अथातो बस्तिकल्पं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athāto bastikalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·5·5.4
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 5.4
बलां गुडूचीं त्रिफलां सरास्नां द्विपञ्चमूलं च पलोन्मितानि। अष्टौ फलान्यर्धतुलां च मांसात् छागात् पचेदप्सु चतुर्थशेषम्॥
balāṃ guḍūcīṃ triphalāṃ sarāsnāṃ dvipañcamūlaṃ ca palonmitāni| aṣṭau phalānyardhatulāṃ ca māṃsāt chāgāt pacedapsu caturthaśeṣam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूतो यवानीफलबिल्वकुष्ठवचाशताह्वाघनपिप्पलीनाम्। कल्कैर्गुडक्षौद्रघृतः सतैलैर्युक्तः सुखोष्णो लवणान्वितश्च॥
pūto yavānīphalabilvakuṣṭhavacāśatāhvāghanapippalīnām| kalkairguḍakṣaudraghṛtaḥ satailairyuktaḥ sukhoṣṇo lavaṇānvitaśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्तिः परं सर्वगदप्रमाथीस्वस्थे हितो जीवनबृंहणश्च। बस्तौ च यस्मिन् पठितो न कल्कः सर्वत्र दद्यादमुमेव तत्र॥
bastiḥ paraṃ sarvagadapramāthīsvasthe hito jīvanabṛṃhaṇaśca| bastau ca yasmin paṭhito na kalkaḥ sarvatra dadyādamumeva tatra||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विपञ्चमूलस्य रसोऽम्लयुक्तः सच्छागमांसस्य सपूर्वपेष्यः। त्रिस्नेहयुक्तः प्रवरो निरूहः सर्वानिलव्याधिहरः प्रदिष्टः॥
dvipañcamūlasya raso'mlayuktaḥ sacchāgamāṃsasya sapūrvapeṣyaḥ| trisnehayuktaḥ pravaro nirūhaḥ sarvānilavyādhiharaḥ pradiṣṭaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलापटोलीलघुपञ्चमूलत्रायान्तकैरण्डयवात् सुसिद्धात्। प्रस्थो रसाच्छागरसार्धयुक्तः साध्यः पुनः प्रस्थसमः स यावत्॥
balāpaṭolīlaghupañcamūlatrāyāntakairaṇḍayavāt susiddhāt| prastho rasācchāgarasārdhayuktaḥ sādhyaḥ punaḥ prasthasamaḥ sa yāvat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियङ्गुकृष्णाघनकल्कयुक्तः सतैलसर्पिर्मधुसैन्धवश्च। स्याद्दीपनो मांसबलप्रदश्च चक्षुर्बलं चोपदधाति सद्यः॥
priyaṅgukṛṣṇāghanakalkayuktaḥ satailasarpirmadhusaindhavaśca| syāddīpano māṃsabalapradaśca cakṣurbalaṃ copadadhāti sadyaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एरण्डमूलात्त्रिपलं पलाशत्तथा पलांशं लघुपञ्चमूलम्। रास्नाबलाछिन्नरुहाश्वगन्धापुनर्नवारग्वधदेवदारु॥
eraṇḍamūlāttripalaṃ palāśattathā palāṃśaṃ laghupañcamūlam| rāsnābalāchinnaruhāśvagandhāpunarnavāragvadhadevadāru||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलानि चाष्टौ सलिलाढकाभ्यां विपाचयेदष्टमशेषितेऽस्मिन्। वचाशताह्वाहपुषाप्रियङ्गुयष्टीकणावत्सकबीजमुस्तम्॥
phalāni cāṣṭau salilāḍhakābhyāṃ vipācayedaṣṭamaśeṣite'smin| vacāśatāhvāhapuṣāpriyaṅguyaṣṭīkaṇāvatsakabījamustam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दद्यात् सुपिष्टं सहतार्क्ष्यशैलमक्षप्रमाणं लवणांशयुक्तम्। समाक्षिकस्तैलयुतः समूत्रो बस्तिर्जयेल्लेखनदीपनोऽसौ॥
dadyāt supiṣṭaṃ sahatārkṣyaśailamakṣapramāṇaṃ lavaṇāṃśayuktam| samākṣikastailayutaḥ samūtro bastirjayellekhanadīpano'sau||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जङ्घोरुपादत्रिकपृष्ठकोष्ठहृद्गुह्यशूलं गुरुतां विबन्धम्। गुल्माश्मवर्ध्मग्रहणीगुदोत्थांस्तांस्तांश्च रोगान् कफवातजातान्॥
