अथातो ज्वरचिकित्सितं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athāto jvaracikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·4·4.1
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 4.1
आमाशयस्थो हत्वाग्निं सामो मार्गान् पिधाय यत्। विदधाति ज्वरं दोषस्तस्मात् कुर्वीत लङ्घनम्॥
āmāśayastho hatvāgniṃ sāmo mārgān pidhāya yat| vidadhāti jvaraṃ doṣastasmāt kurvīta laṅghanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग्रूपेषु ज्वरादौ वा बलं यत्नेन पालयन्। बलाधिष्ठानमारोग्यमारोग्यार्थः क्रियाक्रमः॥
prāgrūpeṣu jvarādau vā balaṃ yatnena pālayan| balādhiṣṭhānamārogyamārogyārthaḥ kriyākramaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लङ्घनैः क्षपिते दोषे दीप्तेऽग्नौ लाघवे सति। स्वास्थ्यं क्षुत्तृङ् रुचिः पक्तिर्बलेमाजश्च जायते॥
laṅghanaiḥ kṣapite doṣe dīpte'gnau lāghave sati| svāsthyaṃ kṣuttṛṅ ruciḥ paktirbalemājaśca jāyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रोत्कृष्टे समुत्क्लिष्टे कफप्राये चले मले। सहृल्लासप्रसेकान्नद्वेषकासविषूचिके॥
tatrotkṛṣṭe samutkliṣṭe kaphaprāye cale male| sahṛllāsaprasekānnadveṣakāsaviṣūcike||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्योभुक्तस्य सञ्जाते ज्वरे सामे विशेषतः। वमनं वमनार्हस्य शस्तं कुर्यात्तदन्यथा॥
sadyobhuktasya sañjāte jvare sāme viśeṣataḥ| vamanaṃ vamanārhasya śastaṃ kuryāttadanyathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वासातीसारसन्मोहहृद्रोगविषमज्वरान्॥
śvāsātīsārasanmohahṛdrogaviṣamajvarān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पलीभिर्युतां गालां कलिङ्गैर्मधुकेन वा। पीत्वोष्णतोयेन वमेन्मध्बम्बु लवणाम्बु वा॥
pippalībhiryutāṃ gālāṃ kaliṅgairmadhukena vā| pītvoṣṇatoyena vamenmadhbambu lavaṇāmbu vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलनिम्बकर्कोटवेत्रपत्रजलानि वा। पेयां मण्डं रसं चेक्षोर्मद्यं कल्पोदितानि वा॥
paṭolanimbakarkoṭavetrapatrajalāni vā| peyāṃ maṇḍaṃ rasaṃ cekṣormadyaṃ kalpoditāni vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वमनानि प्रयुञ्जीत बलकालविभागवित्। कृतेऽकृते वा वमने ज्वरी कुर्याद्विशोषणम्॥
vamanāni prayuñjīta balakālavibhāgavit| kṛte'kṛte vā vamane jvarī kuryādviśoṣaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषाणां समुदीर्णानां पाचनाय शमाय च। आमेन भस्मनेवाग्नौ छन्नेऽन्नं न विपच्यते॥
doṣāṇāṃ samudīrṇānāṃ pācanāya śamāya ca| āmena bhasmanevāgnau channe'nnaṃ na vipacyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादादोषपचनाज्ज्वरितानुपवासयेत्। तृष्णगल्पाल्पमुष्णाम्बु पिबेद्वातकफज्वरे॥
tasmādādoṣapacanājjvaritānupavāsayet| tṛṣṇagalpālpamuṣṇāmbu pibedvātakaphajvare||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् कफं विलयं नीत्वा तृष्णामाशु निवर्तयेत्। उदीर्य चाग्निं स्रोतांसि मृदूकृत्य विशोधयेत्॥
tat kaphaṃ vilayaṃ nītvā tṛṣṇāmāśu nivartayet| udīrya cāgniṃ srotāṃsi mṛdūkṛtya viśodhayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीनपित्तानिलस्वेदशकृन्मूत्रानुलोमनम्। निद्राजाङ्यारुचिहरं प्राणानामवलम्बनम्॥
līnapittānilasvedaśakṛnmūtrānulomanam| nidrājāṅyāruciharaṃ prāṇānāmavalambanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपरीतमतः शीतं दोषसङ्घातवर्धनम्॥
