Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 4.13

अथातो मूत्राघातचिकित्सितं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥

athāto mūtrāghātacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातान्मूत्रकृच्छ्रे वातहरतैलाभ्यक्तगात्रस्याधोनाभेः सर्वमङ्गं पिण्डेन सेकावगाहैश्च वातघ्नैः कुम्भीस्वेदेन च स्वेदयेत्॥

vātānmūtrakṛcchre vātaharatailābhyaktagātrasyādhonābheḥ sarvamaṅgaṃ piṇḍena sekāvagāhaiśca vātaghnaiḥ kumbhīsvedena ca svedayet||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमूलबलैरण्डमूलपुनर्नवाशतावरीवृश्चीवपत्तूरपाषाणभेदककोलकुलत्थयवक्वाथेन तत्कल्केन च तैलं सर्पिः सूरकर्क्षवसालवणपञ्चकोपेतं सिद्धं पानाय दद्यात्। एतान्येव चौषधान्यन्नपाने पिण्डोपनाहस्वेदयोश्च तैलफलस्नेहाम्लयुक्तानि कल्पयेत्। प्रसन्नां च सौवर्चलाढ्यां पिबेत्॥

daśamūlabalairaṇḍamūlapunarnavāśatāvarīvṛścīvapattūrapāṣāṇabhedakakolakulatthayavakvāthena tatkalkena ca tailaṃ sarpiḥ sūrakarkṣavasālavaṇapañcakopetaṃ siddhaṃ pānāya dadyāt| etānyeva cauṣadhānyannapāne piṇḍopanāhasvedayośca tailaphalasnehāmlayuktāni kalpayet| prasannāṃ ca sauvarcalāḍhyāṃ pibet||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तजे शीतसेकावगाहप्रदेहान् प्रयुञ्जीत। तृणपञ्चमूलश्वदंष्ट्राभीरुविदारीकशेरुकक्वाथं शीतं समधु शर्करं पिबेत्। तद्वच्च काण्डेक्षुरकमूलम्। कमलोत्पलविदारीशृङ्गाटकानि। द्राक्षारसेन वा त्रपुसकुसुम्भोर्वारुबीजवृषककुङ्कुमकल्कं सर्वमूत्राघातघ्नम्। मधुकदार्व्युर्वारुबीजानि वा तण्डुलधावनेन। समाक्षिकां वा दार्वीमामलकरसेन। मृद्वीकाकल्कं वा पर्युषिताम्भसा॥

pittaje śītasekāvagāhapradehān prayuñjīta| tṛṇapañcamūlaśvadaṃṣṭrābhīruvidārīkaśerukakvāthaṃ śītaṃ samadhu śarkaraṃ pibet| tadvacca kāṇḍekṣurakamūlam| kamalotpalavidārīśṛṅgāṭakāni| drākṣārasena vā trapusakusumbhorvārubījavṛṣakakuṅkumakalkaṃ sarvamūtrāghātaghnam| madhukadārvyurvārubījāni vā taṇḍuladhāvanena| samākṣikāṃ vā dārvīmāmalakarasena| mṛdvīkākalkaṃ vā paryuṣitāmbhasā||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफजे यथास्वं स्वेदो वमनं कटुतीक्ष्णोष्णक्षारमन्नपानं यवान्नं तक्रं च। पिबेच्च मद्येन सूक्ष्मैलामामलकरसेन वा मधुयुतां वा कदलीरसेन कैडर्यकरसेन वा शितिवारकबीजं वा तक्रेण। प्रवालचूर्णं वा तण्डुलाम्बुना। धवकुटजकरञ्जामृताकेबुकैलारग्वधसप्तच्छदक्वाथं वा शीतं सक्षौद्रम्। तत्सिद्धां वा यवागूम्। कण्टकारिकास्वरसं वा समाक्षिकम्। व्योषैलागोक्षुरकसारसास्थीनि वा मधुमूत्रयुक्तानि। पाटलीक्षारं वा बहुकृत्वः परिस्रुतं तैलयुक्तम्। तिलपाटलीपारिभद्रयावशूकक्षारोदकानुविद्धां वा त्वगेलोषकचूर्णयुक्तां प्रसन्नाम्। तिलादीनां वा पृथक् क्षारं गुडोपदंशमश्नीयात्। तीक्ष्णोष्णद्रव्यसिद्धं च तैलं पानाभ्यङ्गार्थे॥

