama.ekādaśābhyāṃ prāg.apavargam /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरपूर्वदेशे# ऽअगारस्य-उत्तरैश् चतुर्भिः ॥ ( क् उत्तरपूर्वे देशे )

uttara.pūrvadeśe# 'agārasya-uttaraiś caturbhiḥ // ( K uttara.pūrve deśe )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शय्यादेशे कामलिङ्गेन ।

śayyā.deśe kāma.liṅgena /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहल्याम् अन्तरिक्षलिङ्गेन ।

dehalyām antarikṣa.liṅgena /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरेण-अपिधान्याम् ।

uttareṇa-apidhānyām /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरैर् ब्रह्मसदने ।

uttarair brahma.sadane /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणतः पितृलिङ्गेन प्राचीनआवीत्यवाचीनपाणिः [कुर्यात् ।

dakṣiṇataḥ pitṛ.liṅgena prācīna.āvīty.avācīna.pāṇiḥ [kuryāt /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रौद्र उत्तरो यथा देवताभ्यः ।

raudra uttaro yathā devatābhyaḥ /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोर् नाना परिषेचनं धर्मभेदात् ।

tayor nānā pariṣecanaṃ dharma.bhedāt /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्तम् एव-उत्तमेन वैहायसम् ।

naktam eva-uttamena vaihāyasam /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य एतान् अव्यग्रो यथाउपदेशं [कुरुते नित्यः स्वर्गः पुष्टिश् च ।

ya etān avyagro yathā.upadeśaṃ [kurute nityaḥ svargaḥ puṣṭiś ca /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्रं च [देयम् ।

agraṃ ca [deyam /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिथीन् एव-अग्रे [भोजयेत् ।

atithīn eva-agre [bhojayet /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालान् वृद्धान् रोगसंबन्धान् स्त्रीश् च-अन्तर्वत्नीः ।

bālān vṛddhān roga.saṃbandhān strīś ca-antarvatnīḥ /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काले स्वामिनाव् अन्नार्थिनं न [प्रत्याचक्षीयाताम् ।

kāle svāmināv annārthinaṃ na [pratyā.cakṣīyātām /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभावे भूमिर् उदकं तृणानि कल्याणी वाग् इति ।# एतानि वै सतो ऽअगारे न [क्षीयन्ते कदाचन-इति । ( क् ओम्। । )

abhāve bhūmir udakaṃ tṛṇāni kalyāṇī vāg iti /# etāni vai sato 'agāre na [kṣīyante kadācana-iti / ( K om. / )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंवृत्ताव् अनन्तलोकौ [भवतः ।

evaṃ.vṛttāv ananta.lokau [bhavataḥ /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणाय-अनधीयाअनाय-आसनम् उदकम् अन्नम् इति [देयम् ।# न [प्रत्युत्तिष्ठेत् । ( क् ओम्। । )

brāhmaṇāya-anadhīyāanāya-āsanam udakam annam iti [deyam /# na [pratyuttiṣṭhet / ( K om. / )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिवादनाय-एव-उत्तिष्ठेद् [अभिवाद्यश् चेत् ।

abhivādanāya-eva-uttiṣṭhed [abhivādyaś cet /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्यवैश्यौ च ।

rājanya.vaiśyau ca /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूद्रम् [अभ्यागतं कर्मणि [नियुञ्ज्यात् । अथ-अस्मै [दद्यात् । ( = क् १९+२० )

śūdram [abhyāgataṃ karmaṇi [niyuñjyāt / atha-asmai [dadyāt / ( = K 19+20 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दासा वा राजकुलाद् [आहृत्य-अतिथिवत्-शूद्रम् [पूजयेयुः । ( = क् २१ )

dāsā vā rāja.kulād [āhṛtya-atithivat-śūdram [pūjayeyuḥ / ( = K 21 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यम् उत्तरं वासः [कार्यम् । ( = क् २२ )

nityam uttaraṃ vāsaḥ [kāryam / ( = K 22 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि वा सूत्रम् एव-[उपवीतार्थे । ( = क् २३ )

api vā sūtram eva-[upavītārthe / ( = K 23 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र [भुज्यते तत् [समूह्य [निर्हृत्य-[अवोक्ष्य तं देशम् अमत्रेभ्यो लेपान् [संकृष्य-अद्भिः [संसृज्य-उत्तरतः शुचौ देशे रुद्राय [निनयेत् । एवं वास्तु शिवं [भवति । ( = क् २४ )

yatra [bhujyate tat [samūhya [nirhṛtya-[avokṣya taṃ deśam amatrebhyo lepān [saṃkṛṣya-adbhiḥ [saṃsṛjya-uttarataḥ śucau deśe rudrāya [ninayet / evaṃ vāstu śivaṃ [bhavati / ( = K 24 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मण आचार्यः [स्मर्यते तु । ( = क् २५ )

brāhmaṇa ācāryaḥ [smaryate tu / ( = K 25 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपदि ब्राह्मणेन राजन्ये वैश्ये वा-अध्ययनम् । ( = क् २६ )

āpadi brāhmaṇena rājanye vaiśye vā-adhyayanam / ( = K 26 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुगमनं च पश्चात् । ( = क् २७ )

anugamanaṃ ca paścāt / ( = K 27 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत ऊर्ध्वं ब्राह्मण एव-अग्रे [गतौ [स्यात् ॥ ( =क् २८ )

tata ūrdhvaṃ brāhmaṇa eva-agre [gatau [syāt // ( =K 28 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वविद्यानाम् अप्य् उपनिषदाम् [उपाकृत्य-अनध्ययनं तद् अहः ।

sarva.vidyānām apy upaniṣadām [upākṛtya-anadhyayanaṃ tad ahaḥ /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

