अथातो वातशोणितनिदानं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athāto vātaśoṇitanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·3·3.16
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 3.16
विदाह्यन्नं विरुद्धं च तत्तच्चासृक्प्रदूषणम्। भजतां विधिहीनं च स्वप्नजागरमैथुनम्॥
vidāhyannaṃ viruddhaṃ ca tattaccāsṛkpradūṣaṇam| bhajatāṃ vidhihīnaṃ ca svapnajāgaramaithunam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायेण सुकुमारणामचङ्क्रमणशीलिनाम्। अभिघातादशुद्धेश्च नृणामसृजि दूषिते॥
prāyeṇa sukumāraṇāmacaṅkramaṇaśīlinām| abhighātādaśuddheśca nṛṇāmasṛji dūṣite||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातलैः शीतलैर्वायुर्वृद्धः क्रुद्धो विमार्गगः। तादृशेनासृजा रुद्धः प्राक्तदेव प्रदूषयेत्॥
vātalaiḥ śītalairvāyurvṛddhaḥ kruddho vimārgagaḥ| tādṛśenāsṛjā ruddhaḥ prāktadeva pradūṣayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आढ्यरोगं खुडं वातबलासं वातशोणितम्। तदाहुर्नामभिस्तच्च पूर्वं पादौ प्रधावति॥
āḍhyarogaṃ khuḍaṃ vātabalāsaṃ vātaśoṇitam| tadāhurnāmabhistacca pūrvaṃ pādau pradhāvati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषाद्यानयानाद्यैः प्रलम्बौ तस्य लक्षणम्। भविष्यतः कुष्ठसमं तथा सादः श्लथाङ्गता॥
viśeṣādyānayānādyaiḥ pralambau tasya lakṣaṇam| bhaviṣyataḥ kuṣṭhasamaṃ tathā sādaḥ ślathāṅgatā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानुजङ्घोरुकट्यंसहस्तपादाङ्गसन्धिषु। कण्डूस्फुरणनिस्तोदभेदगौरवसुप्तताः॥
jānujaṅghorukaṭyaṃsahastapādāṅgasandhiṣu| kaṇḍūsphuraṇanistodabhedagauravasuptatāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूत्वा भूत्वा प्रणश्यन्ति मुहुराविर्भवन्ति च। पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि॥
bhūtvā bhūtvā praṇaśyanti muhurāvirbhavanti ca| pādayormūlamāsthāya kadāciddhastayorapi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आखोरिव विषं क्रुद्धं कृत्स्नं देहं प्रधावति। त्वङ्मांसाश्रयमुत्तानं तत् पूर्वं जायते ततः॥
ākhoriva viṣaṃ kruddhaṃ kṛtsnaṃ dehaṃ pradhāvati| tvaṅmāṃsāśrayamuttānaṃ tat pūrvaṃ jāyate tataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालान्तरेण गम्भीरं सर्वान् धातूनाभिद्रवत्। कण्ड्वादिसंयुतोत्ताने त्वक् ताम्रश्यावलोहिता॥
kālāntareṇa gambhīraṃ sarvān dhātūnābhidravat| kaṇḍvādisaṃyutottāne tvak tāmraśyāvalohitā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायामा भृशदाहोषा गम्भीरेऽधिकपूर्वरुक्। श्वयथुर्ग्रथितः पाकी सन्ध्यस्थिमज्जसु॥
sāyāmā bhṛśadāhoṣā gambhīre'dhikapūrvaruk| śvayathurgrathitaḥ pākī sandhyasthimajjasu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्दन्निव चरत्यन्तर्वक्रीकुवश्च वेगवान्। करोति खञ्जं पङ्गुं वा शरीरे सर्वतश्चरन्॥
bhindanniva caratyantarvakrīkuvaśca vegavān| karoti khañjaṃ paṅguṃ vā śarīre sarvataścaran||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातेऽधिकेऽधिकं तत्र शूलस्फुरणतोदनम्। शोफस्य रौक्ष्यकृष्णत्वश्यावतावृद्धिहानयः॥