viparītamataḥ śītaṃ doṣasaṅghātavardhanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णमेवंगुणत्वेऽपि युञ्ज्यान्नैकान्तपित्तले। उद्रिक्तपित्ते दवथुदाहमोहातिसारिणि॥
uṣṇamevaṃguṇatve'pi yuñjyānnaikāntapittale| udriktapitte davathudāhamohātisāriṇi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषमद्योत्थिते ग्रीष्मे क्षतक्षीणेऽस्रपित्तिनि। घनचन्दनशुण्ठ्यम्बुपर्पटोशीरसाधितम्॥
viṣamadyotthite grīṣme kṣatakṣīṇe'srapittini| ghanacandanaśuṇṭhyambuparpaṭośīrasādhitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतं तेभ्यो हितं तोयं पाचनं तृड्ज्वरापहम्। ऊष्मा पित्तादृते नास्ति ज्वरो नास्त्यूष्मणा विना॥
śītaṃ tebhyo hitaṃ toyaṃ pācanaṃ tṛḍjvarāpaham| ūṣmā pittādṛte nāsti jvaro nāstyūṣmaṇā vinā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् पित्तविरुद्धानि त्यजेत् पित्ताधिकेऽधिकम्। स्नानाभ्यङ्गप्रदेहांश्च परिशेषं च लङ्घनम्॥
tasmāt pittaviruddhāni tyajet pittādhike'dhikam| snānābhyaṅgapradehāṃśca pariśeṣaṃ ca laṅghanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजीर्ण इव शूलघ्नं सामे तीव्ररुजि ज्वरे। न पिबेदौषधं तद्धि भूय एवाममावहेत्॥
ajīrṇa iva śūlaghnaṃ sāme tīvraruji jvare| na pibedauṣadhaṃ taddhi bhūya evāmamāvahet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमाभिभूतकोष्ठस्य क्सीरं विषमहेरिव। सोदर्दपीनसश्वासे जङ्घापर्वास्थिशूलिनि। वातश्लेष्मात्मके स्वेदः प्रशस्तः स प्रवर्तयेत्॥
āmābhibhūtakoṣṭhasya ksīraṃ viṣamaheriva| sodardapīnasaśvāse jaṅghāparvāsthiśūlini| vātaśleṣmātmake svedaḥ praśastaḥ sa pravartayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदमूत्रशकृद्वातान् कुर्यादग्नेश्च पाटवम्। स्नेहोक्तमाचारविधिं सर्वतश्चानुपालयेत्॥
svedamūtraśakṛdvātān kuryādagneśca pāṭavam| snehoktamācāravidhiṃ sarvataścānupālayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लङ्घनं स्वेदनं कालो यवाग्वस्तिक्तको रसः। मलानां पाचनानि स्युर्यथावस्थं क्रमेण वा॥
laṅghanaṃ svedanaṃ kālo yavāgvastiktako rasaḥ| malānāṃ pācanāni syuryathāvasthaṃ krameṇa vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धवातक्षयागन्तुजीर्णज्वरिषु लङ्घनम्। नेष्यते तेषु हि हितं शमनं यन्न कर्शनम्॥
śuddhavātakṣayāgantujīrṇajvariṣu laṅghanam| neṣyate teṣu hi hitaṃ śamanaṃ yanna karśanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रसामज्वराकृत्या जानीयादविशोषितम्। द्विधिधोपक्रमज्ञानमवेक्षेत च लङ्घने॥
tatrasāmajvarākṛtyā jānīyādaviśoṣitam| dvidhidhopakramajñānamavekṣeta ca laṅghane||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तं लङ्घितलिग्गैस्तु तं पेयाभिरुपाचरेत्। यथास्वौषधसिद्धाभिर्मण्डपूर्वाभिरादितः॥
yuktaṃ laṅghitaliggaistu taṃ peyābhirupācaret| yathāsvauṣadhasiddhābhirmaṇḍapūrvābhirāditaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडहं वा मृदुत्वं वा ज्वरो यावदवाप्नुयात्। तस्याग्निर्दीप्यते ताभिः समिद्भिरिव पावकः॥
ṣaḍahaṃ vā mṛdutvaṃ vā jvaro yāvadavāpnuyāt| tasyāgnirdīpyate tābhiḥ samidbhiriva pāvakaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताश्च भेषजसंयोगाल्लघुत्वाच्चाग्निदीपनाः। वातमूत्रपुरीषाणां दोषाणां चानुलोमकाः॥
tāśca bheṣajasaṃyogāllaghutvāccāgnidīpanāḥ| vātamūtrapurīṣāṇāṃ doṣāṇāṃ cānulomakāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदनाय द्रवोष्णत्वान्मृदुत्वात्तृट्प्रशान्तये। आहारभावात् प्राणाय सरत्वाल्लाघवाय च॥
