Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·5·5.5
अथातः सिद्धबस्तिकल्पं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः। सिद्धबस्तीन् प्रयुञ्जीत सर्वदा सर्वदेहिनाम्। निर्व्यापदो बहुफलान् बलपुष्टिकरान् सुखान्॥
athātaḥ siddhabastikalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ| siddhabastīn prayuñjīta sarvadā sarvadehinām| nirvyāpado bahuphalān balapuṣṭikarān sukhān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुतैले समे कर्षः सन्धवात् द्विपचुर्मिसिः। एरण्डमूलक्वाथेन निरूहो माधुतैलिकः। रसायनं प्रमेहार्शः कृमिगुल्मान्त्रवृद्धिनुत्॥
madhutaile same karṣaḥ sandhavāt dvipacurmisiḥ| eraṇḍamūlakvāthena nirūho mādhutailikaḥ| rasāyanaṃ pramehārśaḥ kṛmigulmāntravṛddhinut||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सयष्टिमधुकश्चैष चक्षुष्यो रक्तपित्तजित्। यापनो घनकल्केन मधुतैलरसाज्यवान्॥
sayaṣṭimadhukaścaiṣa cakṣuṣyo raktapittajit| yāpano ghanakalkena madhutailarasājyavān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पायुजानूरुवृषणबस्तिमेहनशूलजित्। प्रसृतांशैर्घृतक्षौद्रवसातैलैः प्रक्ल्पयेत्। यापनं सैन्धवार्धाक्षहपुषार्धपलान्वितम्॥
pāyujānūruvṛṣaṇabastimehanaśūlajit| prasṛtāṃśairghṛtakṣaudravasātailaiḥ praklpayet| yāpanaṃ saindhavārdhākṣahapuṣārdhapalānvitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एरण्डमूलनिष्क्वाथो मधुतैलं ससैधवम्। एष युक्तरथो बस्तिः सवचापिप्पलीफलः॥
eraṇḍamūlaniṣkvātho madhutailaṃ sasaidhavam| eṣa yuktaratho bastiḥ savacāpippalīphalaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्वाथो मधुषड्ग्रन्थाशताह्वाहिङ्गुसैन्धवः। सुरदारु च रास्ना च बस्तिर्दोषहरः शिवः॥
sakvātho madhuṣaḍgranthāśatāhvāhiṅgusaindhavaḥ| suradāru ca rāsnā ca bastirdoṣaharaḥ śivaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चमूलस्य निष्क्वाथस्तैलं मागधिका मधु। ससैन्धवः समधुकः सिद्धबस्तिरिति स्मृतः॥
pañcamūlasya niṣkvāthastailaṃ māgadhikā madhu| sasaindhavaḥ samadhukaḥ siddhabastiriti smṛtaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विपञ्चमूलत्रिफलाफलबिल्वानि पाचयेत्। गोमूत्रे तेन पिष्टैश्च पाठातोयदवत्सकैः॥
dvipañcamūlatriphalāphalabilvāni pācayet| gomūtre tena piṣṭaiśca pāṭhātoyadavatsakaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सफलैः क्षौद्रतैलाभ्यां क्षारेण लवणेन च। युक्तो बस्तिः कफव्याधिपाण्डुरोगविषूचिषु। शुक्रानिलविबन्धेषु बस्त्याटोपे च पूजितः॥
saphalaiḥ kṣaudratailābhyāṃ kṣāreṇa lavaṇena ca| yukto bastiḥ kaphavyādhipāṇḍurogaviṣūciṣu| śukrānilavibandheṣu bastyāṭope ca pūjitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुस्तापाठामृतैरण्डबलारास्नापुनर्नवम्। मञ्जिष्ठारग्वधोशीरत्रायमाणाक्षरोहिणीः॥