kaphaje yathāsvaṃ svedo vamanaṃ kaṭutīkṣṇoṣṇakṣāramannapānaṃ yavānnaṃ takraṃ ca| pibecca madyena sūkṣmailāmāmalakarasena vā madhuyutāṃ vā kadalīrasena kaiḍaryakarasena vā śitivārakabījaṃ vā takreṇa| pravālacūrṇaṃ vā taṇḍulāmbunā| dhavakuṭajakarañjāmṛtākebukailāragvadhasaptacchadakvāthaṃ vā śītaṃ sakṣaudram| tatsiddhāṃ vā yavāgūm| kaṇṭakārikāsvarasaṃ vā samākṣikam| vyoṣailāgokṣurakasārasāsthīni vā madhumūtrayuktāni| pāṭalīkṣāraṃ vā bahukṛtvaḥ parisrutaṃ tailayuktam| tilapāṭalīpāribhadrayāvaśūkakṣārodakānuviddhāṃ vā tvageloṣakacūrṇayuktāṃ prasannām| tilādīnāṃ vā pṛthak kṣāraṃ guḍopadaṃśamaśnīyāt| tīkṣṇoṣṇadravyasiddhaṃ ca tailaṃ pānābhyaṅgārthe||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निपातात्मके वातादीनां स्थानानुपूर्व्या यथासन्नं प्रतिकुर्वीत। यथोल्बणं वा सर्वेषु समस्थितेषु वा समसितं यवक्षारं भक्षयेत्। अपि च॥

sannipātātmake vātādīnāṃ sthānānupūrvyā yathāsannaṃ pratikurvīta| yatholbaṇaṃ vā sarveṣu samasthiteṣu vā samasitaṃ yavakṣāraṃ bhakṣayet| api ca||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एलाश्मभेदकशिलाजतुपिप्पलीनां चूर्णानि तण्डुलजलालुलितानि पित्वा। तद्वद्गुडेन सहितान्युपयुज्य मासमासन्नमृत्युरपि जीवति मूत्रकृच्छ्री॥

elāśmabhedakaśilājatupippalīnāṃ cūrṇāni taṇḍulajalālulitāni pitvā| tadvadguḍena sahitānyupayujya māsamāsannamṛtyurapi jīvati mūtrakṛcchrī||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एलोपकुल्यामधुकाश्मभेदकौन्तीश्वदंष्ट्रावृषकोरुपूगैः। क्वाथं पिबेच्छर्करयावगाढं कृच्छ्रे सदाहे सरुजे बिबन्धे॥

elopakulyāmadhukāśmabhedakauntīśvadaṃṣṭrāvṛṣakorupūgaiḥ| kvāthaṃ pibeccharkarayāvagāḍhaṃ kṛcchre sadāhe saruje bibandhe||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरीतकीगोक्षुरराजवृक्षपाषाणभिद्धन्वयवासकानाम्। क्वाथं पिबेदश्मजतुप्रधानं सर्शकरे साश्मरिमूत्रकृच्छ्रे॥

harītakīgokṣurarājavṛkṣapāṣāṇabhiddhanvayavāsakānām| kvāthaṃ pibedaśmajatupradhānaṃ sarśakare sāśmarimūtrakṛcchre||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्मर्यामचिरोत्थितायां वातबस्त्यादिषु च यथादोषमिदमेवाचरेत्॥