svedanāya dravoṣṇatvānmṛdutvāttṛṭpraśāntaye| āhārabhāvāt prāṇāya saratvāllāghavāya ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरघ्ना ज्वरसात्म्यत्वात् तस्मात् पेयाभिरादितः। उपक्रमेज्ज्वरान् सर्वानृते मद्यसमुत्थितात्॥
jvaraghnā jvarasātmyatvāt tasmāt peyābhirāditaḥ| upakramejjvarān sarvānṛte madyasamutthitāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग्लाजपेयां सुजरां सशुण्ठीधान्यपिप्पलीम्। ससैन्धवां तथाम्लार्थी तां पिबेत् सहदाडिमाम्॥
prāglājapeyāṃ sujarāṃ saśuṇṭhīdhānyapippalīm| sasaindhavāṃ tathāmlārthī tāṃ pibet sahadāḍimām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृष्टविड्बहुपित्तो वा सशुण्ठीमाक्षिकां हिमाम्। बस्तिपार्श्वशिरःशूली व्याघ्रीगोक्षुरसाधिताम्॥
sṛṣṭaviḍbahupitto vā saśuṇṭhīmākṣikāṃ himām| bastipārśvaśiraḥśūlī vyāghrīgokṣurasādhitām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृश्नि पर्णीबलाबिल्वनागरोत्पलधान्यकैः। सिद्धां ज्वरातिसार्यम्लां पेयां दीपनपाचनीम्॥
pṛśni parṇībalābilvanāgarotpaladhānyakaiḥ| siddhāṃ jvarātisāryamlāṃ peyāṃ dīpanapācanīm||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्रस्वेनपञ्चमूलेन हिक्कारुक्श्वासकासवान्। पञ्चमूलेन महता कफार्तो यवसाधिताम्॥
hrasvenapañcamūlena hikkārukśvāsakāsavān| pañcamūlena mahatā kaphārto yavasādhitām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विबद्धवर्चाः सयवां पिप्पल्यामलकैः कृताम्। यवागूं सर्पिषा भृष्टां मलदोषानुलोमनीम्॥
vibaddhavarcāḥ sayavāṃ pippalyāmalakaiḥ kṛtām| yavāgūṃ sarpiṣā bhṛṣṭāṃ maladoṣānulomanīm||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चविकापिप्पलीमूलद्राक्षामलकनागरैः। कोष्ठे विबद्धे सरुजि पिबेत्तु परिकर्तिनि॥
cavikāpippalīmūladrākṣāmalakanāgaraiḥ| koṣṭhe vibaddhe saruji pibettu parikartini||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोलवृक्षाम्लकलशीधावनीश्रीफलैः कृताम्। अस्वेदनिद्रस्तृष्णार्तः सितामलकनागरैः॥
kolavṛkṣāmlakalaśīdhāvanīśrīphalaiḥ kṛtām| asvedanidrastṛṣṇārtaḥ sitāmalakanāgaraiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिताबदरमृद्वीकासारिवामुस्तचन्दनैः। तृष्णाच्छर्दिपरीदाहज्वरघ्नीं क्षौद्रसंयुताम्॥
sitābadaramṛdvīkāsārivāmustacandanaiḥ| tṛṣṇācchardiparīdāhajvaraghnīṃ kṣaudrasaṃyutām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यात् पेयौषधैरेव रसयूषादिकानपि। मद्योद्भवे मद्यनित्ये पित्तस्थानगते कफे॥
kuryāt peyauṣadhaireva rasayūṣādikānapi| madyodbhave madyanitye pittasthānagate kaphe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रीष्मे तयोर्वाधिकयोस्तृट्छर्दिदाहपीडिते। ऊर्ध्वं प्रवृत्ते रक्ते च पेयां नेच्छन्ति तेषु तु॥
grīṣme tayorvādhikayostṛṭchardidāhapīḍite| ūrdhvaṃ pravṛtte rakte ca peyāṃ necchanti teṣu tu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्राक्षादाडिमकाश्मर्यपथ्या पीलुपरूषकैः। समधूकैः सबदरैः सक्षौद्रान् ससितोपलान्॥
drākṣādāḍimakāśmaryapathyā pīluparūṣakaiḥ| samadhūkaiḥ sabadaraiḥ sakṣaudrān sasitopalān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरघ्नैस्तोयमृदितैरद्भिर्वा लाजतर्पणान्। पिबेत् सुसूक्ष्मरजसस्ततो जीर्णे तु तर्पणे॥