mustāpāṭhāmṛtairaṇḍabalārāsnāpunarnavam| mañjiṣṭhāragvadhośīratrāyamāṇākṣarohiṇīḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कनीयः पञ्चमूलं च पालिकं मदनाष्टकम्। जलाढके पचेत्तच्च पादशेषं परिस्रुतम्॥
kanīyaḥ pañcamūlaṃ ca pālikaṃ madanāṣṭakam| jalāḍhake pacettacca pādaśeṣaṃ parisrutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तं क्षीरशेषं पुनः पचेत्। सपादजाङ्गलरसः ससर्पिर्मधुसैन्धवः॥
kṣīradviprasthasaṃyuktaṃ kṣīraśeṣaṃ punaḥ pacet| sapādajāṅgalarasaḥ sasarpirmadhusaindhavaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्टैर्यष्टीमिसिश्यामाकलिङ्गकरसाञ्जनैः। बस्तिः सुखोष्णो मांसाग्निबलशुक्रविवर्धनः॥
piṣṭairyaṣṭīmisiśyāmākaliṅgakarasāñjanaiḥ| bastiḥ sukhoṣṇo māṃsāgnibalaśukravivardhanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातासृङ्मोहमेहार्शोगुल्मविण्मूत्रसङ्ग्रहम्। विषमज्वरवीसर्पवर्ध्माध्मानप्रवाहिकाः॥
vātāsṛṅmohamehārśogulmaviṇmūtrasaṅgraham| viṣamajvaravīsarpavardhmādhmānapravāhikāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वङ्क्षणोरुकटीकुक्षिमन्याश्रोत्रशिरोरुजः। हन्यादसृग्दरोन्मादशोफकासाश्मकुण्डलान्। चक्षुष्यः पुत्रदो राजा यापनानां रसायनम्॥
vaṅkṣaṇorukaṭīkukṣimanyāśrotraśirorujaḥ| hanyādasṛgdaronmādaśophakāsāśmakuṇḍalān| cakṣuṣyaḥ putrado rājā yāpanānāṃ rasāyanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथक् पलांशं विपचेत् पञ्चमूलमगोक्षुरम्। क्षीराढके चतुर्थस्थं पिष्टैर्यष्ट्यादिभिर्युतम्॥
pṛthak palāṃśaṃ vipacet pañcamūlamagokṣuram| kṣīrāḍhake caturthasthaṃ piṣṭairyaṣṭyādibhiryutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौद्रतैलाज्यसिन्धूत्थयुक्तं बस्तिः सुपूजितः। विशेषाद्बालवृद्धस्त्रीसुकुमारसुखात्मनाम्॥
kṣaudratailājyasindhūtthayuktaṃ bastiḥ supūjitaḥ| viśeṣādbālavṛddhastrīsukumārasukhātmanām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वत् सहाचरबलासारिवादर्भसाधितम्। क्षीरं बस्तिस्तथाभीरुगुडूचीबृहतीद्वयैः। सिद्धं पयो मागधिकायष्टीमधुककल्कवत्॥
tadvat sahācarabalāsārivādarbhasādhitam| kṣīraṃ bastistathābhīruguḍūcībṛhatīdvayaiḥ| siddhaṃ payo māgadhikāyaṣṭīmadhukakalkavat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चमूलं बृहत्यादि प्रतिद्रव्यं पलोन्मितम्। द्विपलं शालिगोधूमयवमाषं सयष्टिकम्॥
pañcamūlaṃ bṛhatyādi pratidravyaṃ palonmitam| dvipalaṃ śāligodhūmayavamāṣaṃ sayaṣṭikam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैः सिद्धं छागलं क्षीरं कुक्कुटाण्डरसः सिता। साज्यक्षौद्रद्विलवणस्तैर्बस्तिः शुक्रकृत्परम्। कल्पोऽयं शिखिगोनर्दमत्स्याद्यण्डरसेष्वपि॥
taiḥ siddhaṃ chāgalaṃ kṣīraṃ kukkuṭāṇḍarasaḥ sitā| sājyakṣaudradvilavaṇastairbastiḥ śukrakṛtparam| kalpo'yaṃ śikhigonardamatsyādyaṇḍaraseṣvapi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसः कुलीरमांसस्य चटकाण्डरसान्वितः। सशर्कराघृतमधुर्बस्तिर्वृष्यतमो मतः॥
