भेषजमवचारयन् प्रागेव तावदेवमातुरं परीक्षेत। कस्मिन्नयं देशे जातः संवृद्धो व्याधितो वा कस्मिंश्च देशे मनुष्याणामिदमाहारजातमिदं विहारजातमेतावत् बलमेवांविधं सत्वमेवंविधं सात्म्ममियं भक्तिरिमे व्याधयो हितमिदमहितमिदमिति। प्राग्ग्रहणेन केन वा निदानविशेषेणास्यकुपितो दोषः। दोषस्य ह्येकस्यापि बहवः प्रकोपे हेतवः। तस्माद्यथास्वलक्षणैः कर्मभिश्च बुध्वा भिषक्दोषमेवमवगमयेत्। तद्यथा। किमाहारेण कुपितो वायुः किं विहारेण तथा रूक्षेण लघुना शिशिरेण वा साहसेन वेगरोधेन वा भयेन शोकेन वेति। ततश्च तत्प्रतिपक्षमौषधं प्रयुज्यमानमाशु सिद्धये सम्पद्यते। तत्र मधुराम्ललवणा रसाः कटुतिक्तकषायाश्चेतरेतरप्रतिपक्षाः। तदनन्तरञ्चोपलभेत। मृदुमध्यातिमात्रविकल्पनया कथं निदानमासेवितम् एकरूपस्यापि हि हेतोः मृद्वादिविभागेन पृथक् समवेतानाञ्च दोषाणामंशांशबलविकल्पविशेषात् व्याधेर्बलाबलविशेषः। तत्रानेकदोषात्मकेषु व्याधिष्वनेकरसेषु च भेषजेषु रसदोषप्रभावमेकैकशोऽभिसमीक्ष्य व्याधिभेषजप्रभावतत्वं व्यवस्येत। नत्वेवं सर्वत्र॥
bheṣajamavacārayan prāgeva tāvadevamāturaṃ parīkṣeta| kasminnayaṃ deśe jātaḥ saṃvṛddho vyādhito vā kasmiṃśca deśe manuṣyāṇāmidamāhārajātamidaṃ vihārajātametāvat balamevāṃvidhaṃ satvamevaṃvidhaṃ sātmmamiyaṃ bhaktirime vyādhayo hitamidamahitamidamiti| prāggrahaṇena kena vā nidānaviśeṣeṇāsyakupito doṣaḥ| doṣasya hyekasyāpi bahavaḥ prakope hetavaḥ| tasmādyathāsvalakṣaṇaiḥ karmabhiśca budhvā bhiṣakdoṣamevamavagamayet| tadyathā| kimāhāreṇa kupito vāyuḥ kiṃ vihāreṇa tathā rūkṣeṇa laghunā śiśireṇa vā sāhasena vegarodhena vā bhayena śokena veti| tataśca tatpratipakṣamauṣadhaṃ prayujyamānamāśu siddhaye sampadyate| tatra madhurāmlalavaṇā rasāḥ kaṭutiktakaṣāyāścetaretarapratipakṣāḥ| tadanantarañcopalabheta| mṛdumadhyātimātravikalpanayā kathaṃ nidānamāsevitam ekarūpasyāpi hi hetoḥ mṛdvādivibhāgena pṛthak samavetānāñca doṣāṇāmaṃśāṃśabalavikalpaviśeṣāt vyādherbalābalaviśeṣaḥ| tatrānekadoṣātmakeṣu vyādhiṣvanekaraseṣu ca bheṣajeṣu rasadoṣaprabhāvamekaikaśo'bhisamīkṣya vyādhibheṣajaprabhāvatatvaṃ vyavasyeta| natvevaṃ sarvatra||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.