अथातो वर्त्मरोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athāto vartmarogavijñānīyaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·6·6.11
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 6.11
सर्वरोगनिदानोक्तैरहितैः कुपिता मलाः। अचक्षुष्यैर्विशेषेण प्रायः पित्तानुसारिणः॥
sarvaroganidānoktairahitaiḥ kupitā malāḥ| acakṣuṣyairviśeṣeṇa prāyaḥ pittānusāriṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिराभिरूर्ध्वं प्रसृता नेत्रावयवमाश्रिताः। वर्त्मसन्धिं सितं कृष्णं दृष्टिं वा सर्वमक्षि वा॥
sirābhirūrdhvaṃ prasṛtā netrāvayavamāśritāḥ| vartmasandhiṃ sitaṃ kṛṣṇaṃ dṛṣṭiṃ vā sarvamakṣi vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगान् कुर्युः चलस्तत्र प्राप्य वर्त्माश्रयाः सिराः। सुप्तोत्थितस्य कुरुते वर्त्मस्तम्भं सवेदनम्॥
rogān kuryuḥ calastatra prāpya vartmāśrayāḥ sirāḥ| suptotthitasya kurute vartmastambhaṃ savedanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पांसुपूर्णाभनेत्रत्वं कृच्छ्रोन्मीलनमश्रु च। विमर्दनात् स्याच्च शमः कृच्छ्रोन्मीलं वदन्ति तमू॥
pāṃsupūrṇābhanetratvaṃ kṛcchronmīlanamaśru ca| vimardanāt syācca śamaḥ kṛcchronmīlaṃ vadanti tamū||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चालयन्वर्त्मनी वायुर्निमेषोन्मेषणं मुहुः। करोत्यरुङ्निमेषोऽसौ वर्त्म यत्तु निमील्यते॥
cālayanvartmanī vāyurnimeṣonmeṣaṇaṃ muhuḥ| karotyaruṅnimeṣo'sau vartma yattu nimīlyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुक्तसन्धि निश्चेष्टं हीनं वातहतं हि तत्॥
vimuktasandhi niśceṣṭaṃ hīnaṃ vātahataṃ hi tat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णाः पित्तेन बह्व्योन्तर्वर्त्म कुम्भीकबीजवत्। आध्मायन्ते पुनर्भिन्नाः पिटकाः कुम्भिसंज्ञिकाः॥
kṛṣṇāḥ pittena bahvyontarvartma kumbhīkabījavat| ādhmāyante punarbhinnāḥ piṭakāḥ kumbhisaṃjñikāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदाहक्लेदनिस्तोदं रक्ताभं स्पर्शनाक्षमम्। पित्तेन जायते वर्त्म पित्तोत्क्लिष्टमुशन्ति तत्॥
sadāhakledanistodaṃ raktābhaṃ sparśanākṣamam| pittena jāyate vartma pittotkliṣṭamuśanti tat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोति कण्डूं दाहं च पित्तं पक्ष्मान्तमाश्रितम्। पक्ष्मणां शतनं चानु पक्ष्मशातं वदन्ति तम्॥
karoti kaṇḍūṃ dāhaṃ ca pittaṃ pakṣmāntamāśritam| pakṣmaṇāṃ śatanaṃ cānu pakṣmaśātaṃ vadanti tam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पोथक्यः पिटकाः श्वेताः सर्षपाभा घनाः क्कफात्। शोफोपदेहरुक्कण्डूपिच्छिलास्रसमन्विताः॥
pothakyaḥ piṭakāḥ śvetāḥ sarṣapābhā ghanāḥ kkaphāt| śophopadeharukkaṇḍūpicchilāsrasamanvitāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफोत्क्लिष्टं भवेद्वर्त्म स्तम्भक्लेदोपदेहवत्॥
kaphotkliṣṭaṃ bhavedvartma stambhakledopadehavat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रन्थिः पाण्डुररुक्पाकः कण्डूमान्कठिनःकफात्। कोलमात्रः स लगणः किञ्चिदल्पस्ततोऽथवा॥
granthiḥ pāṇḍurarukpākaḥ kaṇḍūmānkaṭhinaḥkaphāt| kolamātraḥ sa lagaṇaḥ kiñcidalpastato'thavā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ता रक्तेन पिटका तत्तुल्यपिटकाचिता।
raktā raktena piṭakā tattulyapiṭakācitā|
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सङ्गाख्या तथोत्क्लिष्टं राजिमत् स्पर्शनाक्षमम्॥
utsaṅgākhyā tathotkliṣṭaṃ rājimat sparśanākṣamam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्शोऽधिमांसं वर्त्मान्तः स्तब्धं स्निग्धं सदाहरुक्। रक्तं रक्तेन तत्स्रावि च्छिन्नं च्छिन्नं च वर्धते॥
arśo'dhimāṃsaṃ vartmāntaḥ stabdhaṃ snigdhaṃ sadāharuk| raktaṃ raktena tatsrāvi cchinnaṃ cchinnaṃ ca vardhate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये वा वर्त्मनोऽन्ते वा कण्डूषारुग्वती स्थिरा। मुद्गमात्रासृजा ताम्रा पिट्Aकाञ्जननामिका॥