rasaḥ kulīramāṃsasya caṭakāṇḍarasānvitaḥ| saśarkarāghṛtamadhurbastirvṛṣyatamo mataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्तसूकरजैर्मुष्कैः कुलीरचटकामिषैः। सिद्धं पयो बस्तशुक्रमुच्चटेक्षुरकं मधु॥
bastasūkarajairmuṣkaiḥ kulīracaṭakāmiṣaiḥ| siddhaṃ payo bastaśukramuccaṭekṣurakaṃ madhu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर्घृताढ्योऽल्पलवणो बस्तिर्वृष्यतमः परम्। सिद्धेन पयसा भोज्यमात्मगुप्तोच्चटेक्षुरैः॥
tairghṛtāḍhyo'lpalavaṇo bastirvṛṣyatamaḥ param| siddhena payasā bhojyamātmaguptoccaṭekṣuraiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो दशदशाहेन यस्तु बस्तीन् निषेवते। वाजीव पुष्टः सवृषो गच्छति प्रमदाशतम्। एते माक्षिकसंयुक्ताः कुर्वन्त्यतिवृषं नरम्॥
ato daśadaśāhena yastu bastīn niṣevate| vājīva puṣṭaḥ savṛṣo gacchati pramadāśatam| ete mākṣikasaṃyuktāḥ kurvantyativṛṣaṃ naram||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नातियोगं न चायोगं स्ताम्भिनस्ते च कुर्वते॥
nātiyogaṃ na cāyogaṃ stāmbhinaste ca kurvate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरूहा लेखनाः प्रायो बृंहणाः स्नेहबस्तयः। यापनेषूभयं तस्मान्नेष्टं तेष्वनुवासनम्॥
nirūhā lekhanāḥ prāyo bṛṃhaṇāḥ snehabastayaḥ| yāpaneṣūbhayaṃ tasmānneṣṭaṃ teṣvanuvāsanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदुत्वान्न निवर्तन्ते यस्य त्वेते प्रयोजिताः। समूत्रैर्बस्तिभिस्तीक्ष्णैरास्थाप्यः क्षिप्रमेव सः॥
mṛdutvānna nivartante yasya tvete prayojitāḥ| samūtrairbastibhistīkṣṇairāsthāpyaḥ kṣiprameva saḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोफाग्निनाशपाण्डुत्वशूलार्शःपरिकर्तिकाः। स्युर्ज्वराश्चातिसाराश्च यापनात्यर्थसेवनात्॥
śophāgnināśapāṇḍutvaśūlārśaḥparikartikāḥ| syurjvarāścātisārāśca yāpanātyarthasevanāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरिष्टक्षारशीध्वाद्यैस्तत्रेष्टा दीपनी क्रिया। युक्त्या तस्मान्निषेवेत यापनान् न प्रसङ्गतः॥
ariṣṭakṣāraśīdhvādyaistatreṣṭā dīpanī kriyā| yuktyā tasmānniṣeveta yāpanān na prasaṅgataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृद्वल्पौषधसंयोगात् पादहीनप्रमाणतः। अल्पकालोपयोगाच्च तेषु निष्परिहारता॥
mṛdvalpauṣadhasaṃyogāt pādahīnapramāṇataḥ| alpakālopayogācca teṣu niṣparihāratā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्येषु यापनीयेषु सिद्धान् स्नेहान् पृथक् पृथक्। बस्तीन् सर्वेषु वा युञ्ज्यात् परिहारविवर्जितान्॥
dravyeṣu yāpanīyeṣu siddhān snehān pṛthak pṛthak| bastīn sarveṣu vā yuñjyāt parihāravivarjitān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहाचराभीरुबलारास्नागोक्षुरकात् पृथक्। तुलां जलद्रोणशते पचेत् द्रोणावशेषिते॥