vāte'dhike'dhikaṃ tatra śūlasphuraṇatodanam| śophasya raukṣyakṛṣṇatvaśyāvatāvṛddhihānayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धमन्यङ्गुलिसन्धीनां सङ्कोचोऽङ्गग्रहोऽतिरुक्। शीतद्वेषानुपशयौ स्तम्भवेपथुसुप्तयः॥
dhamanyaṅgulisandhīnāṃ saṅkoco'ṅgagraho'tiruk| śītadveṣānupaśayau stambhavepathusuptayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ते शोफोऽतिरुक् तोदस्ताम्रश्चिमिचिमायते। स्निग्धरूक्षैः शमं नैति कण्डूक्लेदसमन्वितः॥
rakte śopho'tiruk todastāmraścimicimāyate| snigdharūkṣaiḥ śamaṃ naiti kaṇḍūkledasamanvitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्ते विदाहःसम्मोहः स्वेदो मूर्छा मदः सतृट्। स्पर्शाक्षमत्वं रुग्रागः शोफः पाको भृशोष्मता॥
pitte vidāhaḥsammohaḥ svedo mūrchā madaḥ satṛṭ| sparśākṣamatvaṃ rugrāgaḥ śophaḥ pāko bhṛśoṣmatā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफे स्तैमित्यगुरुतासुप्तिस्निग्धत्वशीतताः। कण्डूर्मन्दा च रुग्द्वन्द्वसर्वलिङ्गं च सङ्करे॥
kaphe staimityagurutāsuptisnigdhatvaśītatāḥ| kaṇḍūrmandā ca rugdvandvasarvaliṅgaṃ ca saṅkare||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदोषानुगं साध्यं नवं याप्यं द्विदोषजम्। त्रिदोषजं त्यजेत् स्रावि स्तब्धमर्बुदकारि च॥
ekadoṣānugaṃ sādhyaṃ navaṃ yāpyaṃ dvidoṣajam| tridoṣajaṃ tyajet srāvi stabdhamarbudakāri ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तमार्गं निहन्त्याशु शाखासन्धिषु मारुतः। निविश्यान्योन्यमावार्य वेदनाभिर्हरत्यसून्॥
raktamārgaṃ nihantyāśu śākhāsandhiṣu mārutaḥ| niviśyānyonyamāvārya vedanābhirharatyasūn||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायौ पञ्चात्मके प्राणो रौक्ष्यव्यायामलङ्घनैः। अत्याहाराभिघाताध्ववेगोदीरणधारणैः॥
vāyau pañcātmake prāṇo raukṣyavyāyāmalaṅghanaiḥ| atyāhārābhighātādhvavegodīraṇadhāraṇaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुपितश्चक्षुरादीनामुपघातं प्रवर्तयेत्। पीनसार्दिततृट्कासश्वासादींश्चामयान्बहून्॥
kupitaścakṣurādīnāmupaghātaṃ pravartayet| pīnasārditatṛṭkāsaśvāsādīṃścāmayānbahūn||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदानः क्षवथूद्गारच्छर्दिनिद्राविधारणैः। गुरुभारातिरुदितहास्याद्यैर्विकृतो गदान्॥ अस16.23। कण्ठरोधमनोभ्रंशच्छर्द्यरोचकपनिसान्। कुर्याच्च गलगण्डादीन्तांतान्जत्रूर्ध्वसंश्रयान्॥
udānaḥ kṣavathūdgāracchardinidrāvidhāraṇaiḥ| gurubhārātiruditahāsyādyairvikṛto gadān|| asa16.23| kaṇṭharodhamanobhraṃśacchardyarocakapanisān| kuryācca galagaṇḍādīntāṃtānjatrūrdhvasaṃśrayān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यानोऽतिगमनस्थानक्रीडाविषमचेष्टितैः। विरोधिरूक्षभीहर्षविषादाद्यैश्च दूषितः॥
