चत्वार आश्रमा गार्हस्थ्यम् आचार्यकुलं मौनं वानप्रस्थ्यम् इति ।
catvāra āśramā gārhasthyam ācārya.kulaṃ maunaṃ vānaprasthyam iti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Āpastambadharmasūtra·2·2.9
Āpastambadharmasūtra 2.9
तेषु सर्वेषु यथाउपदेशम् अव्यग्रो [वर्तमानः क्षेमं [गच्छति ।
teṣu sarveṣu yathā.upadeśam avyagro [vartamānaḥ kṣemaṃ [gacchati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषाम् उपनयनप्रभृति समान आचार्यकुले वासः ।
sarveṣām upanayana.prabhṛti samāna ācāryakule vāsaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषाम् अनूत्सर्गो विद्यायाः ।
sarveṣām anūtsargo vidyāyāḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[बुद्ध्वा कर्माणि यत् [कामयेत तद् [आरभेत ।
[buddhvā karmāṇi yat [kāmayeta tad [ārabheta /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा विद्याअर्थस्य नियम एतेन-एव*-अन्तम् अनूपसीदत आचार्यकुले शरीरन्यासो ब्रह्मचारिणः ।
yathā vidyā.arthasya niyama etena-eva*-antam anūpasīdata ācārya.kule śarīra.nyāso brahmacāriṇaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ परिव्राजः ।
atha parivrājaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव ब्रह्मचर्यवान् [प्रव्रजति ।
ata eva brahmacaryavān [pravrajati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य-[उपदिशन्ति ।
tasya-[upadiśanti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनग्निर् अनिकेतः [स्याद् अशर्मअशरणो मुनिः ।# स्वाध्याय-एव-[उत्सृजमानो वाचं ग्रामे प्राणवृत्तिं [प्रतिलभ्य-अनिहो ऽअनमुत्रश् [चरेत् । ( क् ओम्। । )
anagnir aniketaḥ [syād aśarma.aśaraṇo muniḥ /# svādhyāya-eva-[utsṛjamāno vācaṃ grāme prāṇa.vṛttiṃ [pratilabhya-aniho 'anamutraś [caret / ( K om. / )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य [मुक्तम् आच्छादनं [विहितम् ।
tasya [muktam ācchādanaṃ [vihitam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वतः परिमोक्षम् एके ।
sarvataḥ parimokṣam eke /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यअनृते सुखदुःखे वेदान् इमं लोकम् अमुं च [परित्यज्य-आत्मानम् [अन्विच्छेत् ।
satya.anṛte sukha.duḥkhe vedān imaṃ lokam amuṃ ca [parityajya-ātmānam [anvicchet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[बुद्धे क्षेमप्रापणम् ।
[buddhe kṣema.prāpaṇam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्-शास्त्रैर् [विप्रतिषिद्धम् ।
tat-śāstrair [vipratiṣiddham /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[बुद्धे चेत् क्षेमप्रापणम् इह-एव न दुःखम् [उपलभेत ।
[buddhe cet kṣema.prāpaṇam iha-eva na duḥkham [upalabheta /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन परं [व्याख्यातम् ।
etena paraṃ [vyākhyātam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वानप्रस्थः ।
atha vānaprasthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव ब्रह्मचर्यवान् [प्रव्रजति ।
ata eva brahmacaryavān [pravrajati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य-अरण्यम् आच्छादनं [विहितम् ।
tasya-araṇyam ācchādanaṃ [vihitam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मूलैः फलैः पर्णैस् तृणैर् इति [वर्तयंश् [चरेत् ।
tato mūlaiḥ phalaiḥ parṇais tṛṇair iti [vartayaṃś [caret /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ततः [प्रवृत्तानि ।
antataḥ [pravṛttāni /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽअपो वायुम् आकाशम् इत्य् [अभिनिश्रयेत् ।
tato 'apo vāyum ākāśam ity [abhiniśrayet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् उत्तर उत्तरः संयोगः फलतो [विशिष्टः ।