jvaraghnaistoyamṛditairadbhirvā lājatarpaṇān| pibet susūkṣmarajasastato jīrṇe tu tarpaṇe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवाग्वां वौदनं क्षुद्वानश्नीयाद्भृष्टतण्डुलम्। दकलावणिकैर्यूषैः रसैर्वा मुद्गलावजैः॥
yavāgvāṃ vaudanaṃ kṣudvānaśnīyādbhṛṣṭataṇḍulam| dakalāvaṇikairyūṣaiḥ rasairvā mudgalāvajaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्ययं षडहो नेयो बलं दोषं च रक्षता। ततः पक्वेषु दोषेषु लङ्घनाद्यैः प्रशस्यते॥
ityayaṃ ṣaḍaho neyo balaṃ doṣaṃ ca rakṣatā| tataḥ pakveṣu doṣeṣu laṅghanādyaiḥ praśasyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायो दोषशेषस्य पाचनः शमनोऽथवा। तिक्तः पित्ते विशेषेण प्रयोज्यः कटुकः कफे॥
kaṣāyo doṣaśeṣasya pācanaḥ śamano'thavā| tiktaḥ pitte viśeṣeṇa prayojyaḥ kaṭukaḥ kaphe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तश्लेष्महरत्वेऽपि कषायः स न शस्यते। नवज्वरे मलस्तम्भात् कषायो विषमज्वरान्॥
pittaśleṣmaharatve'pi kaṣāyaḥ sa na śasyate| navajvare malastambhāt kaṣāyo viṣamajvarān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरुतेऽरुचिहृल्लासहिध्माध्मानादिकानपि। न च्यवन्ते न पच्यन्ते कषायस्तम्भिता मलाः॥
kurute'rucihṛllāsahidhmādhmānādikānapi| na cyavante na pacyante kaṣāyastambhitā malāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यग्गता विमार्गा वा वर्धयन्त्यपि च ज्वरम्। बद्धामकफवातत्वाच्छूलानाहादिकानपि॥
tiryaggatā vimārgā vā vardhayantyapi ca jvaram| baddhāmakaphavātatvācchūlānāhādikānapi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्ताहादौषधं केंचिदाहुरन्ये दशाहतः। केचिल्लघ्वन्नभुक्तस्य योज्यमामोल्बणे न तु॥
saptāhādauṣadhaṃ keṃcidāhuranye daśāhataḥ| kecillaghvannabhuktasya yojyamāmolbaṇe na tu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीव्रज्वरपरीतस्य दोषवेगोदये यतः। दोषेऽथवातिनिचिते तन्द्रास्तैमित्यकारिणि॥
tīvrajvaraparītasya doṣavegodaye yataḥ| doṣe'thavātinicite tandrāstaimityakāriṇi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपच्यमानं भैषज्यं भूयो ज्वलयति ज्वरम्। यदा ज्वरो मृदुर्देहो लघुः प्रचलिता मलाः॥
apacyamānaṃ bhaiṣajyaṃ bhūyo jvalayati jvaram| yadā jvaro mṛdurdeho laghuḥ pracalitā malāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिरज्वरितस्यापि योजयेद्भेषजं तदा। मुस्तया पर्पटं युक्तं शुण्ठ्या दुस्पर्शयापि वा॥
acirajvaritasyāpi yojayedbheṣajaṃ tadā| mustayā parpaṭaṃ yuktaṃ śuṇṭhyā dusparśayāpi vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाक्यं शीतकषायं वा पाठोशीरं सवालकम्। पिबेत्तद्वच्च भूनिम्बगुडूचीमुस्तनागरम्॥
pākyaṃ śītakaṣāyaṃ vā pāṭhośīraṃ savālakam| pibettadvacca bhūnimbaguḍūcīmustanāgaram||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथायोगमिमे योज्याः कषाया दोषपाचनाः। ज्वरारोचकतृष्णास्यवैरस्यापक्तिनाशनाः॥
yathāyogamime yojyāḥ kaṣāyā doṣapācanāḥ| jvarārocakatṛṣṇāsyavairasyāpaktināśanāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाठेन्द्रयवभूनिम्बमुस्तपर्पटकामृताः। जयन्त्याममतीसारं ज्वरं च समहौषधाः॥
pāṭhendrayavabhūnimbamustaparpaṭakāmṛtāḥ| jayantyāmamatīsāraṃ jvaraṃ ca samahauṣadhāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुरालभामृतामुस्तानागरं वातजे ज्वरे। अथवा पिप्पलीमूलगुडूचीविश्वभेषजम्॥
durālabhāmṛtāmustānāgaraṃ vātaje jvare| athavā pippalīmūlaguḍūcīviśvabheṣajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कनीयः पञ्चमूलं च पित्ते क्षौद्रसमन्विताः। कलिङ्गमुस्तकटुका मुस्तापर्पटकं तथा॥