vyāno'tigamanasthānakrīḍāviṣamaceṣṭitaiḥ| virodhirūkṣabhīharṣaviṣādādyaiśca dūṣitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुंस्त्वोत्साहबलभ्रंशशोफचित्तोत्प्लवज्वरान्। सर्वाङ्गरोगनिस्तोदरोमहर्षाङ्गसुप्तताः॥
puṃstvotsāhabalabhraṃśaśophacittotplavajvarān| sarvāṅgaroganistodaromaharṣāṅgasuptatāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठं विसर्पमन्यांश्च कुर्यात्सर्वाङ्गगान् गदान्। समानो विषमाजीर्णशीतसङ्कीर्णभोजनैः॥
kuṣṭhaṃ visarpamanyāṃśca kuryātsarvāṅgagān gadān| samāno viṣamājīrṇaśītasaṅkīrṇabhojanaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोत्यकालशयनजागराद्यैश्च दूषितः। शूलगुल्मग्रहण्यादीन् पक्वामाश्यजान् गदान्॥
karotyakālaśayanajāgarādyaiśca dūṣitaḥ| śūlagulmagrahaṇyādīn pakvāmāśyajān gadān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपानो रूक्षगुर्वन्नवेगाघातातिवाहनैः। यानयानासनस्थानचङ्क्रमैश्चातिसेवितैः॥
apāno rūkṣagurvannavegāghātātivāhanaiḥ| yānayānāsanasthānacaṅkramaiścātisevitaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुपितः कुरुते रोगान्कृच्छ्रान्पक्वाशयाश्रयान्। मूत्रशुक्रप्रदोषार्शोगुदभ्रंशादिकान् बहून्॥
kupitaḥ kurute rogānkṛcchrānpakvāśayāśrayān| mūtraśukrapradoṣārśogudabhraṃśādikān bahūn||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं च मारुतं सामं तन्द्रास्तैमित्यगौरवैः। स्निग्धत्वारोचकालस्यशैत्यशोफाग्निहानिभिः॥
sarvaṃ ca mārutaṃ sāmaṃ tandrāstaimityagauravaiḥ| snigdhatvārocakālasyaśaityaśophāgnihānibhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुरूक्षाभिलाषेण तद्विधोपशयेन च। युक्तं विद्यान्निरामं तु तन्द्रादीनां विपर्ययात्॥
kaṭurūkṣābhilāṣeṇa tadvidhopaśayena ca| yuktaṃ vidyānnirāmaṃ tu tandrādīnāṃ viparyayāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायोरावरणं चातो बहुभेदं प्रवक्ष्यते। लिङ्गं पित्तावृते दाहस्तृष्णा शूलं भ्रमस्तमः॥
vāyorāvaraṇaṃ cāto bahubhedaṃ pravakṣyate| liṅgaṃ pittāvṛte dāhastṛṣṇā śūlaṃ bhramastamaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुकोष्णाम्ललवणैर्विदाहः शीतकमता। शैत्यगौरवशूलानि कट्वाद्युपशयोऽधिकम्॥
kaṭukoṣṇāmlalavaṇairvidāhaḥ śītakamatā| śaityagauravaśūlāni kaṭvādyupaśayo'dhikam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लङ्घनायासरूक्षोष्णकामता च कफावृते। रक्तावृते सदाहार्तिस्त्वङ्मांसान्तरजा भृशम्॥
laṅghanāyāsarūkṣoṣṇakāmatā ca kaphāvṛte| raktāvṛte sadāhārtistvaṅmāṃsāntarajā bhṛśam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेच्च रागी श्वयथुर्जायन्ते मण्डलानि च। मांसेन कठिनः शोफो विवर्णः पिटकास्तथा॥
bhavecca rāgī śvayathurjāyante maṇḍalāni ca| māṃsena kaṭhinaḥ śopho vivarṇaḥ piṭakāstathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्षः पिपीलिकानां च सञ्चार इव जायते। चलः स्निग्धो मृदुः शीतः शोफो गात्रेष्वरोचकः॥
harṣaḥ pipīlikānāṃ ca sañcāra iva jāyate| calaḥ snigdho mṛduḥ śītaḥ śopho gātreṣvarocakaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आढ्यवात इति ज्ञेयः स कृच्छ्रो मेदसावृते। स्पर्शमस्थ्यावृतेऽत्युष्णं पीडनं चाभिनन्दति॥