teṣām uttara uttaraḥ saṃyogaḥ phalato [viśiṣṭaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वानप्रस्थस्य-एव-अनुपूर्व्यम् एके [उपदिशन्ति ।
atha vānaprasthasya-eva-anupūrvyam eke [upadiśanti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यां [समाप्य दारं [कृत्वा-अग्नीन् [आधाय कर्माण्य् [आरभते सोमअवरार्ध्यानि यानि [श्रूयन्ते ।
vidyāṃ [samāpya dāraṃ [kṛtvā-agnīn [ādhāya karmāṇy [ārabhate soma.avarārdhyāni yāni [śrūyante /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहान् [कृत्वा सदारः सप्रजः सह-अग्निभिर् बहिर् ग्रामाद् [वसेत् ।
gṛhān [kṛtvā sa.dāraḥ sa.prajaḥ saha-agnibhir bahir grāmād [vaset /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एको वा ।
eko vā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिलोञ्छेन [वर्तयेत् ।
śiloñchena [vartayet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च-अत ऊर्ध्वं [प्रतिगृह्णीयात् ।
na ca-ata ūrdhvaṃ [pratigṛhṇīyāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[अभिषिक्तश् च [जुहुयात् ।
[abhiṣiktaś ca [juhuyāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैर् अपो ऽअभ्यवेयाद्#१ [अभिघ्नन्न् अभिमुखम्#२ आदित्यम् उदकम् [उपस्पृशेत् । ( क् १:अपो ऽअभ्युपेयाद्, २:अभिमुख )
śanair apo 'abhyaveyād#1 [abhighnann abhimukham#2 ādityam udakam [upaspṛśet / ( K 1:apo 'abhyupeyād, 2:abhimukha )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सर्वत्र-उदकौपस्पर्शनविधिः ।
iti sarvatra-udaka.upasparśana.vidhiḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य द्वंद्वं#१ द्रव्याणाम्#१ एके [उपदिशन्ति पाकअर्थभोजनअर्थ#२।वासिपरशुदात्रकाजानाम् । ( क् १:द्वन्द?।द्रव्याणाम्, २:पाकअर्थं भोजनअर्थं )
tasya dvaṃdvaṃ#1 dravyāṇām#1 eke [upadiśanti pāka.artha.bhojana.artha#2.vāsi.paraśu.dātrakājānām / ( K 1:dvanda?.dravyāṇām, 2:pāka.arthaṃ bhojana.arthaṃ )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वंद्वानाम्# एकएकम् [आदाय-इतराणि [दत्वा-अरण्यम् [अवतिष्ठेत । ( क् द्वन्दानाम् )
dvaṃdvānām# eka.ekam [ādāya-itarāṇi [datvā-araṇyam [avatiṣṭheta / ( K dvandānām )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य-अरण्येन-एव-अत ऊर्ध्वं होमो वृत्तिः प्रतीक्षात्-छादनं च ।
tasya-araṇyena-eva-ata ūrdhvaṃ homo vṛttiḥ pratīkṣāt-chādanaṃ ca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषु कर्मसु पुरोडाशाश् चरवस् तेषु [कार्याः ।
yeṣu karmasu puroḍāśāś caravas teṣu [kāryāḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं च-उपांशु सह स्वाध्यायेन ।
sarvaṃ ca-upāṃśu saha svādhyāyena /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न-अरण्यम् अभि-[आश्रावयेत् ।
na-araṇyam abhi-[āśrāvayet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निअर्थं शरणम् ।
agni.arthaṃ śaraṇam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशे स्वयम् ।
ākāśe svayam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[अनुपस्तीर्णे शय्याआसने ।
[anupastīrṇe śayyā.āsane /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवे सस्ये [प्राप्ते पुराणम् [अनुजानीयात् ॥
nave sasye [prāpte purāṇam [anujānīyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयांसं वा नियमम् [इच्छन्न् अन्वहम् एव पात्रेण सायं प्रातर् अर्थम् [आहरेत् ।
bhūyāṃsaṃ vā niyamam [icchann anvaham eva pātreṇa sāyaṃ prātar artham [āharet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मूलैः फलैः पर्णैस् तृणैर् इति [वर्तयंश् [चरेद् अन्ततः [प्रवृत्तानि ततो ऽअपो वायुम् आकाशम् इत्य् [अभिनिश्रयेत्# तेषाम् उत्तर उत्तरः संयोगः फलतो [विशिष्टः । ( क् इन्सेर्त्स् । )