aśmaryāmacirotthitāyāṃ vātabastyādiṣu ca yathādoṣamidamevācaret||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाषाणभेदकवसुकवसिराश्मन्तकशतावरीश्वदंष्ट्राबृहतीद्वयकपोतवङ्काबलातिबलाकच्छुरोशीरगुन्धुवृक्षादनीभल्लूकवरणयवकोलकुलत्थशाकफलकतकफलक्वाथे सर्पिरूषकादिप्रतीवापं विपाच्य पीतमाशु वाताश्मरीं भिनत्ति। एभिरेव च द्रव्यैः कषायक्षारान्नपानानि कल्पयेत्॥

pāṣāṇabhedakavasukavasirāśmantakaśatāvarīśvadaṃṣṭrābṛhatīdvayakapotavaṅkābalātibalākacchurośīragundhuvṛkṣādanībhallūkavaraṇayavakolakulatthaśākaphalakatakaphalakvāthe sarpirūṣakādipratīvāpaṃ vipācya pītamāśu vātāśmarīṃ bhinatti| ebhireva ca dravyaiḥ kaṣāyakṣārānnapānāni kalpayet||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहीव्याघ्नीगोक्षुरकेक्षुरकोरुबूकमूलकल्कोऽमधुरेण दध्ना पीतः सप्गाहादश्मरीं भिनत्ति। शिग्रुमूलकल्केन दधिलवणयमकसिद्धो यूषः॥

siṃhīvyāghnīgokṣurakekṣurakorubūkamūlakalko'madhureṇa dadhnā pītaḥ sapgāhādaśmarīṃ bhinatti| śigrumūlakalkena dadhilavaṇayamakasiddho yūṣaḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरतरादिगुन्द्रेत्कटपत्तूरवाराहीपाठापाटलीशिरीषशालिमूलविदारीद्विपुनर्नवक्वाथे त्रपुसकुसुम्भैर्वारुकर्करुबीजमधुकशिलाजतुप्रतीवापं सर्पिर्विपाच्य पीतमाशु पित्ताश्मरीं भिनत्ति। पूर्ववच्च कषायादीनेभिः कल्पयेत्॥

vīratarādigundretkaṭapattūravārāhīpāṭhāpāṭalīśirīṣaśālimūlavidārīdvipunarnavakvāthe trapusakusumbhairvārukarkarubījamadhukaśilājatupratīvāpaṃ sarpirvipācya pītamāśu pittāśmarīṃ bhinatti| pūrvavacca kaṣāyādīnebhiḥ kalpayet||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरणादिभद्रदार्वादिगुग्गुल्वेलाद्वयकुष्ठमरिचचित्रकमुस्तासुरसाह्वयैः कल्कीकृतैः साधितमूषकादिप्रतीवापं सर्पिः श्लेष्माश्मरीं भिनत्ति। इति समानं पूर्वेण॥

varaṇādibhadradārvādiguggulvelādvayakuṣṭhamaricacitrakamustāsurasāhvayaiḥ kalkīkṛtaiḥ sādhitamūṣakādipratīvāpaṃ sarpiḥ śleṣmāśmarīṃ bhinatti| iti samānaṃ pūrveṇa||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मस्तुना बहुशः पाटलीभस्म गालयित्वा भस्म विसर्जयेत्। ततस्तन्मस्तु गृहीत्वा कुलत्थैः सह क्वाथयेत्। तं क्वाथं गोक्षुरकमूलैलात्रपुसकुरण्टकबीजपाषाणभेदकचूर्णं क्षौद्रेण लीढ्वानुपिबेत्। तथा शीघ्रमेवाश्मरी भिद्यते च्यवते च॥