sahācarābhīrubalārāsnāgokṣurakāt pṛthak| tulāṃ jaladroṇaśate pacet droṇāvaśeṣite||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूतशीते बिसद्राक्षातवक्षीरीनिदिग्धिकाः। महासहाक्षुद्रसहायष्टीमधुमधूलिकाः॥
pūtaśīte bisadrākṣātavakṣīrīnidigdhikāḥ| mahāsahākṣudrasahāyaṣṭīmadhumadhūlikāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवकर्षभकोदीच्यमृणालोत्पलचन्दनम्। खर्जूरतालमज्जात्मगुप्तामलकीकणाः॥
jīvakarṣabhakodīcyamṛṇālotpalacandanam| kharjūratālamajjātmaguptāmalakīkaṇāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलमेदात्वक्पत्रशीतपाक्योदनाह्वयाः। कल्कीकृत्य क्षिपेत्तस्मिन् पृथक् च प्रस्थसम्मितम्॥
paṭolamedātvakpatraśītapākyodanāhvayāḥ| kalkīkṛtya kṣipettasmin pṛthak ca prasthasammitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसं वराहमहिषबस्तमुष्कोद्भवं तथा। शिखिकुक्कुटहंसाण्डसम्भवं तैलसर्पिषी॥
rasaṃ varāhamahiṣabastamuṣkodbhavaṃ tathā| śikhikukkuṭahaṃsāṇḍasambhavaṃ tailasarpiṣī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धात्रीविदारीस्वरसं गव्यक्षीराढकद्वयम्। ब्रह्मभेरीमृदङ्गादिनिनादैः साधितं च तत्॥
dhātrīvidārīsvarasaṃ gavyakṣīrāḍhakadvayam| brahmabherīmṛdaṅgādininādaiḥ sādhitaṃ ca tat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सितच्छत्रत्रकृतच्छायं सितवस्त्रावगुण्ठितम्। आरोपितं गजस्कन्धे पूजयित्वा वृषध्वजम्॥
sitacchatratrakṛtacchāyaṃ sitavastrāvaguṇṭhitam| āropitaṃ gajaskandhe pūjayitvā vṛṣadhvajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा स्वस्त्ययनं दद्यात् स्नेहबस्तिमयन्त्रणम्। प्राप्तस्तेनातिवृषतां श्रमयेद्वनिताशतम्॥
kṛtvā svastyayanaṃ dadyāt snehabastimayantraṇam| prāptastenātivṛṣatāṃ śramayedvanitāśatam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वलीपलितः कान्तश्चिरजीवी भवेत् स च। नष्टशुक्रक्षतक्षीणविषमज्वरिणां हितः। व्यापन्नार्तवशुक्राणां पुत्रदाता रसायनम्॥
nirvalīpalitaḥ kāntaścirajīvī bhavet sa ca| naṣṭaśukrakṣatakṣīṇaviṣamajvariṇāṃ hitaḥ| vyāpannārtavaśukrāṇāṃ putradātā rasāyanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं च बस्तयोऽन्येऽपि कल्प्याः पाक्याश्च नैकशः। शतं वारान् सहस्रं वा पाचयेत् सम्भवे सति॥
evaṃ ca bastayo'nye'pi kalpyāḥ pākyāśca naikaśaḥ| śataṃ vārān sahasraṃ vā pācayet sambhave sati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषघ्नाः सपरीहारा वक्ष्यन्ते स्नेहबस्तयः॥
doṣaghnāḥ saparīhārā vakṣyante snehabastayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशमूलं बलां रास्नामश्वगन्धां पुनर्नवाम्। गुडूच्यैरण्डपूतीकभार्ङ्गीवृषकरोहिषम्॥