tato mūlaiḥ phalaiḥ parṇais tṛṇair iti [vartayaṃś [cared antataḥ [pravṛttāni tato 'apo vāyum ākāśam ity [abhiniśrayet# teṣām uttara uttaraḥ saṃyogaḥ phalato [viśiṣṭaḥ / ( K inserts / )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुराणे श्लोकाव् [उदाहरन्ति ।
atha purāṇe ślokāv [udāharanti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(श्) अष्टाशीतिसहस्राणि ये प्रजाम् [ईशिर-ऋषयः । दक्षिणेन-अर्यम्णः पन्थानं ते श्मशानानि [भेजिरे ॥ ( ३+४ = क् ३ )
(ś) aṣṭāśītisahasrāṇi ye prajām [īśira-ṛṣayaḥ / dakṣiṇena-aryamṇaḥ panthānaṃ te śmaśānāni [bhejire // ( 3+4 = K 3 )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(श्) अष्टाशीतिसहस्राणि ये प्रजां न-[ईषिर-ऋषयः । उत्तरेण-अर्यम्णः# पन्थानं ते ऽअमृतत्वं हि [कल्पते ॥ ( = क् ४ )
(ś) aṣṭāśītisahasrāṇi ye prajāṃ na-[īṣira-ṛṣayaḥ / uttareṇa-aryamṇaḥ# panthānaṃ te 'amṛtatvaṃ hi [kalpate // ( = K 4 )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् ऊर्ध्वरेतसां प्रशंसा । ( = क् ५ )
ity ūrdhva.retasāṃ praśaṃsā / ( = K 5 )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ-अपि संकल्पसिद्धयो [भवन्ति । ( = क् ६ )
atha-api saṃkalpa.siddhayo [bhavanti / ( = K 6 )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा वर्षं प्रजादानं# दूरे दर्शनं मनोजवता यच् च-अन्यद् एवं [युक्तम् । ( = क् ७, प्रजा दानं )
yathā varṣaṃ prajā.dānaṃ# dūre darśanaṃ manojavatā yac ca-anyad evaṃ [yuktam / ( = K 7, prajā dānaṃ )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्-श्रुतितः प्रत्यक्षफलत्वाच् च [विशिष्टान् आश्रमान् एतान् एके [ब्रुवते । ( = क् ८ )
tasmāt-śrutitaḥ pratyakṣa.phalatvāc ca [viśiṣṭān āśramān etān eke [bruvate / ( = K 8 )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[त्रैविद्यवृद्धानां तु वेदाः प्रमाणम् इति निष्ठा तत्र यानि [श्रूयन्ते व्रीहियवपशुआज्यपयःकपालपत्नीसंबन्धान्य् उच्चैर् नीचैः [कार्यम् इति तैर् [विरुद्ध आचारो ऽअप्रमाणम् इति [मन्यन्ते । ( = क् ११ )
[traividya.vṛddhānāṃ tu vedāḥ pramāṇam iti niṣṭhā tatra yāni [śrūyante vrīhi.yava.paśu.ājya.payaḥ.kapāla.patnī.saṃbandhāny uccair nīcaiḥ [kāryam iti tair [viruddha ācāro 'apramāṇam iti [manyante / ( = K 11 )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तु श्मशानम् [उच्यते नानाकर्मणाम् एषो ऽअन्ते पुरुषसंस्कारो [विधीयते । ( = क् १२ )
yat tu śmaśānam [ucyate nānā.karmaṇām eṣo 'ante puruṣa.saṃskāro [vidhīyate / ( = K 12 )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः परम् अनन्त्यं फलं स्वर्ग्यशब्दं [श्रूयते ॥
tataḥ param anantyaṃ phalaṃ svargya.śabdaṃ [śrūyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ-अप्य् अस्य प्रजातिम् अमृतम् आम्नाय [आह ।# प्रजाम् अनु [प्रजायसे तद् उ ते मर्त्यामृतम् इति । ( क् - )
atha-apy asya prajātim amṛtam āmnāya [āha /# prajām anu [prajāyase tad u te martyāmṛtam iti / ( K - )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ-अपि स एव-अयं [विरूढः पृथक् प्रत्यक्षेण-[उपलभ्यते [दृश्यते च-अपि सारूप्यं देहत्वम् एव-अन्यत् ।
atha-api sa eva-ayaṃ [virūḍhaḥ pṛthak pratyakṣeṇa-[upalabhyate [dṛśyate ca-api sārūpyaṃ dehatvam eva-anyat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ये पापकृतस् त एव [ध्वंसन्ति यथा पर्णं वनस्पतेर् न परान् [हिंसन्ति ।
tatra ye pāpakṛtas ta eva [dhvaṃsanti yathā parṇaṃ vanaspater na parān [hiṃsanti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न-अस्य-अस्मिंल् लोके कर्मभिः संबन्धो [विद्यते तथा परस्मिन् कर्मफलैः ।
