अथातः शल्याहरणविधिं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athātaḥ śalyāharaṇavidhiṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·1·1.37
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.37
त्रिविधा हि गतिः शल्यानामूर्ध्वमधस्तिर्यक् च। सा पुनः प्रत्येकमृजुवक्रभेदेन द्विविधा॥
trividhā hi gatiḥ śalyānāmūrdhvamadhastiryak ca| sā punaḥ pratyekamṛjuvakrabhedena dvividhā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ध्यामं पिटकाचितं शोफवेदनावन्तं मुहुर्मुहुः शोणितास्राविणं बुद्बुदवदुद्गतं मृदुमांसं च व्रणं सशल्यं विद्यात्॥
tatra dhyāmaṃ piṭakācitaṃ śophavedanāvantaṃ muhurmuhuḥ śoṇitāsrāviṇaṃ budbudavadudgataṃ mṛdumāṃsaṃ ca vraṇaṃ saśalyaṃ vidyāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषतस्तु त्वग्गते शल्ये विवर्णः शोफो भवत्यायतः कठिनश्च। मांसगते शोफाभिवृद्धिः शल्यमार्गानुपसंरोहः पीडनासहिष्णुता चोषः पाकश्च॥
viśeṣatastu tvaggate śalye vivarṇaḥ śopho bhavatyāyataḥ kaṭhinaśca| māṃsagate śophābhivṛddhiḥ śalyamārgānupasaṃrohaḥ pīḍanāsahiṣṇutā coṣaḥ pākaśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पेश्यन्तरस्थे शोफवर्ज्यं मांसप्राप्तवत्। सिरागते सिराध्मानं शूलं च। स्नावगते स्नावजालावक्षेपणं संरम्भश्चोग्ररुक्॥
peśyantarasthe śophavarjyaṃ māṃsaprāptavat| sirāgate sirādhmānaṃ śūlaṃ ca| snāvagate snāvajālāvakṣepaṇaṃ saṃrambhaścograruk||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रोतोगते स्रोतसां स्वकर्मगुणहानिः। धमनीस्थे सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छत्यङ्गपीडा हृल्लासश्च। अस्थिगते विविधा वेदनाः शोफश्च॥
srotogate srotasāṃ svakarmaguṇahāniḥ| dhamanīsthe saphenaṃ raktamīrayannanilaḥ saśabdo nirgacchatyaṅgapīḍā hṛllāsaśca| asthigate vividhā vedanāḥ śophaśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्धिगतेऽस्थिवच्चेष्टोपरोधश्च। अस्थिसन्धिगतेऽस्थिपूर्णता सङ्घर्षो बलवांश्च॥
sandhigate'sthivacceṣṭoparodhaśca| asthisandhigate'sthipūrṇatā saṅgharṣo balavāṃśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोष्ठगते त्वाटोपानाहौ मूत्रपुरीषाहारदर्शनानि च व्रणमुखाद्भवन्ति। मर्मगते मर्मविद्धवत्॥
koṣṭhagate tvāṭopānāhau mūtrapurīṣāhāradarśanāni ca vraṇamukhādbhavanti| marmagate marmaviddhavat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथायथं चोपदिष्टैः परिस्रावैस्त्वगादिषु शल्यमुपलक्षयेत्। सूक्ष्मगतिषु शल्येष्वेतान्येव लक्षणान्यविस्पष्टानि भवन्ति॥
yathāyathaṃ copadiṣṭaiḥ parisrāvaistvagādiṣu śalyamupalakṣayet| sūkṣmagatiṣu śalyeṣvetānyeva lakṣaṇānyavispaṣṭāni bhavanti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धदेहानामनुलोमसन्निविष्टान्युपरुह्यन्ते। दोषप्रकोपव्यवायव्यायामाभिघातेभ्यश्च प्रचलितानि पुनराबाधयन्ति॥
śuddhadehānāmanulomasanniviṣṭānyuparuhyante| doṣaprakopavyavāyavyāyāmābhighātebhyaśca pracalitāni punarābādhayanti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र त्वक्प्रनष्टे स्निग्धस्विन्नायां मृन्माषयवगोधूमगोमयचूर्णमर्दितायां त्वचि यत्र संरम्भो वेदना वा भवति। यत्र वा स्त्यानं सर्पिर्निहितमाशु विलीयते। प्रलेपो वा शुष्यति। तत्र शल्यं जानीयात्। मांसप्रनष्टे स्नेहादिभिः क्रियाभिरातुरमुपपादयेत्। कर्शितस्य च शिथिलीभूतमनवबद्धं क्षुभ्यमानं यत्र यत्र संरम्भं वेदनां वा जनयति तत्र शल्यम्॥
