Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·1·1.27·1.27.6

Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.27.6

AsS 1.27.6

अवाम्यास्तु गर्भिणीसुकुमारान्यकार्यव्यग्ररूक्षरूक्षाशनप्रायातिदीप्ताग्निभाराध्वकर्मनित्यक्लान्तक्षतक्षीणातिस्थूलकृशवृद्धबालदुर्बलश्रमभयशोकक्रोधमदमूर्छाक्षुत्पिपासार्त्तोपवासव्यवायव्यायामाध्ययनचिन्ताप्रसक्तच्छर्दिरूर्ध्वरक्तपित्तवातास्थापितानुवासितसंवृतकोष्ठदुश्छर्दितहृद्रोगोदावर्तमूत्राघातगुल्मप्लीहोदराष्ठीलार्शःस्वरोपघाततिमिरभ्रमानिलार्तार्दिताक्षेपकाक्षिणिरःशङ्खकर्णपार्श्वशूलिनोऽनास्थापितकृमिणकोष्ठ इति। अन्यत्रामगरीवषविरुद्धाभ्यवहोरभ्यः शीघ्रकारित्वादेषाम्। तत्र गर्भिण्या गर्भव्यापदामगर्भभ्रंशाच्च दारुणरोगप्राप्तिः स्यात्। सुकुमारस्य हृदयविकर्षणादूर्ध्वमधो वा रुधिरप्रवृत्तिः। अन्यकार्यव्यग्रस्यौषधं न प्रवर्तते। कृच्छ्रेण वा प्रवर्तमानमयोगदोषान् कुर्यात्। रूक्षस्य वायुरङ्गग्रहणम्। रूक्षाशनप्रायस्यं वायुना क्षपितदेहत्वाद् बलक्षयः स्यात्। तथातिदीप्ताग्नेरग्निबलेन भाराध्वकर्मनित्ययानक्लान्तानां चायासेन क्षतस्य भूयःक्षणनाद्रक्तातिप्रवृत्तिः। क्षीणादीनामौषधबलाक्षमत्वाद्देहबलोपरोधोऽन्तःक्षतभयं च। प्रसक्तच्छर्द्यूर्ध्वरक्तपित्तयोरुदान उत्क्षिप्य प्राणान् हरेद्रक्तं चातिप्रवर्तयेत्। ऊर्ध्ववातास्थापितानुवासितानामूर्ध्वं वातातिप्रवृत्तिः। संवृतकोष्ठस्य दुश्छर्दितस्य वातिमात्रप्रवाहणादन्तः कोष्ठसमुत्क्लिष्टैर्दोषैर्विसर्पस्तम्भजाड्यवैचित्यानि मरणं वा। हृद्रोगिणो हृदयोपरोधः। उदावर्तादिभिरार्तानामर्दितादिभिश्च यथायथमामयप्रवृद्धिर्मरणं वा। कृमिणकोष्ठस्यास्थापनेनाधःपूर्वमनिर्हृतैः कृमिभिरतिबहुत्वादशेषानिस्सरणेन हृदयमतिकर्षद्भिश्छर्दिषोऽतिप्रवृत्तिः स्यात्॥

avāmyāstu garbhiṇīsukumārānyakāryavyagrarūkṣarūkṣāśanaprāyātidīptāgnibhārādhvakarmanityaklāntakṣatakṣīṇātisthūlakṛśavṛddhabāladurbalaśramabhayaśokakrodhamadamūrchākṣutpipāsārttopavāsavyavāyavyāyāmādhyayanacintāprasaktacchardirūrdhvaraktapittavātāsthāpitānuvāsitasaṃvṛtakoṣṭhaduścharditahṛdrogodāvartamūtrāghātagulmaplīhodarāṣṭhīlārśaḥsvaropaghātatimirabhramānilārtārditākṣepakākṣiṇiraḥśaṅkhakarṇapārśvaśūlino'nāsthāpitakṛmiṇakoṣṭha iti| anyatrāmagarīvaṣaviruddhābhyavahorabhyaḥ śīghrakāritvādeṣām| tatra garbhiṇyā garbhavyāpadāmagarbhabhraṃśācca dāruṇarogaprāptiḥ syāt| sukumārasya hṛdayavikarṣaṇādūrdhvamadho vā rudhirapravṛttiḥ| anyakāryavyagrasyauṣadhaṃ na pravartate| kṛcchreṇa vā pravartamānamayogadoṣān kuryāt| rūkṣasya vāyuraṅgagrahaṇam| rūkṣāśanaprāyasyaṃ vāyunā kṣapitadehatvād balakṣayaḥ syāt| tathātidīptāgneragnibalena bhārādhvakarmanityayānaklāntānāṃ cāyāsena kṣatasya bhūyaḥkṣaṇanādraktātipravṛttiḥ| kṣīṇādīnāmauṣadhabalākṣamatvāddehabaloparodho'ntaḥkṣatabhayaṃ ca| prasaktacchardyūrdhvaraktapittayorudāna utkṣipya prāṇān haredraktaṃ cātipravartayet| ūrdhvavātāsthāpitānuvāsitānāmūrdhvaṃ vātātipravṛttiḥ| saṃvṛtakoṣṭhasya duścharditasya vātimātrapravāhaṇādantaḥ koṣṭhasamutkliṣṭairdoṣairvisarpastambhajāḍyavaicityāni maraṇaṃ vā| hṛdrogiṇo hṛdayoparodhaḥ| udāvartādibhirārtānāmarditādibhiśca yathāyathamāmayapravṛddhirmaraṇaṃ vā| kṛmiṇakoṣṭhasyāsthāpanenādhaḥpūrvamanirhṛtaiḥ kṛmibhiratibahutvādaśeṣānissaraṇena hṛdayamatikarṣadbhiśchardiṣo'tipravṛttiḥ syāt||

Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/AsS/1.27.6

Cite as: Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.27.6, in HREEM (hreem.cc/library/AsS/1.27.6), after Sanskrit Wikisource: अष्टाङ्गसंग्रहः (26 pages; revision ids 41698, 40279, 40280 …, full list in….

Edition, numbering and licence

Sanskrit Wikisource: अष्टाङ्गसंग्रहः (26 pages; revision ids 41698, 40279, 40280 …, full list in content/corpus/wikisource cache) — Reference = sthāna.adhyāya.unit, the units as the page labels them (sthāna 1 sūtra, 2 śārīra, 3 nidāna, 4 cikitsita, 5 kalpa, 6 uttara). 1 unit whose number repeats one already read was left out.

Sanskrit Wikisource (sa.wikisource.org): the texts are public domain; page markup CC BY-SA 4.0. Devanagari as given on the page; IAST generated mechanically.

More about this text