āḍhyavāta iti jñeyaḥ sa kṛcchro medasāvṛte| sparśamasthyāvṛte'tyuṣṇaṃ pīḍanaṃ cābhinandati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूच्येव तुद्यतेऽत्यर्थमङ्गं सीदति शूल्यते। मज्जावृते विनमनं जृम्भणं परिवेष्टनम्॥
sūcyeva tudyate'tyarthamaṅgaṃ sīdati śūlyate| majjāvṛte vinamanaṃ jṛmbhaṇaṃ pariveṣṭanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलं च पीड्यमाने च पाणिभ्यां लभते सुखम्। शुक्रावृतेऽतिवेगो वा न वा निष्फलतापि वा॥
śūlaṃ ca pīḍyamāne ca pāṇibhyāṃ labhate sukham| śukrāvṛte'tivego vā na vā niṣphalatāpi vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्ते कुक्षौ रुजा जीर्णे शाम्यत्यन्नावृतेऽनिले। मूत्राप्रवृत्तिराध्मानं बस्तेर्मूत्रावृते भवेत्॥
bhukte kukṣau rujā jīrṇe śāmyatyannāvṛte'nile| mūtrāpravṛttirādhmānaṃ bastermūtrāvṛte bhavet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडावृते विबन्धोऽधः स्वे स्थाने परिकृन्तति॥
viḍāvṛte vibandho'dhaḥ sve sthāne parikṛntati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रजत्याशु जरां स्नेहो भुक्ते चानह्यते नरः। शकृत्पीडितमन्नेन दुःखं शुष्कं चिरात्सृजेत्॥
vrajatyāśu jarāṃ sneho bhukte cānahyate naraḥ| śakṛtpīḍitamannena duḥkhaṃ śuṣkaṃ cirātsṛjet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वधात्वावृते वायौ श्रोणिवङ्क्षणपृष्ठरुक्। विलोमो मारुतोऽस्वास्थ्यं हृदयं पीड्यतेऽतिच॥
sarvadhātvāvṛte vāyau śroṇivaṅkṣaṇapṛṣṭharuk| vilomo māruto'svāsthyaṃ hṛdayaṃ pīḍyate'tica||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रमो मूर्छा रुजा दाहः पित्तेन प्राण आवृते। विदग्धेऽन्ने च वमनमुदाने विभ्रमादयः॥
bhramo mūrchā rujā dāhaḥ pittena prāṇa āvṛte| vidagdhe'nne ca vamanamudāne vibhramādayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाहोऽन्तरूर्जाभ्रंशश्च दाहो व्याने तु सर्वगः। क्लमोऽङ्गचेष्टासङ्गश्च सन्तापः सहवेदनः॥
dāho'ntarūrjābhraṃśaśca dāho vyāne tu sarvagaḥ| klamo'ṅgaceṣṭāsaṅgaśca santāpaḥ sahavedanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समान उष्मोपहतिरतिस्वेदोऽरतिः सतृट्। दाहश्च स्यादपाने तु मले हारिद्रवर्णता॥
samāna uṣmopahatiratisvedo'ratiḥ satṛṭ| dāhaśca syādapāne tu male hāridravarṇatā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुजोऽतिवृद्धिस्तापश्च योनिमेहनपायुषु॥
rujo'tivṛddhistāpaśca yonimehanapāyuṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेष्मणा त्वावऋते प्राणे सादस्तन्द्रारुचिर्वमिः। ष्ठीवनक्षवथूद्गारनिश्वासोच्छ्वाससङ्ग्रहः॥
śleṣmaṇā tvāvaṛte prāṇe sādastandrārucirvamiḥ| ṣṭhīvanakṣavathūdgāraniśvāsocchvāsasaṅgrahaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदाने गुरुगात्रत्वमरुचिर्वाक्स्वरग्रहः। बलवर्णप्रणाशश्च व्याने पर्वास्थिवाग्ग्रहः॥