tatra tvakpranaṣṭe snigdhasvinnāyāṃ mṛnmāṣayavagodhūmagomayacūrṇamarditāyāṃ tvaci yatra saṃrambho vedanā vā bhavati| yatra vā styānaṃ sarpirnihitamāśu vilīyate| pralepo vā śuṣyati| tatra śalyaṃ jānīyāt| māṃsapranaṣṭe snehādibhiḥ kriyābhirāturamupapādayet| karśitasya ca śithilībhūtamanavabaddhaṃ kṣubhyamānaṃ yatra yatra saṃrambhaṃ vedanāṃ vā janayati tatra śalyam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कोष्ठास्त्निपेशीविवरेष्वपि॥
evaṃ koṣṭhāstnipeśīvivareṣvapi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिरास्रोतोधमनीस्नावप्रणष्टे खण्डचक्रमश्वयुक्तं रथमारोप्यातुरं विषमेऽध्वनि शीघ्रं नयेत्। ततः संरम्भादिभिर्जानीयात्॥
sirāsrotodhamanīsnāvapraṇaṣṭe khaṇḍacakramaśvayuktaṃ rathamāropyāturaṃ viṣame'dhvani śīghraṃ nayet| tataḥ saṃrambhādibhirjānīyāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्धिप्रणष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नं सन्धिं प्रसारणाकुञ्चनबन्धनपीडनैरुपाचरन् पूर्ववदवगच्छेत्। अस्थिप्रणष्टे स्निग्धस्विन्नान्यस्थीनि बन्धनपीडनाभ्यां भृशमुपचरंस्तद्वदुपलक्षयेत्॥
sandhipraṇaṣṭe snehasvedopapannaṃ sandhiṃ prasāraṇākuñcanabandhanapīḍanairupācaran pūrvavadavagacchet| asthipraṇaṣṭe snigdhasvinnānyasthīni bandhanapīḍanābhyāṃ bhṛśamupacaraṃstadvadupalakṣayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्मप्रणष्टे त्वनन्यभावान्मांसादिभ्यो मर्मणामुक्तं परीक्षणं भवति॥
marmapraṇaṣṭe tvananyabhāvānmāṃsādibhyo marmaṇāmuktaṃ parīkṣaṇaṃ bhavati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामान्यलक्षणं तूच्छ्रितहस्तिस्कन्धाश्वमाद्रुरोहणद्रुतयानलङ्घनप्लवनव्यायामैर्जम्भोद्गारकासक्षवथुष्ठीवनहसनप्राणायामैर्मलशुक्रोत्सर्गैर्वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति। यत्र वा स्वल्पेऽप्यायासे स्वापो गौरवं घट्टनं शोफो वा स्यात्तत्र शल्यमादिशेत्॥
sāmānyalakṣaṇaṃ tūcchritahastiskandhāśvamādrurohaṇadrutayānalaṅghanaplavanavyāyāmairjambhodgārakāsakṣavathuṣṭhīvanahasanaprāṇāyāmairmalaśukrotsargairvā yatra saṃrambho vedanā vā bhavati| yatra vā svalpe'pyāyāse svāpo gauravaṃ ghaṭṭanaṃ śopho vā syāttatra śalyamādiśet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समासतश्चतुर्विधं शल्यं भवति। वृत्तद्वित्रिचतुरस्रभेदेन। तददृश्यमानं वृत्तसंस्थानादनुमिमीत॥
samāsataścaturvidhaṃ śalyaṃ bhavati| vṛttadvitricaturasrabhedena| tadadṛśyamānaṃ vṛttasaṃsthānādanumimīta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वशल्यानां महतामाहरणे द्वावेवोपायौ प्रतिलोमोऽनुलोमश्च॥
sarvaśalyānāṃ mahatāmāharaṇe dvāvevopāyau pratilomo'nulomaśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रतिलोममर्वाचीनमानयेदनुलोमं पराचीनम्। तिर्यग्गतं यतः सुखाहार्यं भवति। ततः छित्वापहरेत्॥