madhye vā vartmano'nte vā kaṇḍūṣārugvatī sthirā| mudgamātrāsṛjā tāmrā piṭAkāñjananāmikā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषैर्वर्त्म बहिः शूनं यदन्तः सूक्ष्मखाचितम्। सस्रावमन्तरुदकं बिसाभं बिसवर्त्म तत्॥
doṣairvartma bahiḥ śūnaṃ yadantaḥ sūkṣmakhācitam| sasrāvamantarudakaṃ bisābhaṃ bisavartma tat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वर्त्मोत्क्लिष्टमुत्क्लिष्टमकस्मान्म्लानतामियात्। रक्तदोषत्रयोत्क्लेशात् भवत्युत्क्लिष्टवर्त्म तत्॥
yadvartmotkliṣṭamutkliṣṭamakasmānmlānatāmiyāt| raktadoṣatrayotkleśāt bhavatyutkliṣṭavartma tat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्याववर्त्म मलैः सास्रैः श्यावं रुक्क्लेदशोफवत्॥
śyāvavartma malaiḥ sāsraiḥ śyāvaṃ rukkledaśophavat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लिष्टाख्यं वर्त्मनी श्लिष्टे कण्डूश्वयथुरागिणी॥
śliṣṭākhyaṃ vartmanī śliṣṭe kaṇḍūśvayathurāgiṇī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्त्मान्तः पिटका रूक्षाः कर्कशाः सिकतोपमाः॥
vartmāntaḥ piṭakā rūkṣāḥ karkaśāḥ sikatopamāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिकतावर्त्मकृष्णं तु कर्दमं कर्दमोपमम्॥
sikatāvartmakṛṣṇaṃ tu kardamaṃ kardamopamam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहलं बहलैर्मांसैः सवर्णैश्चीयते समैः॥
bahalaṃ bahalairmāṃsaiḥ savarṇaiścīyate samaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुकूणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः। स्यात्तेन शिशुरुच्छूनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः। सवर्त्मशूलपैच्छिल्यकर्णनासाक्षिमर्दनः॥
kukūṇakaḥ śiśoreva dantotpattinimittajaḥ| syāttena śiśurucchūnatāmrākṣo vīkṣaṇākṣamaḥ| savartmaśūlapaicchilyakarṇanāsākṣimardanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्ष्मोपरोधे सङ्कोचो वर्त्मनोर्जायते ततः। खरतान्तर्मुखत्वं च रोम्णामन्यानि वा पुनः॥
pakṣmoparodhe saṅkoco vartmanorjāyate tataḥ| kharatāntarmukhatvaṃ ca romṇāmanyāni vā punaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्टकैरिव तीक्ष्णाग्रैर्घृष्टं तैरक्षि शूयते। ऊष्यते चानिलादिद्विडल्पाहं शान्तिरुद्धृतैः॥
kaṇṭakairiva tīkṣṇāgrairghṛṣṭaṃ tairakṣi śūyate| ūṣyate cānilādidviḍalpāhaṃ śāntiruddhṛtaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कनीनके बहिर्वर्त्म कठिनो ग्रन्थिरुन्नतः। ताम्रः पक्वोस्रपूयस्रुदलज्याध्मायते मुहुः॥
kanīnake bahirvartma kaṭhino granthirunnataḥ| tāmraḥ pakvosrapūyasrudalajyādhmāyate muhuḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्त्मान्तर्मांसपिण्डाभः श्वयथुर्ग्रथितोऽरुजः। सास्रैः स्यादर्बुदो दोषैर्विषमो बाह्यतश्चलः॥
vartmāntarmāṃsapiṇḍābhaḥ śvayathurgrathito'rujaḥ| sāsraiḥ syādarbudo doṣairviṣamo bāhyataścalaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विंशतिरित्येते व्याधयो वर्त्मसंश्रयाः॥
caturviṃśatirityete vyādhayo vartmasaṃśrayāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्योऽत्रभेषजैः साध्यो द्वौ ततोर्शश्च वर्जयेत्। पक्ष्मोपरोधो याप्यः स्याच्छेषाञ्छस्त्रौषधैर्जयेत्॥
ādyo'trabheṣajaiḥ sādhyo dvau tatorśaśca varjayet| pakṣmoparodho yāpyaḥ syāccheṣāñchastrauṣadhairjayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुट्टयेत् पक्ष्माशतनं छिन्द्यात्तेष्वपि चार्बुदम्। भिन्द्याल्लगणकुम्भीकाबिसोत्सङ्गाञ्जनालजीः॥
kuṭṭayet pakṣmāśatanaṃ chindyātteṣvapi cārbudam| bhindyāllagaṇakumbhīkābisotsaṅgāñjanālajīḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पोथकीश्यावसिकताश्लिष्टोत्क्लिष्टचतुष्टयम्। सकर्दमं सबहलं विलिखेत् सुकुकूणकम्॥
pothakīśyāvasikatāśliṣṭotkliṣṭacatuṣṭayam| sakardamaṃ sabahalaṃ vilikhet sukukūṇakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.