mastunā bahuśaḥ pāṭalībhasma gālayitvā bhasma visarjayet| tatastanmastu gṛhītvā kulatthaiḥ saha kvāthayet| taṃ kvāthaṃ gokṣurakamūlailātrapusakuraṇṭakabījapāṣāṇabhedakacūrṇaṃ kṣaudreṇa līḍhvānupibet| tathā śīghramevāśmarī bhidyate cyavate ca||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्मरीभेषजानां घृताक्तानामन्तर्धूमं दग्धानां क्षारं ग्राम्यपशुशकृत्क्षारं च गोमूत्रेण बहुकृत्वो गालयित्वा तमच्छमग्नौ साधयेत्। घनीभवति च तस्मिंस्त्र्यूषणोषकादिचूर्णं दद्याद्दर्वीप्रलेपं चावतारयेत्। एष क्षीराशिनः क्षारावलेहोऽश्मरीं भिनत्ति पातयति च शर्कराम्॥

aśmarībheṣajānāṃ ghṛtāktānāmantardhūmaṃ dagdhānāṃ kṣāraṃ grāmyapaśuśakṛtkṣāraṃ ca gomūtreṇa bahukṛtvo gālayitvā tamacchamagnau sādhayet| ghanībhavati ca tasmiṃstryūṣaṇoṣakādicūrṇaṃ dadyāddarvīpralepaṃ cāvatārayet| eṣa kṣīrāśinaḥ kṣārāvaleho'śmarīṃ bhinatti pātayati ca śarkarām||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिलकदलीयवापामार्गपलाशक्षारोऽविमूत्रेण पीतः समानः पूर्वेण। केतकपत्रक्वाथेन हिङ्गुक्रौञ्चास्थिक्षारयुक्तः पाटलीकरवीरक्षारश्च। क्रौञ्चोष्ट्रगर्दभास्थिश्वदंष्ट्राकदम्बमूलतालपत्रिकाजमोदनागरचूर्णश्च सुरामण्डोष्णोदकान्यतरप्रयुक्तः॥

tilakadalīyavāpāmārgapalāśakṣāro'vimūtreṇa pītaḥ samānaḥ pūrveṇa| ketakapatrakvāthena hiṅgukrauñcāsthikṣārayuktaḥ pāṭalīkaravīrakṣāraśca| krauñcoṣṭragardabhāsthiśvadaṃṣṭrākadambamūlatālapatrikājamodanāgaracūrṇaśca surāmaṇḍoṣṇodakānyataraprayuktaḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिचुकाङ्कोलशाककतकेन्दीवरफलक्वाथश्च सुखोष्णो गुडयुक्तः। नृत्यकुण्डकबीजचूर्णश्च समाक्षिकोऽविक्षीरयुक्तः॥

picukāṅkolaśākakatakendīvaraphalakvāthaśca sukhoṣṇo guḍayuktaḥ| nṛtyakuṇḍakabījacūrṇaśca samākṣiko'vikṣīrayuktaḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपोतवङ्कामूलं च सुरया। तत्सिद्धं वा पयोऽश्मरीवेदनार्तः पिबेत्। सिद्धं वाभयास्थिभिः पुनर्नवेन वा॥

kapotavaṅkāmūlaṃ ca surayā| tatsiddhaṃ vā payo'śmarīvedanārtaḥ pibet| siddhaṃ vābhayāsthibhiḥ punarnavena vā||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषेष्वेवं मूत्राघातेष्वत एव चिकित्सां विभजेत्॥

śeṣeṣvevaṃ mūtrāghāteṣvata eva cikitsāṃ vibhajet||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रस्वपञ्चमूलेन द्विगुणत्रिकण्टकेन साधितं तोयं पयो वा केवलं घृतमिश्रं वा पिबेत् सर्वमूत्राघातघ्नम्॥