kanīyaḥ pañcamūlaṃ ca pitte kṣaudrasamanvitāḥ| kaliṅgamustakaṭukā mustāparpaṭakaṃ tathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सधन्वयासभूनिम्बं वत्सकाद्यो गणः कफे। अथवा वृषगाङ्गेयी शृङ्गेवरदुरालभाः॥
sadhanvayāsabhūnimbaṃ vatsakādyo gaṇaḥ kaphe| athavā vṛṣagāṅgeyī śṛṅgevaradurālabhāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुग्विबन्धानिलश्लेष्मयुक्ते दीपनपाचनम्। अभयापिप्पलीमूलशम्याककटुकाघनम्॥
rugvibandhānilaśleṣmayukte dīpanapācanam| abhayāpippalīmūlaśamyākakaṭukāghanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गकाः पटोलस्य पत्रं कटुकरोहिणी। पटोलं सारिवा मुस्ता पाठा कटुकरोहिणी॥
kaliṅgakāḥ paṭolasya patraṃ kaṭukarohiṇī| paṭolaṃ sārivā mustā pāṭhā kaṭukarohiṇī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलनिम्बत्रिफलामृद्वीकामुस्तवत्सकाः। किराततिक्तममृता चन्दनां विश्वभेषजम्॥
paṭolanimbatriphalāmṛdvīkāmustavatsakāḥ| kirātatiktamamṛtā candanāṃ viśvabheṣajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धात्री मुस्तामृताक्षौद्रमर्धश्लोकसमापनाः। पञ्चैते सन्ततादीनां पञ्चानां शमना मताः॥
dhātrī mustāmṛtākṣaudramardhaślokasamāpanāḥ| pañcaite santatādīnāṃ pañcānāṃ śamanā matāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलेन्द्रयवारिष्टभद्रमुस्तामृताद्वयम्। सारिवाद्वितयं पाठा त्रायन्ती कटुरोहिणी॥
paṭolendrayavāriṣṭabhadramustāmṛtādvayam| sārivādvitayaṃ pāṭhā trāyantī kaṭurohiṇī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलारिष्टमृद्वीकाशम्याकत्रिफलावृषम्। चन्दनोशीरधान्याब्दगुडूचीविश्वभेषजम्॥
paṭolāriṣṭamṛdvīkāśamyākatriphalāvṛṣam| candanośīradhānyābdaguḍūcīviśvabheṣajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदारुस्थिराशुण्ठीवासाधात्रीहरीतकीः। पञ्च पञ्च ज्वरान् घ्नन्ति योगा मधुसितोत्कटाः॥
devadārusthirāśuṇṭhīvāsādhātrīharītakīḥ| pañca pañca jvarān ghnanti yogā madhusitotkaṭāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सगुडाः सारिवाद्राक्षाशताह्वाकणरेणुकाः। काश्मर्यसारिवाद्राक्षात्रायमाणामृतागुडाः॥
saguḍāḥ sārivādrākṣāśatāhvākaṇareṇukāḥ| kāśmaryasārivādrākṣātrāyamāṇāmṛtāguḍāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतपुष्पावचाकुष्ठदेवदारुहरेणुकाः। शर्करामधुसंयुक्ताः समांसीमुस्तधान्यकाः॥
śatapuṣpāvacākuṣṭhadevadāruhareṇukāḥ| śarkarāmadhusaṃyuktāḥ samāṃsīmustadhānyakāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णापुनर्नवाद्राक्षाशताह्वागुडसारिवाः। शालिपर्णीबलाद्राक्षासारिवाच्छिन्नसम्भवाः॥
kṛṣṇāpunarnavādrākṣāśatāhvāguḍasārivāḥ| śāliparṇībalādrākṣāsārivācchinnasambhavāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरग्वधो बला रास्ना काश्मर्यं मधुकं गुडः। शतावरीच्छिन्नरुहास्वरसो वा गुडान्वितः॥
āragvadho balā rāsnā kāśmaryaṃ madhukaṃ guḍaḥ| śatāvarīcchinnaruhāsvaraso vā guḍānvitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकृष्णाजीरकसितानागरश्चामृतारसः। वातज्वरं जयन्यूशु केवलो वामृतारसः॥
sakṛṣṇājīrakasitānāgaraścāmṛtārasaḥ| vātajvaraṃ jayanyūśu kevalo vāmṛtārasaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्ङ्गीसरलगाङ्गेयीदारुकुष्ठैलवालुकम्। कोष्णं घृतगुडोपेतं पिबेद्वा वातजे ज्वरे॥