tatra pratilomamarvācīnamānayedanulomaṃ parācīnam| tiryaggataṃ yataḥ sukhāhāryaṃ bhavati| tataḥ chitvāpaharet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिलोममनुत्तुण्डितं छेदनीयं पृथुमुखं च शल्यं निर्घातयेत्। तथा कक्ष्यावङ्क्षणोरःपरशुकान्तरपतितानि॥
pratilomamanuttuṇḍitaṃ chedanīyaṃ pṛthumukhaṃ ca śalyaṃ nirghātayet| tathā kakṣyāvaṅkṣaṇoraḥparaśukāntarapatitāni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव चाहरेद्विशल्यघ्नं मर्मप्रणष्टं वाशोफवेदनं पाकविरहितम्॥
naiva cāharedviśalyaghnaṃ marmapraṇaṣṭaṃ vāśophavedanaṃ pākavirahitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ हस्तप्राप्यं शल्यं हस्तेनाहरेत्। तदशक्यं यथायथं यन्त्रेण। तथाप्यशक्यं शस्त्रेण विशस्य ततो निर्लोहितं व्रणं कृत्वाग्निघृतमधुप्रभृतिभिः स्वेदयित्वावदह्य तर्पयित्वा सर्पिर्मधुभ्यां बध्वाचारिकमादिशेत्। सिरास्नावलग्नं शलाकाग्रेणाभिमोच्याहरेत्। हृदयेऽभिवर्तमानं शल्यं शीतजलादिभिरुद्वेजितस्याहरेत्। यथामार्गं दुराहरमन्यतोऽप्येवमाहरेत्॥
atha hastaprāpyaṃ śalyaṃ hastenāharet| tadaśakyaṃ yathāyathaṃ yantreṇa| tathāpyaśakyaṃ śastreṇa viśasya tato nirlohitaṃ vraṇaṃ kṛtvāgnighṛtamadhuprabhṛtibhiḥ svedayitvāvadahya tarpayitvā sarpirmadhubhyāṃ badhvācārikamādiśet| sirāsnāvalagnaṃ śalākāgreṇābhimocyāharet| hṛdaye'bhivartamānaṃ śalyaṃ śītajalādibhirudvejitasyāharet| yathāmārgaṃ durāharamanyato'pyevamāharet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्थिविवरप्रणष्टमस्थिविदष्टं वावगृह्य पद्भ्यां पुरुषं यन्त्रेणापकर्षेत्। अशक्यमेवं वा बलवद्भिः सुगृहीतस्य यन्त्रेण ग्राहयित्वा शल्यवारङ्गं प्रतिभुज्य वा धनुर्गुणैरेकतो बध्वान्यतश्च पञ्चाङ्ग्या सुसंयतस्याश्वस्य वक्त्रकटके बध्नीयात्। अथैनमेवं कशया ताडयेद्यथोन्नमयञ्छिरो वेगेन। शल्यमुद्धरति॥
asthivivarapraṇaṣṭamasthividaṣṭaṃ vāvagṛhya padbhyāṃ puruṣaṃ yantreṇāpakarṣet| aśakyamevaṃ vā balavadbhiḥ sugṛhītasya yantreṇa grāhayitvā śalyavāraṅgaṃ pratibhujya vā dhanurguṇairekato badhvānyataśca pañcāṅgyā susaṃyatasyāśvasya vaktrakaṭake badhnīyāt| athainamevaṃ kaśayā tāḍayedyathonnamayañchiro vegena| śalyamuddharati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृढां वा वृक्षशाखामवनम्य तम्यां पूर्ववद् बध्वोद्धरेत्॥
dṛḍhāṃ vā vṛkṣaśākhāmavanamya tamyāṃ pūrvavad badhvoddharet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्बलवारङ्गं तु कुशाभिर्बध्वा। श्वयथुग्रस्तवारङ्गमुत्पीड्य श्वयथुम्॥
durbalavāraṅgaṃ tu kuśābhirbadhvā| śvayathugrastavāraṅgamutpīḍya śvayathum||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदेशोत्तुण्डितमश्ममुद्गरप्रहारेण विचाल्य यथामार्गमेव॥
adeśottuṇḍitamaśmamudgaraprahāreṇa vicālya yathāmārgameva||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णवत्तु यन्त्रेण विमृदितकर्णं कृत्वा। नाडीयन्त्रेण व बहुमुखेन यथास्वमुपसङ्गृह्य शलाकायन्त्रेणान्येन वा पूर्ववदाहरेत्। अनुलोममकर्णमनल्पव्रणमुखमयस्कान्तेन। पक्वाशयगतं विरेचनेन॥