jaṅghorupādatrikapṛṣṭhakoṣṭhahṛdguhyaśūlaṃ gurutāṃ vibandham| gulmāśmavardhmagrahaṇīgudotthāṃstāṃstāṃśca rogān kaphavātajātān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुष्पले तैलघृतस्य भृष्टः छागाच्छतार्धो दधिदाडिमाम्लः। रसः सपेष्यो बलवणमांसरेतोग्नितैमिर्यशिरोरुजीष्टः॥
catuṣpale tailaghṛtasya bhṛṣṭaḥ chāgācchatārdho dadhidāḍimāmlaḥ| rasaḥ sapeṣyo balavaṇamāṃsaretognitaimiryaśirorujīṣṭaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यष्ट्याह्वयस्याष्टपलेन सिद्धं पयः शताह्वाफलपिप्पलीभिः। युक्तं ससर्पिर्मधुवातरक्तविसर्पवैस्वर्यहितो निरूहः॥
yaṣṭyāhvayasyāṣṭapalena siddhaṃ payaḥ śatāhvāphalapippalībhiḥ| yuktaṃ sasarpirmadhuvātaraktavisarpavaisvaryahito nirūhaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यष्ठ्याह्वलोध्राभयचन्दनैश्च शृतं पयोऽग्र्यं कमलोत्पलैश्च। सशर्कराक्षौद्रघृतं सुशीतं पित्तामयान् हन्ति सजीवनीयम्॥
yaṣṭhyāhvalodhrābhayacandanaiśca śṛtaṃ payo'gryaṃ kamalotpalaiśca| saśarkarākṣaudraghṛtaṃ suśītaṃ pittāmayān hanti sajīvanīyam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपाङ्गनाचन्दनशीतपाकीद्राक्षर्धिकाश्मर्यमधूकसेव्यैः। पयः शृतं श्रावणिमुद्गपर्णीबलास्वगुप्तामधुयष्टिकल्कैः॥
gopāṅganācandanaśītapākīdrākṣardhikāśmaryamadhūkasevyaiḥ| payaḥ śṛtaṃ śrāvaṇimudgaparṇībalāsvaguptāmadhuyaṣṭikalkaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोधूमचूर्णैश्च पिचुप्रमाणैरिक्षोविदार्याश्च रसेन युक्तम्। तैलेन यष्टीमधुसाधितेन सितोपलाक्षौद्रघृतैश्च शीतः॥
godhūmacūrṇaiśca picupramāṇairikṣovidāryāśca rasena yuktam| tailena yaṣṭīmadhusādhitena sitopalākṣaudraghṛtaiśca śītaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्तिः प्रशस्तः ससमस्तदेहदाहे सशूलेऽवयवाश्रिते वा। गुल्मातिसारभ्रममूत्रकृच्छ्रक्षीणे क्षतौजोबलसङ्क्षये च॥
bastiḥ praśastaḥ sasamastadehadāhe saśūle'vayavāśrite vā| gulmātisārabhramamūtrakṛcchrakṣīṇe kṣataujobalasaṅkṣaye ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोशातकारग्वधदेवदारुमूर्वाश्वदंष्ट्राकुटजार्कपाठाः। पक्त्वा कुलत्थान् बृहतीं च तोये रसस्य तस्य प्रसृता दश स्युः॥
kośātakāragvadhadevadārumūrvāśvadaṃṣṭrākuṭajārkapāṭhāḥ| paktvā kulatthān bṛhatīṃ ca toye rasasya tasya prasṛtā daśa syuḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् सर्षपैलामदनैः सकुष्ठैरक्षप्रमाणैः प्रसृतैश्च युक्तान्। क्षौद्रस्य तैलस्य फलाह्वयस्य क्षारस्य तैलस्य च सार्षपस्य॥
tān sarṣapailāmadanaiḥ sakuṣṭhairakṣapramāṇaiḥ prasṛtaiśca yuktān| kṣaudrasya tailasya phalāhvayasya kṣārasya tailasya ca sārṣapasya||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दद्यान्निरूहं कफरोगिताय मन्दाग्नये चाशनविद्विषे च॥
