Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·6·6.13
अथातः सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयं नामा ध्यायं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athātaḥ sandhisitāsitarogavijñānīyaṃ nāmā dhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुः क्रुद्धः सिराः प्राप्य जलाभं जलवाहिनीः। अश्रु स्रावयते वर्त्मशुक्लसन्धेः कनीनकात्। तेन नेत्रमरुग्रागशोफं स्यात् स जलास्रवः॥
vāyuḥ kruddhaḥ sirāḥ prāpya jalābhaṃ jalavāhinīḥ| aśru srāvayate vartmaśuklasandheḥ kanīnakāt| tena netramarugrāgaśophaṃ syāt sa jalāsravaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफात् कफास्रवे श्वेतं पिच्छिलं बहलं स्रवेत्॥
kaphāt kaphāsrave śvetaṃ picchilaṃ bahalaṃ sravet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफेन शोफस्तीक्ष्णाग्रः क्षारबुद्बुदकोपमः। पृथुमूलश्चलः स्निग्धः सवर्णो मृदुपिच्छिलः। महानपाकः कण्डूमानुपनाहः स नीरुजः॥
kaphena śophastīkṣṇāgraḥ kṣārabudbudakopamaḥ| pṛthumūlaścalaḥ snigdhaḥ savarṇo mṛdupicchilaḥ| mahānapākaḥ kaṇḍūmānupanāhaḥ sa nīrujaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ताद्रक्तास्रवे ताम्रं बहूष्णं चाश्रु संस्रवेत्॥
raktādraktāsrave tāmraṃ bahūṣṇaṃ cāśru saṃsravet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्त्मसन्ध्याश्रया शुक्ले पिटका दाहशूलिनी। ताम्रा मुद्गोपमा भिन्ना रक्तं स्रवति पर्वणी॥
vartmasandhyāśrayā śukle piṭakā dāhaśūlinī| tāmrā mudgopamā bhinnā raktaṃ sravati parvaṇī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूयास्रावे मलाः सास्रा वर्त्मसन्धेः कनीनकात्। स्रावयन्ति मुहुः पूयं सासृक् त्वङ्मांसपाकतः॥
pūyāsrāve malāḥ sāsrā vartmasandheḥ kanīnakāt| srāvayanti muhuḥ pūyaṃ sāsṛk tvaṅmāṃsapākataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूयालसो व्रणः सूक्ष्मः शोफसंरम्भपूर्वकः। कनीनसन्धावाध्मायी पूयास्रावी सवेदनः॥
pūyālaso vraṇaḥ sūkṣmaḥ śophasaṃrambhapūrvakaḥ| kanīnasandhāvādhmāyī pūyāsrāvī savedanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कनीनस्यान्तरलजी शोफो रुक्तोददाहवान्॥
kanīnasyāntaralajī śopho ruktodadāhavān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपाङ्गे वा कनीने वा कण्डूषापक्ष्मपोटवान्। पूयास्रावी कृमिग्रन्थिः ग्रन्थिः कृमियुतोऽर्तिमान्॥
apāṅge vā kanīne vā kaṇḍūṣāpakṣmapoṭavān| pūyāsrāvī kṛmigranthiḥ granthiḥ kṛmiyuto'rtimān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपनाहकृमिग्रन्थिपूयालसकपर्वणीः। शस्त्रेण साधयेत् पञ्च सालजीनास्रवांस्त्यजेत्॥
upanāhakṛmigranthipūyālasakaparvaṇīḥ| śastreṇa sādhayet pañca sālajīnāsravāṃstyajet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तं कुर्यात् सिते बिन्दूनसितश्यावपीतकान्। मलाक्तादर्शतुल्यं वा सर्वं शुक्लमदाहरुक्। रोगोऽयं शुक्तिकासंज्ञः सशकृद्भेदतृड्ज्वरः॥
pittaṃ kuryāt site bindūnasitaśyāvapītakān| malāktādarśatulyaṃ vā sarvaṃ śuklamadāharuk| rogo'yaṃ śuktikāsaṃjñaḥ saśakṛdbhedatṛḍjvaraḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफाच्छुक्ले समं श्वेतं चिरवृध्यधिमांसकम्॥
kaphācchukle samaṃ śvetaṃ ciravṛdhyadhimāṃsakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लार्मशोफस्त्वरुजः सवर्णो बहलो मृदुः। गुरुः स्निग्धोम्बुबिन्द्वाभो बलासग्रथितः स्मृतः॥
śuklārmaśophastvarujaḥ savarṇo bahalo mṛduḥ| guruḥ snigdhombubindvābho balāsagrathitaḥ smṛtaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिन्दुभिः पिष्टधवलैरुत्सन्नैः पिष्टकं वदेत्॥
bindubhiḥ piṣṭadhavalairutsannaiḥ piṣṭakaṃ vadet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तराजीततं शुक्लमूष्यते यत् सवेदनम्। सशोफाश्रूपदेहं च सिरोत्पातः स शोणितात्॥
raktarājītataṃ śuklamūṣyate yat savedanam| saśophāśrūpadehaṃ ca sirotpātaḥ sa śoṇitāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेक्षितः सिरोत्पातो राजीस्ता एव वर्धयन्। कुर्यात् सास्रं सिराहर्षं तेनाक्ष्युद्वीक्षणाक्षमम्॥
upekṣitaḥ sirotpāto rājīstā eva vardhayan| kuryāt sāsraṃ sirāharṣaṃ tenākṣyudvīkṣaṇākṣamam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिराजालं सिराजालं बृहद्रक्तं घनोन्नतम्॥
