Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·4·4.2

Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 4.2

सेवित्वा तदहः स्वप्यादथवा पुनरुल्लिखेत्। सर्पिषो महतीं मात्रां पीत्वा वा छर्दयेत् पुनः॥

sevitvā tadahaḥ svapyādathavā punarullikhet| sarpiṣo mahatīṃ mātrāṃ pītvā vā chardayet punaḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलिनीमजगन्धां च त्रिवृतां कटुरोहिणीम्। पिबेज्ज्वरस्यागमने स्नेहस्वेदोपपादितः॥

nīlinīmajagandhāṃ ca trivṛtāṃ kaṭurohiṇīm| pibejjvarasyāgamane snehasvedopapāditaḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्थापनं वा तदहर्दद्यात्स्विन्नस्य यापनम्। पयसा वृपदंशस्य शकृद्वा तदहः पिबेत्॥

āsthāpanaṃ vā tadahardadyātsvinnasya yāpanam| payasā vṛpadaṃśasya śakṛdvā tadahaḥ pibet||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मस्तुना वा वृषशकृत् सुरया वाथ सैन्धवम्। मनोह्वा सैन्धवं कृष्णा तैलेन नयनाञ्जनम्॥

mastunā vā vṛṣaśakṛt surayā vātha saindhavam| manohvā saindhavaṃ kṛṣṇā tailena nayanāñjanam||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योज्या हिङ्गुसमा व्याघ्रीवसा नस्ये ससैन्धवा। पुराणसर्पिः संहस्य वसा तद्वत् ससैन्धवा॥

yojyā hiṅgusamā vyāghrīvasā nasye sasaindhavā| purāṇasarpiḥ saṃhasya vasā tadvat sasaindhavā||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलङ्कषा निम्बपत्रं वचा कुष्ठं हरीतकी। सर्षपाः सयवाः सर्पिर्धूपो विड्वा बिडालजा॥

palaṅkaṣā nimbapatraṃ vacā kuṣṭhaṃ harītakī| sarṣapāḥ sayavāḥ sarpirdhūpo viḍvā biḍālajā||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरध्यामवचासर्जनिम्बार्कागरुदारुभिः। धूपो ज्वरेषु सर्वेषु कार्योऽयमपराजितः॥

puradhyāmavacāsarjanimbārkāgarudārubhiḥ| dhūpo jvareṣu sarveṣu kāryo'yamaparājitaḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहदेवावचाभद्रानाकुलीभिःप्रयोजयेत्। धूपनोद्वर्तनालेपान् सर्वज्वरनिबर्हणान्॥

sahadevāvacābhadrānākulībhiḥprayojayet| dhūpanodvartanālepān sarvajvaranibarhaṇān||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूमनस्याञ्जनोत्तासा ये चोक्ताश्चित्तवैकृते। दवाश्रयं च भैषज्यं ज्वरान् सर्वानपोहति। विशेषाद्विषमान् प्रायस्ते ह्यागन्त्वनुबन्धजाः॥

dhūmanasyāñjanottāsā ye coktāścittavaikṛte| davāśrayaṃ ca bhaiṣajyaṃ jvarān sarvānapohati| viśeṣādviṣamān prāyaste hyāgantvanubandhajāḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथास्वं च सिरां विध्येदशान्तौ विषमज्वरे॥

yathāsvaṃ ca sirāṃ vidhyedaśāntau viṣamajvare||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रससंस्थे तु सर्वस्मिन् कुर्याद्वमनलङ्घने। सेकसंशमनालेपरक्तमोक्षानसृक्स्थिते॥

rasasaṃsthe tu sarvasmin kuryādvamanalaṅghane| sekasaṃśamanāleparaktamokṣānasṛksthite||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णान् विरेकान् मांसस्थे मेदोघ्नं मेदसि स्थिते। अस्थिस्थे वातशमनमभ्यङ्गस्वेदमर्दनम्। ज्वरे वातार्तिशमनं विशेषाद्बस्तिकर्म च॥

tīkṣṇān virekān māṃsasthe medoghnaṃ medasi sthite| asthisthe vātaśamanamabhyaṅgasvedamardanam| jvare vātārtiśamanaṃ viśeṣādbastikarma ca||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलानिलवीसर्पविस्फोटाभिहतज्वरे। सर्पिष्पानहिमालेपसेकमांसरसाशनम्॥

kevalānilavīsarpavisphoṭābhihatajvare| sarpiṣpānahimālepasekamāṃsarasāśanam||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्याद्यथास्वमुक्तं च रक्तमोक्षादिसाधनम्। ग्रहोत्थे भूतविद्योक्तं मणिमन्त्रादिसाधनम्। औषधीगन्धजे पित्तशमनं विषजिद्रिषे॥