dadyānnirūhaṃ kapharogitāya mandāgnaye cāśanavidviṣe ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्नवैरण्डवृषाश्मभेदवृश्चीवभूतीकबलापलाशान्। द्विपञ्चमूलं च पलांशकानि क्षुण्णानि धौतानि फलानि चाष्टौ॥
punarnavairaṇḍavṛṣāśmabhedavṛścīvabhūtīkabalāpalāśān| dvipañcamūlaṃ ca palāṃśakāni kṣuṇṇāni dhautāni phalāni cāṣṭau||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिल्वं यवाङ्कोलकुलत्थधान्यफानि च स्युः प्रसृतोन्मितानि। पयो जलद्व्याढकसाधितं तत् क्षीरावशिष्टं शुचिवस्त्रपूतम्॥
bilvaṃ yavāṅkolakulatthadhānyaphāni ca syuḥ prasṛtonmitāni| payo jaladvyāḍhakasādhitaṃ tat kṣīrāvaśiṣṭaṃ śucivastrapūtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वचाशताह्वामरदारुकुष्ठयष्ट्याह्वसिद्धार्थकपिप्पलीनाम्। कल्कैर्यवान्या मदनैश्च युक्तं नात्युष्णशीतं गुडसैन्धवाक्तम्॥
vacāśatāhvāmaradārukuṣṭhayaṣṭyāhvasiddhārthakapippalīnām| kalkairyavānyā madanaiśca yuktaṃ nātyuṣṇaśītaṃ guḍasaindhavāktam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौद्रस्य तैलस्य च सर्पिषश्च नवस्य युक्तं प्रसृतित्रयेण। दद्यान्निरूहं विधिना विधिज्ञः ससर्वसंसर्गकृतामयघ्नः॥
kṣaudrasya tailasya ca sarpiṣaśca navasya yuktaṃ prasṛtitrayeṇa| dadyānnirūhaṃ vidhinā vidhijñaḥ sasarvasaṃsargakṛtāmayaghnaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धार्धविहितान् बस्तीनतश्चित्रान् प्रवक्ष्यते। कोशातकीद्वयेक्ष्वाकुफलजीमूतवत्सकाः॥
ardhārdhavihitān bastīnataścitrān pravakṣyate| kośātakīdvayekṣvākuphalajīmūtavatsakāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामात्रिवृतयोर्मूलं तथा दन्तीद्रवन्तिजम्। प्रकीर्या चोदकीर्या च क्षीरिणी नीलिनीफलम्॥
śyāmātrivṛtayormūlaṃ tathā dantīdravantijam| prakīryā codakīryā ca kṣīriṇī nīlinīphalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तपाशङ्खिनीलोध्रं फलं कम्पिल्लकस्य च। स्वकल्कसैन्धवयुताः पक्वाशयविशोधनाः॥
saptapāśaṅkhinīlodhraṃ phalaṃ kampillakasya ca| svakalkasaindhavayutāḥ pakvāśayaviśodhanāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घातकीपुष्पतर्कारीजीवन्तीमूलवत्सकाः। प्रग्रहः खदिरः कुष्ठं शमी पिण्डीतको यवाः॥
ghātakīpuṣpatarkārījīvantīmūlavatsakāḥ| pragrahaḥ khadiraḥ kuṣṭhaṃ śamī piṇḍītako yavāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियङ्गुरर्कमूली च तरुणीजातियूथिकाः। वटाद्याः किंशुकं लोध्रमिति सङ्ग्राहिका मताः॥
priyaṅgurarkamūlī ca taruṇījātiyūthikāḥ| vaṭādyāḥ kiṃśukaṃ lodhramiti saṅgrāhikā matāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राही प्रियङ्ग्वम्बष्ठादिक्वाथकल्कैः क्रमेण च। ऊषकादिप्रतीवापो लेखनस्त्रिफलारसः। मधुरक्वाथकल्केन सरसाज्येन बृंहणः॥
grāhī priyaṅgvambaṣṭhādikvāthakalkaiḥ krameṇa ca| ūṣakādipratīvāpo lekhanastriphalārasaḥ| madhurakvāthakalkena sarasājyena bṛṃhaṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बदर्यैरावणीशेलुशाल्मलीधन्वनाङ्कुराः। समाक्षिकाः क्षीरयुताः सासृजः पिच्छिलाः स्मृताः॥