[अधीत्य च-अविक्रमणं सद्यः ।

[adhītya ca-avikramaṇaṃ sadyaḥ /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि [त्वरेत गुरोः समीक्षायां स्वाध्यायम् [अधीत्य कामं गच्छेत् ।# एवम् उभयोः शिवं [भवति ॥ ( क् ओम्। । )

yadi [tvareta guroḥ samīkṣāyāṃ svādhyāyam [adhītya kāmaṃ gacchet /# evam ubhayoḥ śivaṃ [bhavati // ( K om. / )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

[समावृत्तं चेद् आचार्यो ऽअभ्यागच्छेत् तम् अभिमुखो ऽअभ्यागम्य तस्य-[उपसंगृह्य न [बीभत्समान उदकम् [उपस्पृशेत् [पुरस्कृत्य-[उपस्थाप्य यथाउपदेशं [पूजयेत् ।

[samāvṛttaṃ ced ācāryo 'abhyāgacchet tam abhimukho 'abhyāgamya tasya-[upasaṃgṛhya na [bībhatsamāna udakam [upaspṛśet [puraskṛtya-[upasthāpya yathā.upadeśaṃ [pūjayet /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसने शयने [भक्ष्ये [भोज्ये वाससि वा [संनिहिते निहीनतरवृत्तिः [स्यात् ।

āsane śayane [bhakṣye [bhojye vāsasi vā [saṃnihite nihīnatara.vṛttiḥ [syāt /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

[तिष्ठन् सव्येन पाणिना-[अनुगृह्य-आचार्यम् [आचमयेत् ।

[tiṣṭhan savyena pāṇinā-[anugṛhya-ācāryam [ācamayet /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यं वा [समुदेतम् ।

anyaṃ vā [samudetam /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानआसनचङ्क्रमणस्मितेष्व् [अनुचिकीर्षन् ।

sthāna.āsana.caṅkramaṇa.smiteṣv [anucikīrṣan /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

[संनिहिते मूत्रापुरीषवातकर्म-उच्चैर् भाषाहासष्ठेवन#।दन्तस्कवननिःशृङ्खणभ्रुक्षेपणतालननिष्ठ्यानि-इति । ( क् --।ष्ठीवन- )

[saṃnihite mūtrā.purīṣa.vāta.karma-uccair bhāṣā.hāsa.ṣṭhevana#.danta.skavana.niḥśṛṅkhaṇa.bhrukṣepaṇa.tālana.niṣṭhyāni-iti / ( K --.ṣṭhīvana- )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दारे प्रजायां च-उपस्पर्शनभाषा विस्रम्भपूर्वाः [परिवर्जयेत् ।

dāre prajāyāṃ ca-upasparśana.bhāṣā visrambha.pūrvāḥ [parivarjayet /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्येन वाक्यस्य [प्रतीघातम् आचार्यस्य [वर्जयेत् ।

vākyena vākyasya [pratīghātam ācāryasya [varjayet /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेयसां च । ( ११+ १२ = क् ११ )

śreyasāṃ ca / ( 11+ 12 = K 11 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वभूतपरीवादआक्रोशांश् च । ( = क् १२ )

sarva.bhūta.parīvāda.ākrośāṃś ca / ( = K 12 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यया च विद्यानाम् । ( = क् १३ )

vidyayā ca vidyānām / ( = K 13 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यया विद्यया न [विरोचेत पुनर् आचार्यम् [उपेत्य नियमेन [साधयेत् । ( = क् १४ )

yayā vidyayā na [viroceta punar ācāryam [upetya niyamena [sādhayet / ( = K 14 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाकरणाद् आ-उत्सर्जनाद्#१ अध्यापयितुर् नियमः ।#२ लोमसंहरणं मांसं श्राद्धं मैथुनम् इति च [वर्जयेत् । ( = क् १५, १: उपाकरणाद्या-उत्सर्जनाद् , २: ओम्। । )

upākaraṇād ā-utsarjanād#1 adhyāpayitur niyamaḥ /#2 loma.saṃharaṇaṃ māṃsaṃ śrāddhaṃ maithunam iti ca [varjayet / ( = K 15, 1: upākaraṇādyā-utsarjanād , 2: om. / )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋत्वे वा जायाम् । ( = क् १६ )

ṛtve vā jāyām / ( = K 16 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाआगमं शिष्येभ्यो विद्यासंप्रदाने नियमेषु च [युक्तः [स्यात् ।# एवं [वर्तमानः पूर्वअपरान् संबन्धान् आत्मानं च क्षेमे [युनक्ति । ( = क् १७, ओम्। । )

yathā.āgamaṃ śiṣyebhyo vidyā.saṃpradāne niyameṣu ca [yuktaḥ [syāt /# evaṃ [vartamānaḥ pūrva.aparān saṃbandhān ātmānaṃ ca kṣeme [yunakti / ( = K 17, om. / )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसा वाचा प्राणेन चक्षुषा श्रोत्रेण त्वक्शिश्नौदरआरम्भनणअनास्रावान् [परिवृञ्जानो ऽअमृतत्वाय [कल्पते ॥ ( = क् १८ )

manasā vācā prāṇena cakṣuṣā śrotreṇa tvak.śiśna.udara.ārambhanaṇa.anāsrāvān [parivṛñjāno 'amṛtatvāya [kalpate // ( = K 18 )

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.