daśamūlaṃ balāṃ rāsnāmaśvagandhāṃ punarnavām| guḍūcyairaṇḍapūtīkabhārṅgīvṛṣakarohiṣam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतावरीं सहचरं काकनासां पलांशकम्। यवमाषातसीकोलकुलत्थान् प्रसृतोन्मितान्॥
śatāvarīṃ sahacaraṃ kākanāsāṃ palāṃśakam| yavamāṣātasīkolakulatthān prasṛtonmitān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वहे विपाच्य तोयस्य द्रोणशेषेण तेन च। पचेत्तैलाढकं पेष्यैर्जीवनीयैः पलोन्मितैः॥
vahe vipācya toyasya droṇaśeṣeṇa tena ca| pacettailāḍhakaṃ peṣyairjīvanīyaiḥ palonmitaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुवासनमित्येतत् सर्ववातविकारनुत्। अनूपानां वसा तद्वज्जीवनीयोपसाधिता॥
anuvāsanamityetat sarvavātavikāranut| anūpānāṃ vasā tadvajjīvanīyopasādhitā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शताह्वायवबिल्वाम्लैस्तैलं सिद्धं समीरणे। सैन्धवेनाग्निव्रणेन तप्तं चानिलजिद्धृतम्॥
śatāhvāyavabilvāmlaistailaṃ siddhaṃ samīraṇe| saindhavenāgnivraṇena taptaṃ cānilajiddhṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवन्तीं मदनं मेदां श्रावणीं मधुकं बलाम्। शताह्वर्षभकौ कृष्णां काकनासां शतावरीम्॥
jīvantīṃ madanaṃ medāṃ śrāvaṇīṃ madhukaṃ balām| śatāhvarṣabhakau kṛṣṇāṃ kākanāsāṃ śatāvarīm||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वगुप्तां क्षीरकाकोलीं कर्कटाख्यां शठीं वचाम्। पिष्ट्वा तैलं घृतं क्षीरे साधयेत चतुर्गुणे॥
svaguptāṃ kṣīrakākolīṃ karkaṭākhyāṃ śaṭhīṃ vacām| piṣṭvā tailaṃ ghṛtaṃ kṣīre sādhayeta caturguṇe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृंहणं वातपित्तघ्नं बलशुक्राग्निवर्धनम्। रजःशुक्रामयहरं पुत्रीयं चानुव सनम्॥
bṛṃhaṇaṃ vātapittaghnaṃ balaśukrāgnivardhanam| rajaḥśukrāmayaharaṃ putrīyaṃ cānuva sanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिशिरस्पर्शवीर्यैश्च पिष्टैः क्षीरे चतुर्गुणे। तैलपादं घृतं सिद्धं पित्तघ्नमनुवासनम्॥
śiśirasparśavīryaiśca piṣṭaiḥ kṣīre caturguṇe| tailapādaṃ ghṛtaṃ siddhaṃ pittaghnamanuvāsanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैन्धवं मदनं कुष्ठं शताह्वा निचुलो वचा। द्रीबेरं मधुकं भार्ङ्गी देवदारुसकट्फलम्॥
saindhavaṃ madanaṃ kuṣṭhaṃ śatāhvā niculo vacā| drīberaṃ madhukaṃ bhārṅgī devadārusakaṭphalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागरं पुष्करं मेदा चविका चित्रकः शठी। विडङ्गातिविषे श्यामा हरेणुर्नीलिनी स्थिरा॥
nāgaraṃ puṣkaraṃ medā cavikā citrakaḥ śaṭhī| viḍaṅgātiviṣe śyāmā hareṇurnīlinī sthirā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिल्वाजमोदचपला दन्ती रास्ना च तैः स्मैः। साध्यमेरण्डतैलं वा तैलं वा कफरोगनुत्॥
bilvājamodacapalā dantī rāsnā ca taiḥ smaiḥ| sādhyameraṇḍatailaṃ vā tailaṃ vā kapharoganut||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्ध्मोदावर्तगुल्मार्शःप्लीहमेहाढ्यमारुतान्। आनाहमश्मरीं चाशु हन्यात्तदनुवासनम्॥