badaryairāvaṇīśeluśālmalīdhanvanāṅkurāḥ| samākṣikāḥ kṣīrayutāḥ sāsṛjaḥ picchilāḥ smṛtāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोलङ्कतककाण्डेक्षुदर्भपोटेक्षुपालिभिः। दाहघ्नः सघृतक्षीरो द्वितीयश्चन्दनादिभिः॥
kolaṅkatakakāṇḍekṣudarbhapoṭekṣupālibhiḥ| dāhaghnaḥ saghṛtakṣīro dvitīyaścandanādibhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुष्टिः शाल्मलिवृन्तानां क्षीरसिद्धो घृतान्वितः। हितः प्रवाहणे तद्वद्वृन्तैः शाल्मलकस्य च॥
muṣṭiḥ śālmalivṛntānāṃ kṣīrasiddho ghṛtānvitaḥ| hitaḥ pravāhaṇe tadvadvṛntaiḥ śālmalakasya ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्बुदाराढकीनीपविदुलैः क्षीरसाधितैः। परिकर्ते तथा वृन्तैः श्रीपर्णीकोविदारजैः॥
karbudārāḍhakīnīpavidulaiḥ kṣīrasādhitaiḥ| parikarte tathā vṛntaiḥ śrīparṇīkovidārajaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिस्रवे पयः सिद्धं सवृश्चीवपुनर्नवम्। आखुकर्णिकया तद्वत्तण्डुलीयकयुक्तया॥
parisrave payaḥ siddhaṃ savṛścīvapunarnavam| ākhukarṇikayā tadvattaṇḍulīyakayuktayā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वावरोहकः काकनासाराजकशेरुकाः। सिद्धाः क्षीरेऽतियोगे स्युः क्षौद्राञ्जनघृतैर्युताः। न्यग्रोधाद्यैश्चतुर्भिश्च विधिनापरः॥
aśvāvarohakaḥ kākanāsārājakaśerukāḥ| siddhāḥ kṣīre'tiyoge syuḥ kṣaudrāñjanaghṛtairyutāḥ| nyagrodhādyaiścaturbhiśca vidhināparaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहती क्षीरकाकोली पृश्निपर्णी शतावरी। काश्मर्यबदरीमूर्वास्तथोशीरप्रियङ्गवः॥
bṛhatī kṣīrakākolī pṛśniparṇī śatāvarī| kāśmaryabadarīmūrvāstathośīrapriyaṅgavaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवादाने शृतौ क्षीरे द्वौ घृताञ्जनसंयुतौ। बस्ती प्रदेयौ भिषजा शीतौ समधुशकरौ। गोव्यजामहिषीक्षीरैर्जीवनीययुतैरपि॥
jīvādāne śṛtau kṣīre dvau ghṛtāñjanasaṃyutau| bastī pradeyau bhiṣajā śītau samadhuśakarau| govyajāmahiṣīkṣīrairjīvanīyayutairapi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशैणदक्षमार्जारमहिषाव्यजशोणितैः। सद्यस्कैर्मृदितैर्बस्तिर्जीवादाने प्रशस्यते॥
śaśaiṇadakṣamārjāramahiṣāvyajaśoṇitaiḥ| sadyaskairmṛditairbastirjīvādāne praśasyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथेमान् सुकुमाराणां निरूहान् स्नेहनान् मृदून्। कर्मणा विप्लुतानां च वक्ष्यामि प्रसृतैः पृथक्॥
athemān sukumārāṇāṃ nirūhān snehanān mṛdūn| karmaṇā viplutānāṃ ca vakṣyāmi prasṛtaiḥ pṛthak||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरात् द्वौ प्रसृतौ कार्यै मधुतैलघृतात्त्रयः। खजेन मथितो बस्तिर्वातघ्नो बलवर्णकृत्॥
kṣīrāt dvau prasṛtau kāryai madhutailaghṛtāttrayaḥ| khajena mathito bastirvātaghno balavarṇakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकः प्रसृतस्तैलप्रसन्नाक्षौद्रसर्पिषाम्। बिल्वादिमूलक्वाथात् द्वौ कौलत्थाद्द्वौ स वातजित्॥
ekaikaḥ prasṛtastailaprasannākṣaudrasarpiṣām| bilvādimūlakvāthāt dvau kaulatthāddvau sa vātajit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलनिम्बपूतीकरास्नासप्तच्छदाम्भसः। प्रसृतः पृथगाज्याच्च बस्तिः सर्षपकल्कवान्। सपञ्चतिक्तोऽभिष्यन्दकृमिकुष्ठप्रमेहहा॥