sirājālaṃ sirājālaṃ bṛhadraktaṃ ghanonnatam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोणितार्म समं श्लक्ष्णं पद्माभमाधिमांसकम्॥
śoṇitārma samaṃ ślakṣṇaṃ padmābhamādhimāṃsakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीरुक्श्लक्ष्णोर्जुनो बिन्दुः शशलोहितलोहितः॥
nīrukślakṣṇorjuno binduḥ śaśalohitalohitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृद्वाशुवृध्यरुङ्मांसं प्रस्तारि श्यावलोहितम्॥
mṛdvāśuvṛdhyaruṅmāṃsaṃ prastāri śyāvalohitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रस्तार्यर्म मलैः सास्रैः स्नावर्म स्नावसन्निभम्॥
prastāryarma malaiḥ sāsraiḥ snāvarma snāvasannibham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्कासृक्पिण्डवच्छ्यावं यन्मांसं बहलं पृथु॥
śuṣkāsṛkpiṇḍavacchyāvaṃ yanmāṃsaṃ bahalaṃ pṛthu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिमांसार्म तत् दाहघर्षवत्यः सिरावृताः। कृष्णासन्नाः सिरासंज्ञाः पिटकाः सर्षपोपमाः॥
adhimāṃsārma tat dāhagharṣavatyaḥ sirāvṛtāḥ| kṛṣṇāsannāḥ sirāsaṃjñāḥ piṭakāḥ sarṣapopamāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्तिहर्षसिरोत्पातपिष्टकग्रथितार्जुनम्। साधयेदौषधैः षट्कं शेषं शस्त्रेण सप्तकम्॥
śuktiharṣasirotpātapiṣṭakagrathitārjunam| sādhayedauṣadhaiḥ ṣaṭkaṃ śeṣaṃ śastreṇa saptakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवोत्थं तदपि द्रव्यैरर्मोक्तं यत्तु पञ्चधा। तच्छेद्यमसितप्राप्तं मांसस्नावसिरावृतम्। चर्मोद्दालवदुच्छ्रायि दृष्टिप्राप्तं तु वर्जयेत्॥
navotthaṃ tadapi dravyairarmoktaṃ yattu pañcadhā| tacchedyamasitaprāptaṃ māṃsasnāvasirāvṛtam| carmoddālavaducchrāyi dṛṣṭiprāptaṃ tu varjayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तं कृष्णेऽथवा दृष्टौ शुक्लं तोदाश्रुरागवत्। छित्वा त्वचं जनयति तेन स्यात्कृष्णमण्डलम्॥
pittaṃ kṛṣṇe'thavā dṛṣṭau śuklaṃ todāśrurāgavat| chitvā tvacaṃ janayati tena syātkṛṣṇamaṇḍalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वजम्बूनिभं किञ्चिन्निम्नं च क्षतशुक्रकम्। तत् कृच्छ्रसाध्यं याप्यं तु द्वितीयपटलव्यधात्॥
pakvajambūnibhaṃ kiñcinnimnaṃ ca kṣataśukrakam| tat kṛcchrasādhyaṃ yāpyaṃ tu dvitīyapaṭalavyadhāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तोदादिबाहुल्यं सूचीविद्धाभकृष्णता। तृतीयपटलच्छेदादसाध्यं निचितं व्रणैः॥
tatra todādibāhulyaṃ sūcīviddhābhakṛṣṇatā| tṛtīyapaṭalacchedādasādhyaṃ nicitaṃ vraṇaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खशुक्लं कफात्साध्यं नातिरुक् शुद्धशुक्रकम्॥
śaṅkhaśuklaṃ kaphātsādhyaṃ nātiruk śuddhaśukrakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आताम्रपिच्छिलास्रस्रुदातास्रपिटकातिरुक्। अजाविट्सदृशोच्छ्रायकार्ष्ण्या वर्ज्यासृजाजका॥
ātāmrapicchilāsrasrudātāsrapiṭakātiruk| ajāviṭsadṛśocchrāyakārṣṇyā varjyāsṛjājakā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिराशुक्रं मलैः सास्रैस्तज्जुष्टं कृष्णमण्डलम्। सतोददाहताम्राभिः सिराभिरवतन्यते॥ अनिमित्तोष्णशीताच्छघनास्रस्रुच्च तत्त्यजेत्॥
sirāśukraṃ malaiḥ sāsraistajjuṣṭaṃ kṛṣṇamaṇḍalam| satodadāhatāmrābhiḥ sirābhiravatanyate|| animittoṣṇaśītācchaghanāsrasrucca tattyajet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषैः सास्रैः सदृक्कृष्णं नीयते शुक्लरूपताम्। धवलास्रोपलिप्ताभं निष्पावार्धदलाकृति॥
doṣaiḥ sāsraiḥ sadṛkkṛṣṇaṃ nīyate śuklarūpatām| dhavalāsropaliptābhaṃ niṣpāvārdhadalākṛti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतितीव्ररुजारागदाहश्वयथुपीडितम्। पाकात्ययेन तच्छुक्रं वर्जयेत्तीव्रवेदनम्॥
atitīvrarujārāgadāhaśvayathupīḍitam| pākātyayena tacchukraṃ varjayettīvravedanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य वा लिङ्गनाशोऽन्तःश्यावं यद्वा सलोहितम्। अत्युत्सेधावगाढं वा सास्रनाडीव्रणावृतम्॥
yasya vā liṅganāśo'ntaḥśyāvaṃ yadvā salohitam| atyutsedhāvagāḍhaṃ vā sāsranāḍīvraṇāvṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराणं विषमं मध्ये विच्छिन्नं यच्च शुक्रकम्। पञ्चेत्युक्ता गदाः कृष्णे साध्यासाध्यविभागतः॥
purāṇaṃ viṣamaṃ madhye vicchinnaṃ yacca śukrakam| pañcetyuktā gadāḥ kṛṣṇe sādhyāsādhyavibhāgataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.