bhārṅgīsaralagāṅgeyīdārukuṣṭhailavālukam| koṣṇaṃ ghṛtaguḍopetaṃ pibedvā vātaje jvare||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलादिगुडूच्यादी सूत्रोक्तौ पित्तजे ज्वरे। अञ्जनादिः सकाश्मर्यः सारिवादिः सशर्करः॥
paṭolādiguḍūcyādī sūtroktau pittaje jvare| añjanādiḥ sakāśmaryaḥ sārivādiḥ saśarkaraḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सितामधुककाश्मर्यशीतोशारिपरूषकम्। गुडूचीसारिवालोद्ध्रकमलोत्पलशर्कराः॥
sitāmadhukakāśmaryaśītośāriparūṣakam| guḍūcīsārivāloddhrakamalotpalaśarkarāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्राक्षाभयातिक्तघनशम्याकफलपर्पटम्। श्यामापर्पटदुःस्पर्शातिक्तातिक्तसितावृषाः॥
drākṣābhayātiktaghanaśamyākaphalaparpaṭam| śyāmāparpaṭaduḥsparśātiktātiktasitāvṛṣāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्करातिक्तकटुकात्रायमाणाबिभीतकम्। गुडूच्यामलकैर्युक्तः केवलो वापि पर्पटः॥
śarkarātiktakaṭukātrāyamāṇābibhītakam| guḍūcyāmalakairyuktaḥ kevalo vāpi parpaṭaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायो वा हिमस्तिक्ताद्राक्षामधुकनिम्बजः। पित्तज्वरघ्नी कटुका श्लक्ष्णापिष्टा सशर्करा॥
kaṣāyo vā himastiktādrākṣāmadhukanimbajaḥ| pittajvaraghnī kaṭukā ślakṣṇāpiṣṭā saśarkarā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफजेऽतिविषोशीरपटोलमरिचक्षपाः। समूर्वेन्द्रयवद्वीपिकुष्ठनिम्बवचागुडाः॥
kaphaje'tiviṣośīrapaṭolamaricakṣapāḥ| samūrvendrayavadvīpikuṣṭhanimbavacāguḍāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तच्छदामृतानिम्बस्फूर्जातं माक्षिकान्वितम्। निशात्रिकटुकं तिक्तानागपुष्पकलिङ्गकाः॥
saptacchadāmṛtānimbasphūrjātaṃ mākṣikānvitam| niśātrikaṭukaṃ tiktānāgapuṣpakaliṅgakāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारिवातिविषाकुष्ठदुःस्पर्शामुस्तगुग्गुलुः। परूषं त्रिफला तिक्ता बीजं वृषकजं घनम्॥
sārivātiviṣākuṣṭhaduḥsparśāmustagugguluḥ| parūṣaṃ triphalā tiktā bījaṃ vṛṣakajaṃ ghanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागरत्रिफलामुस्तामूर्वापाठाः समाक्षिकाः। संसर्गसन्निपातेषु मिश्रानेतान् विकल्पयेत्॥
nāgaratriphalāmustāmūrvāpāṭhāḥ samākṣikāḥ| saṃsargasannipāteṣu miśrānetān vikalpayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोकण्टकबलादर्भाः ससिता वातपित्तजे। द्राक्षामलकभूनिम्बाः सगुडूचीशठीगुडाः॥
gokaṇṭakabalādarbhāḥ sasitā vātapittaje| drākṣāmalakabhūnimbāḥ saguḍūcīśaṭhīguḍāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रायन्ती सारिवाद्राक्षा काश्मर्यच्छिन्नजागुडाः। द्राक्षामसूरत्रायन्तीगुडूचीसारिवाबलाः॥
trāyantī sārivādrākṣā kāśmaryacchinnajāguḍāḥ| drākṣāmasūratrāyantīguḍūcīsārivābalāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्राक्षामधूकमधुकलोद्ध्रकाश्मर्यसारिवाः। मुस्तामलकद्द्रीबेरपद्मकेसरपद्मकम्॥
drākṣāmadhūkamadhukaloddhrakāśmaryasārivāḥ| mustāmalakaddrīberapadmakesarapadmakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृणालचन्दनोशीरनीलोत्पलपरूषकम्। फाण्टो हिमो वा द्राक्षादिर्जातीकुसुमवासितः॥
mṛṇālacandanośīranīlotpalaparūṣakam| phāṇṭo himo vā drākṣādirjātīkusumavāsitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तो मधुसितालाजैर्जयत्यनिलपित्तजम्। ज्वरं मदात्ययं छर्दि मूर्छां दाहं श्रमं भ्रमम्। ऊर्ध्वगं रक्तपित्तं च पिपासां कामलामपि॥