drasvapañcamūlena dviguṇatrikaṇṭakena sādhitaṃ toyaṃ payo vā kevalaṃ ghṛtamiśraṃ vā pibet sarvamūtrāghātaghnam||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोक्षुरककण्टकारिकाकृतां वा सफाणितां यवागूम्। ताम्रचूडरससिद्धां वा। वीरतरादिक्वाथेन वा। तेन वा तद्भावितं शिलाजतु। वाजिरासभान्यतरशकृद्रसं वा। दुरालभास्वरसं वा। ककुभकषायं वा। मूर्वाभयामुस्तदेवदारुमधुककल्कं वा। वारुणीक्षीरोष्णोदकान्यतमेन। त्रिफलाकल्कं वा ससैन्धवं सुखाम्भसा। केवलमेव वा बिभीतक बीजं सुरया। विहगपिशितोपदंशं वा निगदमदिरामण्डं मार्द्वीकमासवान् वा विविधान् पिबेत्। पीतमद्यश्च शीघ्रवेगेन वाजिना रथेन वा यायात्। एवमश्मरी शर्करा चप्रच्यवते। सर्वेषु च मूत्राघातेषु विशेषतोऽश्मरीशर्करासु वीरतरादिः सर्वथा प्रयोज्यः। तिल्वकघृतं च विरेकार्थम्। बस्तिकर्म चाभीक्ष्णं विशेषेणोत्तरबस्तिः॥

gokṣurakakaṇṭakārikākṛtāṃ vā saphāṇitāṃ yavāgūm| tāmracūḍarasasiddhāṃ vā| vīratarādikvāthena vā| tena vā tadbhāvitaṃ śilājatu| vājirāsabhānyataraśakṛdrasaṃ vā| durālabhāsvarasaṃ vā| kakubhakaṣāyaṃ vā| mūrvābhayāmustadevadārumadhukakalkaṃ vā| vāruṇīkṣīroṣṇodakānyatamena| triphalākalkaṃ vā sasaindhavaṃ sukhāmbhasā| kevalameva vā bibhītaka bījaṃ surayā| vihagapiśitopadaṃśaṃ vā nigadamadirāmaṇḍaṃ mārdvīkamāsavān vā vividhān pibet| pītamadyaśca śīghravegena vājinā rathena vā yāyāt| evamaśmarī śarkarā capracyavate| sarveṣu ca mūtrāghāteṣu viśeṣato'śmarīśarkarāsu vīratarādiḥ sarvathā prayojyaḥ| tilvakaghṛtaṃ ca virekārtham| bastikarma cābhīkṣṇaṃ viśeṣeṇottarabastiḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्यामादिरर्धार्धविहितो गोमूत्रसिद्धो निरूहः। बिल्वादिमूलैश्च सुरासौवीरकादिसिद्धैस्तृणपञ्चमूलश्वदंष्ट्राशृतक्षीरवांश्च त्रपुसैर्वारुकशताह्वाबीजकर्षभकयवानीकल्कितः। पीतदारुसिद्धं तैलमनुवासनम्॥

tatra śyāmādirardhārdhavihito gomūtrasiddho nirūhaḥ| bilvādimūlaiśca surāsauvīrakādisiddhaistṛṇapañcamūlaśvadaṃṣṭrāśṛtakṣīravāṃśca trapusairvārukaśatāhvābījakarṣabhakayavānīkalkitaḥ| pītadārusiddhaṃ tailamanuvāsanam||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतावरीगोक्षुरकबृहतीद्वयपुनर्नवोशीरमधुकद्विसारिवाश्रेयसीलोध्रतृणपञ्चमूलकषाये क्षीरचतुर्गुणं बलावृक्षकखराह्वोपकुञ्चिकावत्सकत्रपुसोर्वारुबीजशितिवारकमधुकषड्ग्रन्थाशताह्वाश्मभेदमदनहपुषाकल्कगर्भं तैलमुत्तरबस्तिः। तद्विशुद्धस्रोतसा च पुनः शुक्राश्मर्यां शुक्राशयशोधनार्थं बलत्थेन पुंसा वृष्याण मांसानां कुक्कुटमांसस्य च तृप्तेनानुकूलाः प्रकर्षेण प्रियाः प्रमदा यथाकालमासेव्या इति॥