karṇavattu yantreṇa vimṛditakarṇaṃ kṛtvā| nāḍīyantreṇa va bahumukhena yathāsvamupasaṅgṛhya śalākāyantreṇānyena vā pūrvavadāharet| anulomamakarṇamanalpavraṇamukhamayaskāntena| pakvāśayagataṃ virecanena||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातविण्मूत्रगर्भसङ्गं प्रवाहणेन दुष्टवातविषस्तन्यादीन्यास्यविषाणचूषणेन॥
vātaviṇmūtragarbhasaṅgaṃ pravāhaṇena duṣṭavātaviṣastanyādīnyāsyaviṣāṇacūṣaṇena||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्ठस्रोतोगते तु शल्ये बिसं सक्तं सूत्रं कण्ठे प्रवेशयेत्। अथ तद्गृहीतं विज्ञाय शल्यं सममेव सूत्रं बिसं चाक्षिपेत्। बिसाभावे मृणालेऽप्ययमेव विधिः। जातुषे तु कण्ठसक्ते कण्ठे नाडीं प्रवेशयेत्तदा चाग्नितप्तां सूक्ष्ममुखीं शलाकामथ तां गृहीतशल्यां शीताभिरद्भिः परिषिच्य स्थिरीभूतामाहरेत्। अजातुषेऽप्येवमेव प्रतप्तां जतुमधूच्छिष्टान्यतरप्रदिग्धां शलाकाम्। मत्स्यकण्टकमन्यद्वा तादृगस्थिशल्यं कण्ठलग्नं सूत्रेण सूत्रप्लोतेन वा वेष्टितयांगुल्यापहरेत्। अथवा केशोण्डुकं दृढदीर्घसूत्रबद्धं द्रवोपहितं पाययेद्वामयेच्च। वमतश्च शल्यैकदेशसक्तं सूत्रं सहसैवाक्षिपेत्। मृदुना वा दन्तधावनकूर्च्चेनापहरेत्। परतो वा प्रणुदेत्। वालोण्डुके विलग्ने तद्वत् कण्टकम्॥
kaṇṭhasrotogate tu śalye bisaṃ saktaṃ sūtraṃ kaṇṭhe praveśayet| atha tadgṛhītaṃ vijñāya śalyaṃ samameva sūtraṃ bisaṃ cākṣipet| bisābhāve mṛṇāle'pyayameva vidhiḥ| jātuṣe tu kaṇṭhasakte kaṇṭhe nāḍīṃ praveśayettadā cāgnitaptāṃ sūkṣmamukhīṃ śalākāmatha tāṃ gṛhītaśalyāṃ śītābhiradbhiḥ pariṣicya sthirībhūtāmāharet| ajātuṣe'pyevameva prataptāṃ jatumadhūcchiṣṭānyatarapradigdhāṃ śalākām| matsyakaṇṭakamanyadvā tādṛgasthiśalyaṃ kaṇṭhalagnaṃ sūtreṇa sūtraplotena vā veṣṭitayāṃgulyāpaharet| athavā keśoṇḍukaṃ dṛḍhadīrghasūtrabaddhaṃ dravopahitaṃ pāyayedvāmayecca| vamataśca śalyaikadeśasaktaṃ sūtraṃ sahasaivākṣipet| mṛdunā vā dantadhāvanakūrccenāpaharet| parato vā praṇudet| vāloṇḍuke vilagne tadvat kaṇṭakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षतकण्ठश्च त्रिफलाचूर्णं मधुघृतसितोपेतमनुकण्ठयन् लिह्यात्॥
kṣatakaṇṭhaśca triphalācūrṇaṃ madhughṛtasitopetamanukaṇṭhayan lihyāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपां पूर्णं पुरुषमवाक्चिरसमवपीडयेद्धुनुयाद्वामयेच्च भस्मराशौ वा निखन्यादामुखात्। अन्यथा ह्युन्मार्गगामिभिरद्भिराध्मानकासश्वासपीनसेन्द्रियोपघातज्वरादयः श्लेष्मविकारा मृत्युश्च। तत्र यथास्वं कफे प्रतिकुर्यात्। ग्रासशल्यमम्बुना प्रवेशयेत्। स्कन्धे वा मुष्टिनाभिहन्यात्।
apāṃ pūrṇaṃ puruṣamavākcirasamavapīḍayeddhunuyādvāmayecca bhasmarāśau vā nikhanyādāmukhāt| anyathā hyunmārgagāmibhiradbhirādhmānakāsaśvāsapīnasendriyopaghātajvarādayaḥ śleṣmavikārā mṛtyuśca| tatra yathāsvaṃ kaphe pratikuryāt| grāsaśalyamambunā praveśayet| skandhe vā muṣṭinābhihanyāt|
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा निर्भुज्य वर्त्म वर्त्मगतमपनीय चोष्णाम्बुबाष्पस्वेदं समधुमधुकक्वाथेन सर्पिषा च परिषेकं कुर्यात्। स्वयमपि शल्यमश्रुक्षवथुकासोद्गारमूत्रपुरीषानिलैर्नयनादिभ्योऽङ्गावयवेभ्यः पतति॥