yukto madhusitālājairjayatyanilapittajam| jvaraṃ madātyayaṃ chardi mūrchāṃ dāhaṃ śramaṃ bhramam| ūrdhvagaṃ raktapittaṃ ca pipāsāṃ kāmalāmapi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफवाते वचातिक्तापाठारग्वधवत्सकाः॥
kaphavāte vacātiktāpāṭhāragvadhavatsakāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पलीचूर्णयुक्तो वा क्वाथश्छिन्नोद्भवोद्भवः। व्याघ्रीशुण्ठ्यमृताक्वाथः पिप्पलीचूर्णसंयुतः॥
pippalīcūrṇayukto vā kvāthaśchinnodbhavodbhavaḥ| vyāghrīśuṇṭhyamṛtākvāthaḥ pippalīcūrṇasaṃyutaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातश्लेष्मज्वरश्वासकासपीनसशूलजित्। पथ्या कुस्तुम्बरीमुस्ताशुण्ठीकत्तृणपर्पटम्॥
vātaśleṣmajvaraśvāsakāsapīnasaśūlajit| pathyā kustumbarīmustāśuṇṭhīkattṛṇaparpaṭam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकट्फलवचाभार्ङ्गीदेवाह्वं मधुहिङ्गुमत्। कफवातज्वरष्ठीवकुक्षिहृत्पार्श्ववेदनाः॥
sakaṭphalavacābhārṅgīdevāhvaṃ madhuhiṅgumat| kaphavātajvaraṣṭhīvakukṣihṛtpārśvavedanāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्ठामयास्यश्वयथुकासश्वासान्नियच्छति॥
kaṇṭhāmayāsyaśvayathukāsaśvāsānniyacchati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरग्वधादिः सक्षौद्रः कफपित्तज्वरं जयेत्। तथा तिक्तावृषोशीरत्रायन्तीत्रिफलामृताः। पटोलातिविषानिम्बमूर्वाधन्वयवासाकाः॥
āragvadhādiḥ sakṣaudraḥ kaphapittajvaraṃ jayet| tathā tiktāvṛṣośīratrāyantītriphalāmṛtāḥ| paṭolātiviṣānimbamūrvādhanvayavāsākāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृषपुष्पच्छदरसः शर्करामाक्षिकान्वितः। पित्तश्लेष्मज्वरं हन्ति सासृक्पित्तं सकामलम्॥
vṛṣapuṣpacchadarasaḥ śarkarāmākṣikānvitaḥ| pittaśleṣmajvaraṃ hanti sāsṛkpittaṃ sakāmalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्ताविश्वभैषज्यकटुकातोयतोयदाः। ज्वरतृड्भ्रमसम्मोहधूमकाम्लकनाशनाः॥
anantāviśvabhaiṣajyakaṭukātoyatoyadāḥ| jvaratṛḍbhramasammohadhūmakāmlakanāśanāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्निपातज्वरे व्याघ्नीदेवदारुनिशाद्वयम्। पटोलपत्रनिम्बत्वक् त्रिफलाकटुकायुतम्॥
sannipātajvare vyāghnīdevadāruniśādvayam| paṭolapatranimbatvak triphalākaṭukāyutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुस्तापर्पटकं पथ्या मृद्वीका कटुरोहिणी। त्रायन्तीकणतन्मूलद्राक्षापथ्यामधूलिकाः॥
mustāparpaṭakaṃ pathyā mṛdvīkā kaṭurohiṇī| trāyantīkaṇatanmūladrākṣāpathyāmadhūlikāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिफलोशीरषड्ग्रन्थायष्टीमधुबलाघनाः। नागरं पौष्करं मूलं गुडूची कण्टकारिका॥
triphalośīraṣaḍgranthāyaṣṭīmadhubalāghanāḥ| nāgaraṃ pauṣkaraṃ mūlaṃ guḍūcī kaṇṭakārikā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकासश्वासपार्श्वार्तौ वातश्लेष्मोत्तरे ज्वरे। मधूकपुष्पमृद्वीका त्रायमाणा परूषकम्॥
sakāsaśvāsapārśvārtau vātaśleṣmottare jvare| madhūkapuṣpamṛdvīkā trāyamāṇā parūṣakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोशीरतिक्तात्रिफलाकाश्मर्यं कल्पयेद्धिमम्। कषायं तं पिबन् काले ज्वरान् सर्वानपोहति॥
sośīratiktātriphalākāśmaryaṃ kalpayeddhimam| kaṣāyaṃ taṃ piban kāle jvarān sarvānapohati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जात्यामलकमुस्तानि तद्वद्धन्वयवासकम्। बद्धविट् कटुकाद्राक्षात्रायन्तीत्रिफलागुडान्॥