śatāvarīgokṣurakabṛhatīdvayapunarnavośīramadhukadvisārivāśreyasīlodhratṛṇapañcamūlakaṣāye kṣīracaturguṇaṃ balāvṛkṣakakharāhvopakuñcikāvatsakatrapusorvārubījaśitivārakamadhukaṣaḍgranthāśatāhvāśmabhedamadanahapuṣākalkagarbhaṃ tailamuttarabastiḥ| tadviśuddhasrotasā ca punaḥ śukrāśmaryāṃ śukrāśayaśodhanārthaṃ balatthena puṃsā vṛṣyāṇa māṃsānāṃ kukkuṭamāṃsasya ca tṛptenānukūlāḥ prakarṣeṇa priyāḥ pramadā yathākālamāsevyā iti||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियाभिराभिः सिद्धाभिर्नचेच्छान्तिस्ततो भिषक्। इति राजानमापृच्छ्य शस्त्रं साध्ववचारयेत्॥

kriyābhirābhiḥ siddhābhirnacecchāntistato bhiṣak| iti rājānamāpṛcchya śastraṃ sādhvavacārayet||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्रियायां ध्रुवो मृत्युः क्रियायां संशयो भवेत्। निश्चितस्यापि वैद्यस्य बहुशः सिद्धकर्मणः॥ अस13.27। अथातुरमुपस्निग्धमपकृष्टदोषमीषत्कर्शितमभ्यक्त स्विन्नशरीरमभुक्तवन्तं कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनमुपकल्पितसम्भारमाश्वास्य ततो बलवन्तमविक्लवमाजानुसमे फलके प्रागुपवेश्य पुरुषं तस्योत्सङ्गे सुनिषष्णपूर्वकायमुत्तानं वस्त्रचुंबलोपविष्टं सङ्कुचितजानुकूर्परमितरेण पुंसा सहबद्धं सूत्रैः शाटकेन वा ततोऽस्यस्वभ्यक्तं नाभिप्रदेशं वामपार्श्वे विमृद्य मुष्टिनावपीडयेत्। अधोनाभेर्यावदश्मर्यधः प्रतिपन्ना ततस्तैलाभ्यक्ते कृत्तनखे वामहस्तप्रदेशिनीमध्यमे पायौ प्रणिधायानुसेवन्यासाद्य च प्रयत्नबलाभ्यामश्मरीं मेढ्रगुदयोरन्तरमानीय निर्वलीकमनायतमविषमं च बस्तिं सन्निवेश्य भृशमुत्पीडयेदङ्गुलीभ्यां यावत् ग्रन्थिरिवोन्नतं शल्यं भवति। ततः सेवन्याः सव्ये पार्श्वे सेवनीं यवमात्रं मुक्त्वा निदध्याच्छस्त्रमश्मरीप्रमाणेन। दक्षिणतो वा क्रियासौकर्यहेतोरित्येके। यथा न विभिद्यते विचूर्ण्यते वा तथा प्रयतेत। तच्चूर्णमल्पमप्यवस्थितं पुनः परिवृद्धिमेति। तस्मात् समग्रामग्रवक्रेणाददीत॥