na-asya-asmiṃl loke karmabhiḥ saṃbandho [vidyate tathā parasmin karma.phalaiḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एतेन [वेदितव्यम् ।
tad etena [veditavyam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतेर् ऋषीणाम् इति सर्गो ऽअयम् ।
prajāpater ṛṣīṇām iti sargo 'ayam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ये पुण्यकृतस् तेषां प्रकृतयः परा [ज्वलन्त्य [उपलभ्यन्ते ।
tatra ye puṇya.kṛtas teṣāṃ prakṛtayaḥ parā [jvalantya [upalabhyante /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[स्यात् तु कर्मअवयवेन तपसा वा कश्चित् सशरीरो ऽअन्तवन्तं लोकं [जयति संकल्पसिद्धिश् च [स्यान् न तु तज् ज्यैष्ठ्यम् आश्रमाणाम् ।
[syāt tu karma.avayavena tapasā vā kaścit saśarīro 'antavantaṃ lokaṃ [jayati saṃkalpa.siddhiś ca [syān na tu taj jyaiṣṭhyam āśramāṇām /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[व्याख्याताः सर्ववर्णानां साधारणवैशेषिका धर्माः ।# राज्ञस् तु विशेषाद् [वक्ष्यामः । ( = क् ओम्। । : धर्मा राज्ञस् - )
[vyākhyātāḥ sarva.varṇānāṃ sādhāraṇa.vaiśeṣikā dharmāḥ /# rājñas tu viśeṣād [vakṣyāmaḥ / ( = K om. / : dharmā rājñas - )
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणाद्वारं वेश्म पुरं च [मापयेत् ।
dakṣiṇā.dvāraṃ veśma puraṃ ca [māpayet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरस्यां पुरि वेश्म ।
antarasyāṃ puri veśma /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पुरस्ताद् आवसथस् तद् आमन्त्रणम् इत्य् [आचक्षते ।
tasya purastād āvasathas tad āmantraṇam ity [ācakṣate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणेन पुरं सभा दक्षिणौदग्द्वारा यथा-उभयं [संदृश्येत बहिर् अन्तरं च-इति ।
dakṣiṇena puraṃ sabhā dakṣiṇa.udag.dvārā yathā-ubhayaṃ [saṃdṛśyeta bahir antaraṃ ca-iti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेष्व् एव-अजस्रा अग्नयः [स्युः ।
sarveṣv eva-ajasrā agnayaḥ [syuḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निपूजा च नित्या यथा गृहमेधे ।
agni.pūjā ca nityā yathā gṛhamedhe /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवसथे श्रोत्रियअवरार्ध्यान् अतिथीन् [वासयेत् ।
āvasathe śrotriya.avarārdhyān atithīn [vāsayet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां यथागुणम् आवसथाः शय्यआन्नपानं च [विदेयम् ।
teṣāṃ yathā.guṇam āvasathāḥ śayya.ānna.pānaṃ ca [videyam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरून् अमात्यांश् च न-[अतिजीवेत् ।
gurūn amātyāṃś ca na-[atijīvet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च-अस्य विषये क्षुधा रोगेण हिमआतपाभ्यां वा-अवसीदेद् अभावाद् बुद्धिपूर्वं वा कश्चित् ।
na ca-asya viṣaye kṣudhā rogeṇa hima.ātapābhyāṃ vā-avasīded abhāvād buddhi.pūrvaṃ vā kaścit /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सभाया मध्ये ऽअधिदेवनम् [उद्धत्य-अवोक्ष्य-अक्षान् [निवपेद् युग्मान् वैभीतकान् यथाअर्थान् ।
sabhāyā madhye 'adhidevanam [uddhatya-avokṣya-akṣān [nivaped yugmān vaibhītakān yathāarthān /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्याः शुचयः सत्यशीला दीवितारः [स्युः ।
āryāḥ śucayaḥ satyaśīlā dīvitāraḥ [syuḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुधग्रहणं नृत्तगीतवादित्राणि-इति राजअधीनेभ्यो ऽअन्यत्र न [विद्येरन् ।
āyudha.grahaṇaṃ nṛtta.gīta.vāditrāṇi-iti rāja.adhīnebhyo 'anyatra na [vidyeran /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेमकृद् राजा यस्य विषये ग्रामे ऽअरण्ये वा तस्करभयं न [विद्यते ॥
kṣemakṛd rājā yasya viṣaye grāme 'araṇye vā taskara.bhayaṃ na [vidyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.