अथातो विविधद्रव्यगणसङ्ग्रहमध्यायं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athāto vividhadravyagaṇasaṅgrahamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·1·1.16
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.16
विदारिपञ्चाड्गुलवृश्चिकालीवृश्चीवदेवाह्वयशूर्पपर्ण्यः। कण्डूकरी जीवनह्रस्वसंज्ञे द्वे पञ्चके गोपसुता त्रिपादी॥
vidāripañcāḍgulavṛścikālīvṛścīvadevāhvayaśūrpaparṇyaḥ| kaṇḍūkarī jīvanahrasvasaṃjñe dve pañcake gopasutā tripādī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदार्यादिरयं हृद्यो बृंहणो वातपित्तहा। शोषगुल्माङ्गमर्दोर्ध्वश्वासकासहरो गणः॥
vidāryādirayaṃ hṛdyo bṛṃhaṇo vātapittahā| śoṣagulmāṅgamardordhvaśvāsakāsaharo gaṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारिवोशीरकाश्मर्यमधूकशिशिरद्वयम्। यष्टीपरूषकं हन्ति दाहपित्तास्रतृड्ज्वरान्॥
sārivośīrakāśmaryamadhūkaśiśiradvayam| yaṣṭīparūṣakaṃ hanti dāhapittāsratṛḍjvarān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मकपुण्ड्रौ वृद्धितुगर्ध्यः शृङ्ग्यमृता दश जीवनसंज्ञाः। स्तन्यकरा घ्नन्तीरणपित्तं प्रीणनबृंहणजीवनवृष्याः॥
padmakapuṇḍrau vṛddhitugardhyaḥ śṛṅgyamṛtā daśa jīvanasaṃjñāḥ| stanyakarā ghnantīraṇapittaṃ prīṇanabṛṃhaṇajīvanavṛṣyāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परूषकं वरा द्राक्षा कट्फलं कतकात् फलम्। राजाह्वं दाडिमं शाकं तृण्मूत्रामयवातजित्। अञ्जनं फलिनी मांसी पद्मोत्पलरसाञ्जनम्। सैलामधुकनागाह्वं विषान्तर्दाहपित्तनुत्॥
parūṣakaṃ varā drākṣā kaṭphalaṃ katakāt phalam| rājāhvaṃ dāḍimaṃ śākaṃ tṛṇmūtrāmayavātajit| añjanaṃ phalinī māṃsī padmotpalarasāñjanam| sailāmadhukanāgāhvaṃ viṣāntardāhapittanut||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलकटुरोहिणीचन्दनं मधुस्रवगुडूचिपाठान्वितम्। निहन्ति कफपित्तकुष्ठज्वरान् विषं वमिमरोचकं कामलाम्॥
paṭolakaṭurohiṇīcandanaṃ madhusravaguḍūcipāṭhānvitam| nihanti kaphapittakuṣṭhajvarān viṣaṃ vamimarocakaṃ kāmalām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडूचीपद्मकारिष्टधानका रक्तचन्दनम्। पित्तश्लेष्मज्वरच्छर्दिदाहतृष्णाघ्नमग्निकृत्॥
guḍūcīpadmakāriṣṭadhānakā raktacandanam| pittaśleṣmajvaracchardidāhatṛṣṇāghnamagnikṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरग्वधेन्द्रयवपाटलिकाकतिक्तानिम्बामृतामधुरसास्रुववृक्षपाठाः। भूनिम्बसैर्यकपटोलकरञ्जयुग्मसप्तच्छदाग्निसुषवीफलबाणघोण्टाः॥
āragvadhendrayavapāṭalikākatiktānimbāmṛtāmadhurasāsruvavṛkṣapāṭhāḥ| bhūnimbasairyakapaṭolakarañjayugmasaptacchadāgnisuṣavīphalabāṇaghoṇṭāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरग्वधादिर्जयति छर्दिकुष्ठविषज्वरान्। कफं कण्डूं प्रमेहं च दुष्टव्रणविशोधनः॥
āragvadhādirjayati chardikuṣṭhaviṣajvarān| kaphaṃ kaṇḍūṃ pramehaṃ ca duṣṭavraṇaviśodhanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असनतिनिशभूर्जश्वेतवाहप्रकीर्याः खदिरकदरभण्डीशिंशपामेषशृङ्ग्यः। त्रिहिमनतपलाशाजोङ्गकः शाकसालौ धवकबुककलिङ्गच्छागकर्णाश्वकर्णाः॥