vardhmodāvartagulmārśaḥplīhamehāḍhyamārutān| ānāhamaśmarīṃ cāśu hanyāttadanuvāsanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधितं पञ्चमूलेन तैलं बिल्वादिनाथवा। अन्वासनं श्लेष्महरं द्रव्यैर्वा कफघातिभिः। फलैरष्टगुणे चाम्ले सिद्धमन्वासनं कफे॥
sādhitaṃ pañcamūlena tailaṃ bilvādināthavā| anvāsanaṃ śleṣmaharaṃ dravyairvā kaphaghātibhiḥ| phalairaṣṭaguṇe cāmle siddhamanvāsanaṃ kaphe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलानाहे तु तद्युक्तो निरूहः पटुमूत्रवान्। पृच्छति स्म मुनिमित्यथ धीमानग्निवेश इह किन्तु फलानाम्। बस्तिकर्मणि हितं सततं स्यात् तं पुनर्वसुरिति प्रशशास॥
śūlānāhe tu tadyukto nirūhaḥ paṭumūtravān| pṛcchati sma munimityatha dhīmānagniveśa iha kintu phalānām| bastikarmaṇi hitaṃ satataṃ syāt taṃ punarvasuriti praśaśāsa||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह कुष्ठहिता गरागरी हितमिक्ष्वाकुफलं प्रमेहिणाम्। कुटजस्य फलं हृदामये प्रवरं कोशफलं तु पाण्डुषु॥
iha kuṣṭhahitā garāgarī hitamikṣvākuphalaṃ pramehiṇām| kuṭajasya phalaṃ hṛdāmaye pravaraṃ kośaphalaṃ tu pāṇḍuṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदरे कृतवेधनं हितं मदनं सर्वगदाविरोधि च। मधुरं सकषायतिक्तकं तदरूक्षं सकटूष्णपिच्छिलम्॥
udare kṛtavedhanaṃ hitaṃ madanaṃ sarvagadāvirodhi ca| madhuraṃ sakaṣāyatiktakaṃ tadarūkṣaṃ sakaṭūṣṇapicchilam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफपित्तहृदाशुकारि यन्निरपायं पवनानुलोमि च। प्रवरं तदतः फलादिषु स्मृतमास्थापनयोजनास्विति॥
kaphapittahṛdāśukāri yannirapāyaṃ pavanānulomi ca| pravaraṃ tadataḥ phalādiṣu smṛtamāsthāpanayojanāsviti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मुनिवृषभे निगद्य वाक्यं स्थितवति विज्ञपयाम्बभूव भूयः। इदमतिगहनं सहान्यशिष्यैरवनिगतोऽञ्जलिमग्रतो निधाय॥
atha munivṛṣabhe nigadya vākyaṃ sthitavati vijñapayāmbabhūva bhūyaḥ| idamatigahanaṃ sahānyaśiṣyairavanigato'ñjalimagrato nidhāya||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रकर्मगुणकृद्गुरुणोक्तो बस्तिरूर्ध्वमथ चैति न नाभेः। शीघ्नमापतति चानु स देहात् सर्वतः कथमपोहति दोषान्॥
citrakarmaguṇakṛdguruṇokto bastirūrdhvamatha caiti na nābheḥ| śīghnamāpatati cānu sa dehāt sarvataḥ kathamapohati doṣān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचे गुरुस्तिमितमारुतवश्यमेतत् देहस्य यद्बहिरुपाश्रितमन्तरे वा। दुष्टस्य तस्य जनयन्ननुलोमतां तु बस्तिर्हिनस्ति विषमानपि रोगपूगान्॥
ūce gurustimitamārutavaśyametat dehasya yadbahirupāśritamantare vā| duṣṭasya tasya janayannanulomatāṃ tu bastirhinasti viṣamānapi rogapūgān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाखागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वावयवाङ्गजाश्च। ये सन्ति तेषां न तु कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति॥