akriyāyāṃ dhruvo mṛtyuḥ kriyāyāṃ saṃśayo bhavet| niścitasyāpi vaidyasya bahuśaḥ siddhakarmaṇaḥ|| asa13.27| athāturamupasnigdhamapakṛṣṭadoṣamīṣatkarśitamabhyakta svinnaśarīramabhuktavantaṃ kṛtamaṅgalasvastivācanamupakalpitasambhāramāśvāsya tato balavantamaviklavamājānusame phalake prāgupaveśya puruṣaṃ tasyotsaṅge suniṣaṣṇapūrvakāyamuttānaṃ vastracuṃbalopaviṣṭaṃ saṅkucitajānukūrparamitareṇa puṃsā sahabaddhaṃ sūtraiḥ śāṭakena vā tato'syasvabhyaktaṃ nābhipradeśaṃ vāmapārśve vimṛdya muṣṭināvapīḍayet| adhonābheryāvadaśmaryadhaḥ pratipannā tatastailābhyakte kṛttanakhe vāmahastapradeśinīmadhyame pāyau praṇidhāyānusevanyāsādya ca prayatnabalābhyāmaśmarīṃ meḍhragudayorantaramānīya nirvalīkamanāyatamaviṣamaṃ ca bastiṃ sanniveśya bhṛśamutpīḍayedaṅgulībhyāṃ yāvat granthirivonnataṃ śalyaṃ bhavati| tataḥ sevanyāḥ savye pārśve sevanīṃ yavamātraṃ muktvā nidadhyācchastramaśmarīpramāṇena| dakṣiṇato vā kriyāsaukaryahetorityeke| yathā na vibhidyate vicūrṇyate vā tathā prayateta| taccūrṇamalpamapyavasthitaṃ punaḥ parivṛddhimeti| tasmāt samagrāmagravakreṇādadīta||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीणां तु बस्तिः पार्श्वगतो गर्भाशयसन्निकृष्टः। तस्मात्तासामुत्सङ्गवदधः शस्त्रं पातयेत्। अतोऽन्यथा खल्वासां मूत्रस्रावी व्रणो भवति पुरुषस्य च मूत्रप्रसेकक्षणनात्। अश्मरीनिमित्तमेकतो भिन्नो बस्तिः सिध्यति। क्रियाभ्यासाच्छास्त्रविहितच्छेदादीनष्पन्दपरिवृद्धत्वाच्च शल्यस्येति। न तु द्विधा भिन्नबस्तिरश्मरीमानमपि॥

strīṇāṃ tu bastiḥ pārśvagato garbhāśayasannikṛṣṭaḥ| tasmāttāsāmutsaṅgavadadhaḥ śastraṃ pātayet| ato'nyathā khalvāsāṃ mūtrasrāvī vraṇo bhavati puruṣasya ca mūtraprasekakṣaṇanāt| aśmarīnimittamekato bhinno bastiḥ sidhyati| kriyābhyāsācchāstravihitacchedādīnaṣpandaparivṛddhatvācca śalyasyeti| na tu dvidhā bhinnabastiraśmarīmānamapi||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्धृतशल्यं तूष्णोदकद्रोण्यामवगाह्य स्वेदयेत्। तथा बस्तिरसृजा नापूर्यते। पूर्णे तु क्षीरिवृक्षकषायं पुष्पनेत्रेण विदध्यात्। स हि तथा बस्तिगतमश्मरीचूर्णं रक्तं च निर्हरति। मूत्रविशुद्ध्यर्थं च गुडसौहित्यं कारयेत्॥

uddhṛtaśalyaṃ tūṣṇodakadroṇyāmavagāhya svedayet| tathā bastirasṛjā nāpūryate| pūrṇe tu kṣīrivṛkṣakaṣāyaṃ puṣpanetreṇa vidadhyāt| sa hi tathā bastigatamaśmarīcūrṇaṃ raktaṃ ca nirharati| mūtraviśuddhyarthaṃ ca guḍasauhityaṃ kārayet||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थाप्य चैनं मधुघृताभ्यक्तव्रणं मूत्रविशोधनद्रव्यसिद्धामुष्णां यवागूं सघृतां पाययेदुभयकालं त्रिरात्रम्। त्रिरात्रादूर्ध्वं गुडप्रगाडेन पयसा मृदुमोदनमल्पं भोजयेदादशरात्रात्। अत ऊर्ध्वं फलाम्लैर्जाङ्गलरसैः। व्रणं च क्षीरिवृक्षकषायेण प्रक्षाल्य लोध्रमधुकमञ्जिष्ठाप्रपौण्डरीककल्केन लेपयेत्। द्वादशरात्रं चैनमप्रमत्तः स्वेदयेत्। एतेष्वेव च हरिद्रादियुक्तेषु तैलं विपक्वं व्रणाभ्यञ्जनम्। सप्तरात्राच्च स्वमार्गमप्रतिपद्यमाने मूत्रे यथोक्तमग्निना व्रणं दहेत्। स्वमार्गप्रतिपन्ने चोत्तरबस्त्यास्थापनानुवासनैर्मधुरप्रायैरुपाचरेत्॥