asanatiniśabhūrjaśvetavāhaprakīryāḥ khadirakadarabhaṇḍīśiṃśapāmeṣaśṛṅgyaḥ| trihimanatapalāśājoṅgakaḥ śākasālau dhavakabukakaliṅgacchāgakarṇāśvakarṇāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असनादिर्विजयते श्वित्रकुष्ठकफक्रिमीन्। पाण्डुरोगं प्रमेहं च मेदोदोषनिबर्हणः॥
asanādirvijayate śvitrakuṣṭhakaphakrimīn| pāṇḍurogaṃ pramehaṃ ca medodoṣanibarhaṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरणसैर्यकयुग्मशतावरीदहनमोरटबिल्वविषाणिकाः। द्विबृहतीद्विकरञ्जजयाद्वयं बहलपल्लवदर्भरुजाकराः॥
varaṇasairyakayugmaśatāvarīdahanamoraṭabilvaviṣāṇikāḥ| dvibṛhatīdvikarañjajayādvayaṃ bahalapallavadarbharujākarāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरणादिः कफं मेदो मन्दाग्नित्वं नियच्छति। आढ्यवातं शिरश्शूलं गुल्मं चान्तः सविद्रधिम्॥
varaṇādiḥ kaphaṃ medo mandāgnitvaṃ niyacchati| āḍhyavātaṃ śiraśśūlaṃ gulmaṃ cāntaḥ savidradhim||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊषकस्तुत्थकं हिङ्गुकासीसद्वयसैन्धवम्। सशिलाजतु कृच्छ्राश्मगुल्ममेदः कफापहम्॥
ūṣakastutthakaṃ hiṅgukāsīsadvayasaindhavam| saśilājatu kṛcchrāśmagulmamedaḥ kaphāpaham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्ति चात्र वीरतरारणिकौ नगगुच्छौ मोरटटुण्टुकसैर्यकयुग्मम्। मुस्तकमञ्जरिकर्कशपार्था मूत्रविरेककरो दशकश्च॥
bhavanti cātra vīratarāraṇikau nagagucchau moraṭaṭuṇṭukasairyakayugmam| mustakamañjarikarkaśapārthā mūtravirekakaro daśakaśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्गो वीरतराद्योऽयं हन्ति वातकृतान् गदान्। अश्मरीशर्करामूत्रकृच्छ्राघातरुजापहः॥
vargo vīratarādyo'yaṃ hanti vātakṛtān gadān| aśmarīśarkarāmūtrakṛcchrāghātarujāpahaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोध्रशाबरकलोध्रपलाशाजिङ्गिणीसरलकट्फलयुक्ताः। कुत्सिताम्बकदलीगतशोकाः सेलवालुपरिपेलवमोचाः॥
lodhraśābarakalodhrapalāśājiṅgiṇīsaralakaṭphalayuktāḥ| kutsitāmbakadalīgataśokāḥ selavāluparipelavamocāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष लोध्रादिको नाम मेदःकफहरोगणः। योनिदोषहरः स्तम्भी वर्ण्यो विषविनाशनः॥
eṣa lodhrādiko nāma medaḥkaphaharogaṇaḥ| yonidoṣaharaḥ stambhī varṇyo viṣavināśanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्कालर्कौ नागदन्ती विशल्या भार्ङ्गी रास्ना वृश्चिकाली प्रकीर्या। प्रत्यक्पुष्पी पीततैलोदकीर्याः श्वेतायुग्मं तापसानां च वृक्षः॥
arkālarkau nāgadantī viśalyā bhārṅgī rāsnā vṛścikālī prakīryā| pratyakpuṣpī pītatailodakīryāḥ śvetāyugmaṃ tāpasānāṃ ca vṛkṣaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयमर्कादिको वर्गः कफमेदोविषापहः। कृमिकुष्ठप्रशमनो विशेषात् व्रणशोधनः॥
ayamarkādiko vargaḥ kaphamedoviṣāpahaḥ| kṛmikuṣṭhapraśamano viśeṣāt vraṇaśodhanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरसयुगफणिज्जं कालमाला विडङ्गं खरबुकवृषकर्णीकट्फलं कासमर्दः। क्षवकसरसिभार्ङ्गीकार्मुकाः काकमाची कुलहलविषमुष्टी भूस्तृणो भूतकेशी॥
