अथातः श्वासहिध्मानिदानं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athātaḥ śvāsahidhmānidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·3·3.4
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 3.4
कासवृध्या भवेच्छ्रूवासः पूर्वैर्वा दोषकोपनैः। आमातिसारवमथुविषपाण्डुज्वरैरपि॥
kāsavṛdhyā bhavecchrūvāsaḥ pūrvairvā doṣakopanaiḥ| āmātisāravamathuviṣapāṇḍujvarairapi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजोधूमानिलैर्मर्मघातादतिहिमाम्बुना। क्षुद्रकस्तमकश्छिन्नो महानूर्ध्वश्च पञ्चमः॥
rajodhūmānilairmarmaghātādatihimāmbunā| kṣudrakastamakaśchinno mahānūrdhvaśca pañcamaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफोपरुद्धगमनः पवनो विष्वगास्थितः। प्राणोदकान्नवाहीनि दुष्टः स्रोतांसि दूषयन्॥
kaphoparuddhagamanaḥ pavano viṣvagāsthitaḥ| prāṇodakānnavāhīni duṣṭaḥ srotāṃsi dūṣayan||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उरस्थः कुरुते श्वासमामाशयसमुद्भवम्॥
urasthaḥ kurute śvāsamāmāśayasamudbhavam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग्रूपं तस्य हृत्पार्श्वशूलं प्राणविलोमता। आनाहः शङ्खभेदश्च तत्रायासातिभोजनैः॥
prāgrūpaṃ tasya hṛtpārśvaśūlaṃ prāṇavilomatā| ānāhaḥ śaṅkhabhedaśca tatrāyāsātibhojanaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेरितः प्रेरयेत् क्षुद्रं स्वयंसंशमनं मरुत्॥
preritaḥ prerayet kṣudraṃ svayaṃsaṃśamanaṃ marut||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिलोमं सिरा गच्छन्नुदीर्य पवनः कफम्। परिगृह्य शिरोग्रीवमुरःपार्श्वे च पीडयन्॥
pratilomaṃ sirā gacchannudīrya pavanaḥ kapham| parigṛhya śirogrīvamuraḥpārśve ca pīḍayan||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासं घुर्घुरकं मोहमरुचिं पीनसं तृषम्। करोति तीव्रवेगं च श्वासं प्राणोपतापिनम्॥
kāsaṃ ghurghurakaṃ mohamaruciṃ pīnasaṃ tṛṣam| karoti tīvravegaṃ ca śvāsaṃ prāṇopatāpinam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रताम्येत्तस्य वेगेन निष्ठ्यूतान्ते क्षणं सुखी। कृच्छ्राच्छयानः श्वसिति निष्ण्णः स्वास्थ्यमृच्छति॥
pratāmyettasya vegena niṣṭhyūtānte kṣaṇaṃ sukhī| kṛcchrācchayānaḥ śvasiti niṣṇṇaḥ svāsthyamṛcchati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्छ्रिताक्षो ललाटेन स्विद्यता भृशमर्तिमान्। विशुष्कास्यो मुहुः श्वासी काङ्क्षत्युष्णं सवेपथुः॥
ucchritākṣo lalāṭena svidyatā bhṛśamartimān| viśuṣkāsyo muhuḥ śvāsī kāṅkṣatyuṣṇaṃ savepathuḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेघाम्बुशीतप्राग्वातैः श्लेष्मलैश्च विवर्धते। स याप्यस्तमकः साध्यो नवो वा बलिनो भवेत्॥
meghāmbuśītaprāgvātaiḥ śleṣmalaiśca vivardhate| sa yāpyastamakaḥ sādhyo navo vā balino bhavet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरमूर्छायुतः शीतैः शाम्येत् प्रतमकस्तु सः॥
jvaramūrchāyutaḥ śītaiḥ śāmyet pratamakastu saḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्नाच्छ्वसिति विच्छिन्नं मर्मच्छेदरुजार्दितः। सस्वेदमूर्छः सानाहो बस्तिदाहनिरोधवान्॥
chinnācchvasiti vicchinnaṃ marmacchedarujārditaḥ| sasvedamūrchaḥ sānāho bastidāhanirodhavān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधोदृग्विप्लुताक्षश्च मुह्यन् रक्तैकलोचनः। शुष्कास्यः प्रलपन्दीनो नष्टच्छायो विचेतनः॥
adhodṛgviplutākṣaśca muhyan raktaikalocanaḥ| śuṣkāsyaḥ pralapandīno naṣṭacchāyo vicetanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महता महता दीनो नादेन श्वसिति क्रथन्। उद्धूयमानः संरब्धो मत्तर्षभ इवानिशम्॥
mahatā mahatā dīno nādena śvasiti krathan| uddhūyamānaḥ saṃrabdho mattarṣabha ivāniśam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणष्टज्ञानविज्ञानो विभ्रान्तनयनाननः। वक्षः समाक्षिपन् बद्धमूत्रवर्चा विशीर्णवाक्॥
praṇaṣṭajñānavijñāno vibhrāntanayanānanaḥ| vakṣaḥ samākṣipan baddhamūtravarcā viśīrṇavāk||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्ककण्ठो मुहुर्मुह्यन् कर्णशङ्खशिरोऽतिरुक्॥