paṭolanimbapūtīkarāsnāsaptacchadāmbhasaḥ| prasṛtaḥ pṛthagājyācca bastiḥ sarṣapakalkavān| sapañcatikto'bhiṣyandakṛmikuṣṭhapramehahā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडङ्गत्रिफलाशिग्रुफलमुस्ताखुकर्णिजात्। कषायात् प्रसृताः पञ्च तैलादेको विमथ्य तान्। निरूहः कृमिहा वेल्लपिप्पलीकल्कयोजीतः॥
viḍaṅgatriphalāśigruphalamustākhukarṇijāt| kaṣāyāt prasṛtāḥ pañca tailādeko vimathya tān| nirūhaḥ kṛmihā vellapippalīkalkayojītaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पयस्येक्षुस्थिरारास्नाविदारीक्षौद्रसर्पिषाम्। एकैकः प्रसृतो बस्तिः कृष्णाकल्को वृषत्वकृत्॥
payasyekṣusthirārāsnāvidārīkṣaudrasarpiṣām| ekaikaḥ prasṛto bastiḥ kṛṣṇākalko vṛṣatvakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारस्तैलगोमूत्रदधिमण्डाम्लकाञ्जिकात्। प्रसृताः सर्षपैः पिष्टैर्विट्सङ्गानाहभेदनः॥
catvārastailagomūtradadhimaṇḍāmlakāñjikāt| prasṛtāḥ sarṣapaiḥ piṣṭairviṭsaṅgānāhabhedanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वदंष्ट्राश्मभिदेरण्डक्वाथतैलसुरासवात्। प्रसृताः पञ्च चपलाकौन्तीयष्ट्याह्वकल्कवान्। बस्तिः कवोष्णः साहाने मूत्रकृच्छ्रे वरो मतः॥
śvadaṃṣṭrāśmabhideraṇḍakvāthatailasurāsavāt| prasṛtāḥ pañca capalākauntīyaṣṭyāhvakalkavān| bastiḥ kavoṣṇaḥ sāhāne mūtrakṛcchre varo mataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदुबस्तिजडीभूते तीक्ष्णोऽन्यो बस्तिरिष्यते। तीक्ष्णैर्विकर्षिते स्निग्धो मधुरः शिशिरो मृदुः॥
mṛdubastijaḍībhūte tīkṣṇo'nyo bastiriṣyate| tīkṣṇairvikarṣite snigdho madhuraḥ śiśiro mṛduḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णत्वं मूत्रबिल्वाग्निलवणक्षारसर्षपैः। प्राप्तकालं विधातव्यं क्षीराज्याद्यैस्तु मार्दवम्॥
tīkṣṇatvaṃ mūtrabilvāgnilavaṇakṣārasarṣapaiḥ| prāptakālaṃ vidhātavyaṃ kṣīrājyādyaistu mārdavam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलकालदोषरोगप्रकृतीः प्रविभज्य योजितो बस्तिः। स्वः स्वैरौषधवर्गैः स्वान् स्वान् रोगान् निवतयति॥
balakāladoṣarogaprakṛtīḥ pravibhajya yojito bastiḥ| svaḥ svairauṣadhavargaiḥ svān svān rogān nivatayati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णार्तानां शीतान् शीतार्ताना तथा सुखोष्णांश्च। तद्योग्यौषधयुक्तान् बस्तीन् सन्तर्क्य युञ्जीत॥
uṣṇārtānāṃ śītān śītārtānā tathā sukhoṣṇāṃśca| tadyogyauṣadhayuktān bastīn santarkya yuñjīta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्तीन्न बृंहणीयान् दद्याद्व्याधिषु विशोधनीयेषु। मेदस्विनो विशोध्या ये च नराः कुष्ठमेहार्ताः॥
bastīnna bṛṃhaṇīyān dadyādvyādhiṣu viśodhanīyeṣu| medasvino viśodhyā ye ca narāḥ kuṣṭhamehārtāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न क्षीणक्षतदुर्बलमूर्छितकृशशुष्कशुद्धदेहानाम्। दद्याद्विशोधनीयान् दोषनिबद्धायुषो य च॥
na kṣīṇakṣatadurbalamūrchitakṛśaśuṣkaśuddhadehānām| dadyādviśodhanīyān doṣanibaddhāyuṣo ya ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.