surasayugaphaṇijjaṃ kālamālā viḍaṅgaṃ kharabukavṛṣakarṇīkaṭphalaṃ kāsamardaḥ| kṣavakasarasibhārṅgīkārmukāḥ kākamācī kulahalaviṣamuṣṭī bhūstṛṇo bhūtakeśī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरसादिर्गणः श्लेष्ममेदःक्रिमिनिषूदनः। प्रतिश्यायारुचिश्वासकासघ्नो व्रणशोधनः॥
surasādirgaṇaḥ śleṣmamedaḥkriminiṣūdanaḥ| pratiśyāyāruciśvāsakāsaghno vraṇaśodhanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुष्ककस्नुग्वराद्वीपीपलाशधवशिंशपाः। गुल्ममेहाश्मरीपाण्डुमेदोऽर्शःकफशुक्रजित्॥
muṣkakasnugvarādvīpīpalāśadhavaśiṃśapāḥ| gulmamehāśmarīpāṇḍumedo'rśaḥkaphaśukrajit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सको मधुरसा त्रुटिर्वचा दीर्घवृन्तफलवेल्लसर्षपाः। रोहिणीस्थपनिहिंगुभार्ङ्गयः शूलघाति दशकं घुणप्रिया॥
vatsako madhurasā truṭirvacā dīrghavṛntaphalavellasarṣapāḥ| rohiṇīsthapanihiṃgubhārṅgayaḥ śūlaghāti daśakaṃ ghuṇapriyā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सकाद्योऽनिलश्लेष्ममेदोऽरोचकपीनसान्। शूलार्शोज्वरगुल्मांश्च हन्ति दीपनपाचनः॥
vatsakādyo'nilaśleṣmamedo'rocakapīnasān| śūlārśojvaragulmāṃśca hanti dīpanapācanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वचाजलददेवाह्वनागरातिविषाभयाः। हरिद्राद्वययष्ट्याह्वकलशीकुटजोद्भवाः॥
vacājaladadevāhvanāgarātiviṣābhayāḥ| haridrādvayayaṣṭyāhvakalaśīkuṭajodbhavāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वचाहरिद्रादिगणावामातीसारनाशनौ। मेदःकफाढ्यपवनस्तन्यदोषनिबर्हणौ॥
vacāharidrādigaṇāvāmātīsāranāśanau| medaḥkaphāḍhyapavanastanyadoṣanibarhaṇau||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियङ्गुपुष्पाञ्जनयुग्मपद्माः पद्माद्रजो योजनवल्यनन्ता। सालद्रुमो मोचरसः समङ्गा पुन्नागशीतं मदनीयहेतुः॥
priyaṅgupuṣpāñjanayugmapadmāḥ padmādrajo yojanavalyanantā| sāladrumo mocarasaḥ samaṅgā punnāgaśītaṃ madanīyahetuḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बष्ठामधुकनमस्करीनन्दीवृक्षपलाशकच्छुराः। लोध्रं घातकिविल्वपेशिका वटवङ्गः कमलोद्भवं रजः॥
ambaṣṭhāmadhukanamaskarīnandīvṛkṣapalāśakacchurāḥ| lodhraṃ ghātakivilvapeśikā vaṭavaṅgaḥ kamalodbhavaṃ rajaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणौ प्रियङ्ग्वम्बष्ठादी पक्वतीसारनाशनौ। सन्धानीयौ हितौ पित्ते व्रणानामपि रोपणौ॥
gaṇau priyaṅgvambaṣṭhādī pakvatīsāranāśanau| sandhānīyau hitau pitte vraṇānāmapi ropaṇau||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुस्तावचाग्निद्विनिशाद्वितिक्ताभल्लातपाठात्रिफलाविषाख्याः। कुष्ठं त्रुटी हैमवती च योनिस्तन्यामयघ्ना मलपाचनाश्च॥
mustāvacāgnidviniśādvitiktābhallātapāṭhātriphalāviṣākhyāḥ| kuṣṭhaṃ truṭī haimavatī ca yonistanyāmayaghnā malapācanāśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यग्रोधपिप्पलसदाफललोध्रयुग्मजम्बूद्वयार्जुनकपीतनसोमवल्काः। प्लक्षास्रवञ्जुलप्रियालपलाशनन्दीकोलीकदम्बविरलामधुकं मधूकम्॥