śuṣkakaṇṭho muhurmuhyan karṇaśaṅkhaśiro'tiruk||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीर्घमूर्ध्वं श्वसित्यूर्ध्वान्न च प्रत्याहरत्यधः। श्लेष्मावृतमुखस्रोताः क्रुद्धगन्धवहार्दितः॥
dīrghamūrdhvaṃ śvasityūrdhvānna ca pratyāharatyadhaḥ| śleṣmāvṛtamukhasrotāḥ kruddhagandhavahārditaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्मसु छिद्यमानेषु परिदेवी निरुद्धवाक्॥
marmasu chidyamāneṣu paridevī niruddhavāk||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते सिध्येयुरव्यक्ता व्यक्ताः प्राणहरा ध्रुवम्॥
ete sidhyeyuravyaktā vyaktāḥ prāṇaharā dhruvam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वासैकहेतुप्राग्रूपसङ्ख्याग्रकृतिसंश्रयाः। हिध्मा भक्तोद्भवा क्षुद्रा यमला महतीति च॥
śvāsaikahetuprāgrūpasaṅkhyāgrakṛtisaṃśrayāḥ| hidhmā bhaktodbhavā kṣudrā yamalā mahatīti ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गम्भीरा च मरुत्तत्र त्वरयायुक्तिसेवितैः। रूक्षतीक्ष्णखरासात्म्यैरन्नपानैः प्रपीडितः॥
gambhīrā ca maruttatra tvarayāyuktisevitaiḥ| rūkṣatīkṣṇakharāsātmyairannapānaiḥ prapīḍitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोति हिध्मामरुजां मन्दशब्दां क्षवानुगाम्। शमं सात्म्यान्नपानेन या प्रयाति च सान्नजा॥
karoti hidhmāmarujāṃ mandaśabdāṃ kṣavānugām| śamaṃ sātmyānnapānena yā prayāti ca sānnajā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयासात् पवनः क्रुद्धः क्षुद्रां हिध्मां प्रवर्तयेत्। जत्रुमूलप्रविसृतामल्पवेगां मृदुं च सा॥
āyāsāt pavanaḥ kruddhaḥ kṣudrāṃ hidhmāṃ pravartayet| jatrumūlapravisṛtāmalpavegāṃ mṛduṃ ca sā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धिमायास्यतो याति भुक्तमात्रे च मार्दवम्॥
vṛddhimāyāsyato yāti bhuktamātre ca mārdavam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरेण यमलैर्वेगैराहारे या प्रवर्तते। परिणामोन्मुखे वृद्धिं परिणामे च गच्छति॥
cireṇa yamalairvegairāhāre yā pravartate| pariṇāmonmukhe vṛddhiṃ pariṇāme ca gacchati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कम्पयन्ती शिरोग्रीवामाध्मातस्यातितृष्यतः। प्रलापच्छर्द्यतीसारनेत्रविप्लुतिजृम्भिणः॥
kampayantī śirogrīvāmādhmātasyātitṛṣyataḥ| pralāpacchardyatīsāranetraviplutijṛmbhiṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमला वेगिनी हिध्मा परिणामवती च सा॥
yamalā veginī hidhmā pariṇāmavatī ca sā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्वस्तभ्रूशङ्खयुग्मस्य सास्रविप्लुतचक्षुषः। स्तम्भयन्ती तनुं वाचं स्मृतिं संज्ञां च मुष्णती॥
dhvastabhrūśaṅkhayugmasya sāsraviplutacakṣuṣaḥ| stambhayantī tanuṃ vācaṃ smṛtiṃ saṃjñāṃ ca muṣṇatī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुन्धती मार्गमन्नस्य कुर्वती मर्मघट्टनम्। पृष्ठतो नमनं शोषं महाहिध्मा प्रवर्तते॥
rundhatī mārgamannasya kurvatī marmaghaṭṭanam| pṛṣṭhato namanaṃ śoṣaṃ mahāhidhmā pravartate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महामूला महाशब्दा महावेगा महाबला। षक्वाशयाद्वा नाभेर्वा पूर्ववद्या प्रवर्तते॥
mahāmūlā mahāśabdā mahāvegā mahābalā| ṣakvāśayādvā nābhervā pūrvavadyā pravartate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्रूपा सा मुहुः कुर्यात् जृम्भामङ्गप्रसारणम्। गम्भीरेणानुनादने गम्भीरा तासु साधयेत्। आद्ये द्वे वर्जयेदन्त्ये सर्वलिङ्गां च वेगिनीम्॥
tadrūpā sā muhuḥ kuryāt jṛmbhāmaṅgaprasāraṇam| gambhīreṇānunādane gambhīrā tāsu sādhayet| ādye dve varjayedantye sarvaliṅgāṃ ca veginīm||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाश्च सञ्चितामस्य स्थविरस्य व्यवायिनः। व्याधिभिः क्षीणदेहस्य भक्तच्छेदक्षतस्य वा॥
sarvāśca sañcitāmasya sthavirasya vyavāyinaḥ| vyādhibhiḥ kṣīṇadehasya bhaktacchedakṣatasya vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेऽपि रोगा नाशाय नत्वेवं शीघ्रकारिणः। हिध्माश्वासौ यथा तौ हि मृत्युकाले कृतालयौ॥
sarve'pi rogā nāśāya natvevaṃ śīghrakāriṇaḥ| hidhmāśvāsau yathā tau hi mṛtyukāle kṛtālayau||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.