kuryādyathāsvamuktaṃ ca raktamokṣādisādhanam| grahotthe bhūtavidyoktaṃ maṇimantrādisādhanam| auṣadhīgandhaje pittaśamanaṃ viṣajidriṣe||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टैरर्थैर्मनोज्ञैश्च यथादोसशमेन च। हिताहितविवेकैश्च ज्वरं क्रोधादिजं जयेत्॥

iṣṭairarthairmanojñaiśca yathādosaśamena ca| hitāhitavivekaiśca jvaraṃ krodhādijaṃ jayet||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोधजो याति कामेन शान्तिं क्रोधेन कामजः। भयशोकोद्भवौ ताभ्यां भीशोकाभ्यां तथेतरौ। शापाथर्वणमन्त्रोत्थे विधिर्दैवव्यपाश्रयः॥

krodhajo yāti kāmena śāntiṃ krodhena kāmajaḥ| bhayaśokodbhavau tābhyāṃ bhīśokābhyāṃ tathetarau| śāpātharvaṇamantrotthe vidhirdaivavyapāśrayaḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ज्वराः केवलाःपूर्व व्याप्यन्तेऽनन्तरं मलैः। तस्माद्दोषानुसारेण तेष्वाहारादि कल्पयेत्। न हि ज्वरोऽनुबध्नाति मारुताद्यैर्विनाकृतः॥

te jvarāḥ kevalāḥpūrva vyāpyante'nantaraṃ malaiḥ| tasmāddoṣānusāreṇa teṣvāhārādi kalpayet| na hi jvaro'nubadhnāti mārutādyairvinākṛtaḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथास्त्रिवर्गसंयुक्ता रुङ्निद्रादिविनोदिनीः। शस्ता विचित्राः शृणुयान्न प्रेतव्याधिताश्रयाः॥

kathāstrivargasaṃyuktā ruṅnidrādivinodinīḥ| śastā vicitrāḥ śṛṇuyānna pretavyādhitāśrayāḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरकालस्मृतिं चास्य हारिभिर्विषयैर्हरेत्। त्यजेदाबललाभाच्च व्यायामस्नानमैथुनम्॥

jvarakālasmṛtiṃ cāsya hāribhirviṣayairharet| tyajedābalalābhācca vyāyāmasnānamaithunam||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुर्वसात्म्यं विदाह्यन्नं यच्चान्यज्ज्वरकारणम्। न विज्वरोऽपि सहसा सर्वान्नीनो भवेत् तथा॥

gurvasātmyaṃ vidāhyannaṃ yaccānyajjvarakāraṇam| na vijvaro'pi sahasā sarvānnīno bhavet tathā||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्यः प्राणहरो यस्मात्तस्मात्तस्य विशेषतः। तस्यां तस्यामवस्थायां कुर्यात्तत्तधिषग्जितम्॥

sadyaḥ prāṇaharo yasmāttasmāttasya viśeṣataḥ| tasyāṃ tasyāmavasthāyāṃ kuryāttattadhiṣagjitam||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोभिरामा विषया वचनं ह्लादि दक्षिणम्। करुणार्द्रं मनः शुद्धं सर्वज्वरनिषूदनम्॥

manobhirāmā viṣayā vacanaṃ hlādi dakṣiṇam| karuṇārdraṃ manaḥ śuddhaṃ sarvajvaraniṣūdanam||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातरं पितरं देवान् वैद्यान् विप्रान् हरं हरिम्। पूजयेच्छीलयेद्दानदमसत्यदयार्जवान्। धारयेच्च सदा मन्त्रमणिरत्नमहौषधीः॥

mātaraṃ pitaraṃ devān vaidyān viprān haraṃ harim| pūjayecchīlayeddānadamasatyadayārjavān| dhārayecca sadā mantramaṇiratnamahauṣadhīḥ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्यावलोकितं पर्णशबरीमपराजिताम्। प्रणमेदार्यतारां च सर्वज्वरनिवृत्तये॥

āryāvalokitaṃ parṇaśabarīmaparājitām| praṇamedāryatārāṃ ca sarvajvaranivṛttaye||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जपंस्तथा गतोष्णीषं सर्वव्याधिचिकित्सितम्। आगन्तुदोषसहजैः सर्वरोगैर्विमुच्यते॥

japaṃstathā gatoṣṇīṣaṃ sarvavyādhicikitsitam| āgantudoṣasahajaiḥ sarvarogairvimucyate||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.