अथातो रोगभेदीयमध्यायं व्याख्यास्यामः इति हस्माहुरात्रेयादयो महर्षयः। सप्तविधाः खलु रोगा भवन्ति। सहगर्भजातपीडाकालप्रभावस्वभावजाः। ते तु पृथग्द्विविधाः। तत्र सहजाः शुक्रार्तवदोषान्वयाः। कुष्ठार्शोमेहादयः। पितृजा मातृजाश्च। गर्भजा जनन्यभिवारात् कौब्जपाङ्गुल्यपैग्गल्यकिलासादयोऽन्नरसजा दौहृदविमाननजाश्च। जातजाः स्वापचारात् सन्तर्पणजा अपतर्पणजाश्च। पीडाकृताः क्षतभङ्गप्रहारक्रोधशोकभयादयः शारीरमानसाश्च। कालजाः शीतादिकृता ज्वरादयो व्यापन्नजा असंरक्षणजाश्च। प्रभावजा देवगुरूल्लङ्घनशापार्थवणादिकृता ज्वरादयः पिशाचादयश्च। स्वभावजाः क्षुत्पिपासाज्वरादयः कालजा अकालजाश्च। तत्र कालजा रक्सणकृताः। अरक्षणजा अकालजाः। त एते समासतः पुनर्द्विविधा भवन्ति। प्रत्युत्पन्नकर्मजाः पूर्वकर्मजाश्च। तत्र रोगोत्पत्तिं प्रति प्रत्युत्पन्नं कर्म यदनेनैव शरीरेण दृष्टमदृष्टञ्चोद्दिश्याप्तोपदिष्टानां विहितानां प्रतिषिद्धानामननुष्ठानमनुष्ठानं वा। जन्मान्तरातीतेन तु पूर्वम्। तत्तु पुनर्दैवाख्यमुक्तञ्च नियतानियतभेदेन प्राक्। तस्माद् दृष्टहेतवः प्रत्युत्पन्नकर्मजाः। विपरीता दैवजन्मानः अल्पनिदाना महारुजाश्चोभयात्मकाः॥
athāto rogabhedīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ iti hasmāhurātreyādayo maharṣayaḥ| saptavidhāḥ khalu rogā bhavanti| sahagarbhajātapīḍākālaprabhāvasvabhāvajāḥ| te tu pṛthagdvividhāḥ| tatra sahajāḥ śukrārtavadoṣānvayāḥ| kuṣṭhārśomehādayaḥ| pitṛjā mātṛjāśca| garbhajā jananyabhivārāt kaubjapāṅgulyapaiggalyakilāsādayo'nnarasajā dauhṛdavimānanajāśca| jātajāḥ svāpacārāt santarpaṇajā apatarpaṇajāśca| pīḍākṛtāḥ kṣatabhaṅgaprahārakrodhaśokabhayādayaḥ śārīramānasāśca| kālajāḥ śītādikṛtā jvarādayo vyāpannajā asaṃrakṣaṇajāśca| prabhāvajā devagurūllaṅghanaśāpārthavaṇādikṛtā jvarādayaḥ piśācādayaśca| svabhāvajāḥ kṣutpipāsājvarādayaḥ kālajā akālajāśca| tatra kālajā raksaṇakṛtāḥ| arakṣaṇajā akālajāḥ| ta ete samāsataḥ punardvividhā bhavanti| pratyutpannakarmajāḥ pūrvakarmajāśca| tatra rogotpattiṃ prati pratyutpannaṃ karma yadanenaiva śarīreṇa dṛṣṭamadṛṣṭañcoddiśyāptopadiṣṭānāṃ vihitānāṃ pratiṣiddhānāmananuṣṭhānamanuṣṭhānaṃ vā| janmāntarātītena tu pūrvam| tattu punardaivākhyamuktañca niyatāniyatabhedena prāk| tasmād dṛṣṭahetavaḥ pratyutpannakarmajāḥ| viparītā daivajanmānaḥ alpanidānā mahārujāścobhayātmakāḥ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.