nyagrodhapippalasadāphalalodhrayugmajambūdvayārjunakapītanasomavalkāḥ| plakṣāsravañjulapriyālapalāśanandīkolīkadambaviralāmadhukaṃ madhūkam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यग्रोधादिर्गणो व्रण्यः सङ्ग्राही भग्नसाधनः मेदःपित्तास्रतृड्दाहयोनिरोगनिबर्हणः॥
nyagrodhādirgaṇo vraṇyaḥ saṅgrāhī bhagnasādhanaḥ medaḥpittāsratṛḍdāhayoniroganibarhaṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एलायुग्मतुरुष्ककुष्ठफलिनीमांसीजलध्यामकस्पृक्काचोरकचोचपत्रतगरस्थौणेयजातीरसाः। शुक्तिव्याघ्रनखौ सुराह्वमगरुःश्रीवासकःकुङ्कुमं चण्डागुग्गुलुदेवधूपखपुराःपुन्नागनागाह्वयम्॥
elāyugmaturuṣkakuṣṭhaphalinīmāṃsījaladhyāmakaspṛkkācorakacocapatratagarasthauṇeyajātīrasāḥ| śuktivyāghranakhau surāhvamagaruḥśrīvāsakaḥkuṅkumaṃ caṇḍāgugguludevadhūpakhapurāḥpunnāganāgāhvayam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एलादिको वातकफौ विषं च विनियच्छति। वर्णप्रसादनः कण्डूपिटकाकोठनाशनः॥
elādiko vātakaphau viṣaṃ ca viniyacchati| varṇaprasādanaḥ kaṇḍūpiṭakākoṭhanāśanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामादन्तीद्रवन्तीक्रमुककुठरणाशङ्खिनीचर्मसाह्वास्वर्णक्षीरिगवाक्षीशिखरिरजनिका छिन्नरोहा करञ्जः। बस्तान्त्री व्याधिघातो बहलबहुरसस्तीक्ष्णवृक्षात् फलानि श्यामाद्यो हन्ति गुल्मं विषमरुचिकफौ हृद्रुजं मूत्रकृछ्रम्॥
śyāmādantīdravantīkramukakuṭharaṇāśaṅkhinīcarmasāhvāsvarṇakṣīrigavākṣīśikharirajanikā chinnarohā karañjaḥ| bastāntrī vyādhighāto bahalabahurasastīkṣṇavṛkṣāt phalāni śyāmādyo hanti gulmaṃ viṣamarucikaphau hṛdrujaṃ mūtrakṛchram||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकशृङ्गवेरमरिचहस्तिपिप्पलीहरेणुकैलाजमोजेन्द्रयवपाठाजीरकसर्षपमहानिम्बफल्गुहिङ्गुभार्ङ्गीवचामुस्तामधुरसातिविषाविडङ्गानि कटुरोहिणी चेति॥
pippalīpippalīmūlacavyacitrakaśṛṅgaveramaricahastipippalīhareṇukailājamojendrayavapāṭhājīrakasarṣapamahānimbaphalguhiṅgubhārṅgīvacāmustāmadhurasātiviṣāviḍaṅgāni kaṭurohiṇī ceti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पल्यादिः कफहरः प्रतिश्यायानिलारुचीः। निहन्याद्दीपनो गुल्मशूलघ्नश्चामपाचनः॥
pippalyādiḥ kaphaharaḥ pratiśyāyānilārucīḥ| nihanyāddīpano gulmaśūlaghnaścāmapācanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चविंशीतरित्युक्ता वर्गास्तेषु त्वलाभतः। युञ्ज्यात्तद्विधमन्यच्च द्रव्यं जह्यादयौगिकम्॥
pañcaviṃśītarityuktā vargāsteṣu tvalābhataḥ| yuñjyāttadvidhamanyacca dravyaṃ jahyādayaugikam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते वर्गा दोषदूष्याद्यपेक्ष्य कल्कक्वाथस्नेहलेहादियुक्ताः। पाने नस्येऽन्वासनेऽन्तर्बहिर्वा लेपाभ्यङ्गैर्घ्नन्ति रोगान् सुकृछ्रान्॥
ete vargā doṣadūṣyādyapekṣya kalkakvāthasnehalehādiyuktāḥ| pāne nasye'nvāsane'ntarbahirvā lepābhyaṅgairghnanti rogān sukṛchrān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.