udāne gurugātratvamarucirvāksvaragrahaḥ| balavarṇapraṇāśaśca vyāne parvāsthivāggrahaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुताङ्गेषु सर्वेषु स्खलितं च गतौ भृशम्। समानेऽतिहिमाङ्गत्वमस्वेदो मन्दवह्निता॥
gurutāṅgeṣu sarveṣu skhalitaṃ ca gatau bhṛśam| samāne'tihimāṅgatvamasvedo mandavahnitā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपाने सकफं मूत्रशकृतोः स्यात् प्रवर्तनम्। इति द्वाविंशतिविधं वायोरावरणं विदुः॥
apāne sakaphaṃ mūtraśakṛtoḥ syāt pravartanam| iti dvāviṃśatividhaṃ vāyorāvaraṇaṃ viduḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणादयस्तथान्योन्यमावृण्वन्ति यथाक्रमम्। सर्वेपि विंशतिविधं विद्यादावरणं च तत्॥
prāṇādayastathānyonyamāvṛṇvanti yathākramam| sarvepi viṃśatividhaṃ vidyādāvaraṇaṃ ca tat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्वासोच्छ्ववाससंरोधःप्रतिश्यायःशिरोग्रहः। हृद्रोगो मुखशोषश्च प्राणेनोदान आवृते॥
niśvāsocchvavāsasaṃrodhaḥpratiśyāyaḥśirograhaḥ| hṛdrogo mukhaśoṣaśca prāṇenodāna āvṛte||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदानेनावृते प्राणे वर्णौजोबलसङ्क्षयः। दिशानया च विभजेत् सर्वमावरणं भिषक्॥
udānenāvṛte prāṇe varṇaujobalasaṅkṣayaḥ| diśānayā ca vibhajet sarvamāvaraṇaṃ bhiṣak||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानान्यवेक्ष्य वातानां वृद्धिं हानिं च कर्मणाम्। प्राणादीनां च पञ्चानां मिश्रमावरणं मिथः॥
sthānānyavekṣya vātānāṃ vṛddhiṃ hāniṃ ca karmaṇām| prāṇādīnāṃ ca pañcānāṃ miśramāvaraṇaṃ mithaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तादिभिर्द्वादशभिर्मिश्राणां मिश्रितैश्च तैः। मिश्रैः पित्तादिभिस्तद्वन्मिश्रणाभिरनेकधा॥
pittādibhirdvādaśabhirmiśrāṇāṃ miśritaiśca taiḥ| miśraiḥ pittādibhistadvanmiśraṇābhiranekadhā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारतम्यविकल्पाच्च यात्यावृतिरसङ्ख्यताम्। तां लक्षयेदवहितो यथास्वं लक्षणोदयात्॥
tāratamyavikalpācca yātyāvṛtirasaṅkhyatām| tāṃ lakṣayedavahito yathāsvaṃ lakṣaṇodayāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैश्शनैश्चोपशयाद् गूढामपि मुहुर्मुहुः। विशेषाज्जीवितं प्राण उदानो बलमुच्यते॥
śanaiśśanaiścopaśayād gūḍhāmapi muhurmuhuḥ| viśeṣājjīvitaṃ prāṇa udāno balamucyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यात्तयोः पीडनाद्धानिरायुषश्च बलस्य च॥
syāttayoḥ pīḍanāddhānirāyuṣaśca balasya ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवृता वायवोऽज्ञाता ज्ञाता वा वत्सरं स्थिताः। प्रयत्नेनापि दुःसाध्या भवेयुर्वानुपक्रमाः॥
āvṛtā vāyavo'jñātā jñātā vā vatsaraṃ sthitāḥ| prayatnenāpi duḥsādhyā bhaveyurvānupakramāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्रधिप्लीहहृद्रोगगुल्माग्निसदनादयः। भवन्त्युपद्रवास्तेषामावृतानामुपेक्षणात्॥
vidradhiplīhahṛdrogagulmāgnisadanādayaḥ| bhavantyupadravāsteṣāmāvṛtānāmupekṣaṇāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.