tathā nirbhujya vartma vartmagatamapanīya coṣṇāmbubāṣpasvedaṃ samadhumadhukakvāthena sarpiṣā ca pariṣekaṃ kuryāt| svayamapi śalyamaśrukṣavathukāsodgāramūtrapurīṣānilairnayanādibhyo'ṅgāvayavebhyaḥ patati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीटे कर्णस्रोतःप्रविष्टे तोदो गौरवं भरभरायमाणं च भवति स्पन्दमाने चाप्यधिकं वेदना। तत्र सलवणेनाम्बुना मधुकयुक्तेन मद्येन वा सुखोष्णेन पूरणम्। निर्गते च कीटे तदुत्सर्जनम्। तत्रैव तु मृते पाककोथक्लेदा भवन्ति। तेषु कर्णस्रावोक्तं कुर्यात्। प्रतीनाहोक्तं च। तोयपूर्णं कर्णं हस्तोन्मथितेन तैलाम्बुना पूरयेत्। पार्श्वावनतं वा कृत्वा हस्तेनाहन्यान्नाड्या वा चूषयेत्। भवन्ति चात्र श्लोकाः॥
kīṭe karṇasrotaḥpraviṣṭe todo gauravaṃ bharabharāyamāṇaṃ ca bhavati spandamāne cāpyadhikaṃ vedanā| tatra salavaṇenāmbunā madhukayuktena madyena vā sukhoṣṇena pūraṇam| nirgate ca kīṭe tadutsarjanam| tatraiva tu mṛte pākakothakledā bhavanti| teṣu karṇasrāvoktaṃ kuryāt| pratīnāhoktaṃ ca| toyapūrṇaṃ karṇaṃ hastonmathitena tailāmbunā pūrayet| pārśvāvanataṃ vā kṛtvā hastenāhanyānnāḍyā vā cūṣayet| bhavanti cātra ślokāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाउषं हेमरूप्यादिधातुजं च चिरस्थितम्। ऊष्मणा प्रायशः शल्यं देहजेन विलीयते॥
jāuṣaṃ hemarūpyādidhātujaṃ ca cirasthitam| ūṣmaṇā prāyaśaḥ śalyaṃ dehajena vilīyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषाणवेणुदार्वस्थिदन्तवालोपलानि तु। शल्यानि न विशीर्यन्ते शरीरे मृन्मयानि च॥
viṣāṇaveṇudārvasthidantavālopalāni tu| śalyāni na viśīryante śarīre mṛnmayāni ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषाणवेण्वयस्तालदारुशल्यं चिरादपि। प्रायो निर्भुज्यते तद्धि पचत्याशु पलासृजी॥
viṣāṇaveṇvayastāladāruśalyaṃ cirādapi| prāyo nirbhujyate taddhi pacatyāśu palāsṛjī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्ये मांसावगाढे चेत् स देशो न विदह्यते। ततस्तं मर्दनस्वेदशुद्धिकर्शनबृंहणैः॥
śalye māṃsāvagāḍhe cet sa deśo na vidahyate| tatastaṃ mardanasvedaśuddhikarśanabṛṃhaṇaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णोपनाहपानान्नघनशस्त्रपदाङ्कनैः। पाचयित्वा हरेच्छल्यं पाटनैषणपीडनैः॥
tīkṣṇopanāhapānānnaghanaśastrapadāṅkanaiḥ| pācayitvā harecchalyaṃ pāṭanaiṣaṇapīḍanaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्यप्रदेशयन्त्राणामवेक्ष्य बहुरूपताम्। तैस्तैरुपायैर्मतिमान् शल्यं विद्यात्तथाहरेत्॥
śalyapradeśayantrāṇāmavekṣya bahurūpatām| taistairupāyairmatimān śalyaṃ vidyāttathāharet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रणे प्रशान्ते प्रान्तेषु नातिस्पर्शासहिष्णुषु। अल्पे शोफे च तापे च निःशल्यमिति निर्दिशेत्॥
vraṇe praśānte prānteṣu nātisparśāsahiṣṇuṣu| alpe śophe ca tāpe ca niḥśalyamiti nirdiśet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काय एव परं शल्यं निजदोषमलाविलः। शल्ये शल्यं शराद्यं तु विशेषात्तेन चिन्त्यते॥
kāya eva paraṃ śalyaṃ nijadoṣamalāvilaḥ| śalye śalyaṃ śarādyaṃ tu viśeṣāttena cintyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.