utthāpya cainaṃ madhughṛtābhyaktavraṇaṃ mūtraviśodhanadravyasiddhāmuṣṇāṃ yavāgūṃ saghṛtāṃ pāyayedubhayakālaṃ trirātram| trirātrādūrdhvaṃ guḍapragāḍena payasā mṛdumodanamalpaṃ bhojayedādaśarātrāt| ata ūrdhvaṃ phalāmlairjāṅgalarasaiḥ| vraṇaṃ ca kṣīrivṛkṣakaṣāyeṇa prakṣālya lodhramadhukamañjiṣṭhāprapauṇḍarīkakalkena lepayet| dvādaśarātraṃ cainamapramattaḥ svedayet| eteṣveva ca haridrādiyukteṣu tailaṃ vipakvaṃ vraṇābhyañjanam| saptarātrācca svamārgamapratipadyamāne mūtre yathoktamagninā vraṇaṃ dahet| svamārgapratipanne cottarabastyāsthāpanānuvāsanairmadhuraprāyairupācaret||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदृच्छया मूत्रमार्गप्रतिपन्नामन्तरासक्तां शुक्राश्मरीं शर्करां वा स्रोतसापहरेत्। विदार्य वा नाडिं बडिशेनोद्धरेत्। रूढव्रणश्च वर्षमङ्गनाश्च नगनागरथद्रुमात् नारोहेत्। नाप्सु प्लवेत भुञ्जीत वा गुरूणि॥

yadṛcchayā mūtramārgapratipannāmantarāsaktāṃ śukrāśmarīṃ śarkarāṃ vā srotasāpaharet| vidārya vā nāḍiṃ baḍiśenoddharet| rūḍhavraṇaśca varṣamaṅganāśca naganāgarathadrumāt nārohet| nāpsu plaveta bhuñjīta vā gurūṇi||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणि तु मूत्रवहशुक्रवहमुष्कस्रोतोमूत्रप्रसेकसेवनीयोनिगुदबस्तयोऽष्टौ परिहर्तव्याः। तत्र मूत्रवहच्छेदात् मूत्रपूर्णबस्तेर्मरणम्। शुक्रवहच्छेदान्मरणं क्लैब्यं वा। मुष्कस्रोतसोरुपघातात् ध्वजभङ्गः। मूत्रप्रसेकच्छेदान्मूत्रस्रवणम्। सेवनीयोनिच्छेदनाद्रुजाप्रादुर्भावः। गुदबस्तिविद्धस्य सद्योमरणमुक्तं प्रागिति॥

karmaṇi tu mūtravahaśukravahamuṣkasrotomūtraprasekasevanīyonigudabastayo'ṣṭau parihartavyāḥ| tatra mūtravahacchedāt mūtrapūrṇabastermaraṇam| śukravahacchedānmaraṇaṃ klaibyaṃ vā| muṣkasrotasorupaghātāt dhvajabhaṅgaḥ| mūtraprasekacchedānmūtrasravaṇam| sevanīyonicchedanādrujāprādurbhāvaḥ| gudabastividdhasya sadyomaraṇamuktaṃ prāgiti||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवति चात्र। मर्माण्यमून्यविज्ञाय स्रोतोजानि शरीरिणाम्। शस्त्रपाणिर्ध्रुवं हन्ति साहसात् केवलो यथा इति॥

bhavati cātra| marmāṇyamūnyavijñāya srotojāni śarīriṇām| śastrapāṇirdhruvaṃ hanti sāhasāt kevalo yathā iti||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.