jātyāmalakamustāni tadvaddhanvayavāsakam| baddhaviṭ kaṭukādrākṣātrāyantītriphalāguḍān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णौषधोऽन्नं पेयाद्यमाचरेच्छ्लेष्मवान्न तु। पेया कफं वर्धयति पङ्कं पांसुषु वृष्टिवत्॥
jīrṇauṣadho'nnaṃ peyādyamācarecchleṣmavānna tu| peyā kaphaṃ vardhayati paṅkaṃ pāṃsuṣu vṛṣṭivat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेष्माभिष्यण्णदेहानामतः प्रागपि योजयेत्। यूषान् कुलत्थचणककलायादिकृतान् लघून्। रूक्षांस्तिक्तरसोपेतान् हृद्यान् रुचिकरान् पटून्॥
śleṣmābhiṣyaṇṇadehānāmataḥ prāgapi yojayet| yūṣān kulatthacaṇakakalāyādikṛtān laghūn| rūkṣāṃstiktarasopetān hṛdyān rucikarān paṭūn||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ताद्याः शालयो जीर्णाः षष्टिकाश्च ज्वरे हिताः। श्लेष्मोत्तरे वीततुषास्तथा वाट्यकृता यवाः॥
raktādyāḥ śālayo jīrṇāḥ ṣaṣṭikāśca jvare hitāḥ| śleṣmottare vītatuṣāstathā vāṭyakṛtā yavāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओदनस्तैः स्रुतो द्विस्त्रिः प्रयोक्तव्यो यथायथम्। दोषदूष्यादिबलतो ज्वरघ्नक्वाथसाधितः॥
odanastaiḥ sruto dvistriḥ prayoktavyo yathāyatham| doṣadūṣyādibalato jvaraghnakvāthasādhitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुद्गाद्यैर्लघुभिर्यूषाः कुलत्थैश्च ज्वरापहाः। कारवेल्लककर्कोटबालमूलकपर्पटैः। वार्ताकनिम्बकुसुमपटोलफलपल्लवैः॥
mudgādyairlaghubhiryūṣāḥ kulatthaiśca jvarāpahāḥ| kāravellakakarkoṭabālamūlakaparpaṭaiḥ| vārtākanimbakusumapaṭolaphalapallavaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यन्तलघुभिर्मांसैर्जाङ्गलैश्च हिता रसाः। व्याघ्रीपरूषतर्कारीद्राक्षामलकदाडिमैः॥
atyantalaghubhirmāṃsairjāṅgalaiśca hitā rasāḥ| vyāghrīparūṣatarkārīdrākṣāmalakadāḍimaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्कृताः पिप्पलीशुण्ठीधान्यजीरकसैन्धवैः। सितामधुभ्यां प्रायेण संयुता वा कृताकृताः॥
saṃskṛtāḥ pippalīśuṇṭhīdhānyajīrakasaindhavaiḥ| sitāmadhubhyāṃ prāyeṇa saṃyutā vā kṛtākṛtāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनम्लतक्रसिद्धानि रुच्यानि व्यञ्जनानि च। अच्छान्यनलसम्पन्नान्यनुपानेऽपि योजयेत्। तानि क्वथितशीतं च वारि मद्यं च सात्म्यतः॥
anamlatakrasiddhāni rucyāni vyañjanāni ca| acchānyanalasampannānyanupāne'pi yojayet| tāni kvathitaśītaṃ ca vāri madyaṃ ca sātmyataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायपानपथ्यान्नैर्दशाह इति लङ्घते। सर्पिर्दद्यात् कफे मन्दे वातपित्तोत्तरे ज्वरे। पक्वेषु दोषेष्वमृतं तद्विषोपममन्यथा॥
kaṣāyapānapathyānnairdaśāha iti laṅghate| sarpirdadyāt kaphe mande vātapittottare jvare| pakveṣu doṣeṣvamṛtaṃ tadviṣopamamanyathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशाहे स्यादतीतेऽपि ज्वरोपद्रववृद्धिकृत्। लङ्घनादिक्रमं तत्र कुर्यादा कफसङ्क्षयात्॥
daśāhe syādatīte'pi jvaropadravavṛddhikṛt| laṅghanādikramaṃ tatra kuryādā kaphasaṅkṣayāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सज्वरं ज्वरमुक्तं वा दिनान्ते भोजयेल्लघु। श्लेष्मक्षयविवृद्धोष्मा बलवाननलस्तदा॥
sajvaraṃ jvaramuktaṃ vā dinānte bhojayellaghu| śleṣmakṣayavivṛddhoṣmā balavānanalastadā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथोचितेऽथवा काले दोषसात्म्यानुरोधतः। प्रागल्पवह्निर्भुञ्जानो न ह्यजीर्णेन पीड्यते॥
yathocite'thavā kāle doṣasātmyānurodhataḥ| prāgalpavahnirbhuñjāno na hyajīrṇena pīḍyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.