śākhāgatāḥ koṣṭhagatāśca rogā marmordhvasarvāvayavāṅgajāśca| ye santi teṣāṃ na tu kaścidanyo vāyoḥ paraṃ janmani heturasti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विट्श्लेष्मपित्तादिमलाचयानां विक्षेपसंहारकरो हि वायुः। तस्यातिवृद्धस्य शमाय नान्यद्बस्तेः समं भेषजमस्ति यस्मात्॥
viṭśleṣmapittādimalācayānāṃ vikṣepasaṃhārakaro hi vāyuḥ| tasyātivṛddhasya śamāya nānyadbasteḥ samaṃ bheṣajamasti yasmāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाम्यन्ति यत्नेन जितेऽनिले च तदीरिताः पित्तकफादयोऽपि। तस्माच्चिकित्सार्धमिति ब्रुवन्ति सर्वां चिकित्सामपि बस्तिमेके॥
śāmyanti yatnena jite'nile ca tadīritāḥ pittakaphādayo'pi| tasmāccikitsārdhamiti bruvanti sarvāṃ cikitsāmapi bastimeke||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच्च पक्वाशस्थोऽपि दोषानापादमस्तकम्। वीर्येण बस्तिरादत्ते खस्थोऽर्को भूरसानिव॥
yacca pakvāśastho'pi doṣānāpādamastakam| vīryeṇa bastirādatte khastho'rko bhūrasāniva||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्तत्रौषधवीर्यं हि तदपानेन वायुना। पर्याप्तमचिरादेव समानः प्रतिपद्यते॥
yattatrauṣadhavīryaṃ hi tadapānena vāyunā| paryāptamacirādeva samānaḥ pratipadyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समानाद्दुत्तरंचैवं व्यानाद्याः पवनाः क्रमात्। ते तृप्ताः प्रकृतिं याताः शरीरानुग्रहे स्थिताः॥
samānādduttaraṃcaivaṃ vyānādyāḥ pavanāḥ kramāt| te tṛptāḥ prakṛtiṃ yātāḥ śarīrānugrahe sthitāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसह्य पित्तश्लेष्माणौ यथास्थानं निवेश्य च। सन्तर्पयन्ति परितः स्वान् स्वान् भूतगुणांस्तनौ॥
prasahya pittaśleṣmāṇau yathāsthānaṃ niveśya ca| santarpayanti paritaḥ svān svān bhūtaguṇāṃstanau||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यानस्तिर्यगपानोऽधः प्राणश्चोर्ध्वं प्रकर्षति। यथास्वमेव नाडीभिर्हारिणीभिरिवोदकम्॥
vyānastiryagapāno'dhaḥ prāṇaścordhvaṃ prakarṣati| yathāsvameva nāḍībhirhāriṇībhirivodakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वातैः सिराभिश्च वपुर्बस्तिः सुयोजितः। व्याप्नुवत् प्रसभं हन्ति सकृछ्रानपि यक्ष्मणः॥
evaṃ vātaiḥ sirābhiśca vapurbastiḥ suyojitaḥ| vyāpnuvat prasabhaṃ hanti sakṛchrānapi yakṣmaṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्तिस्तस्मात् सर्वकर्मप्रधानं सर्वातङ्कान् हन्ति निःशेषतश्च। स्रोतांस्यन्तः शोधयित्वा च कुर्यादोजस्तेजः शुक्रमेधाग्निकीप्तिम्॥
bastistasmāt sarvakarmapradhānaṃ sarvātaṅkān hanti niḥśeṣataśca| srotāṃsyantaḥ śodhayitvā ca kuryādojastejaḥ śukramedhāgnikīptim||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.