अथातो बालग्रहविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athāto bālagrahavijñānīyaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·6·6.3
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 6.3
पुरा गुहस्य रक्षार्थं निर्मिताः शूलपाणिना। मनुष्यविग्रहाः पञ्च सप्त स्त्रीविग्रहा ग्रहाः॥
purā guhasya rakṣārthaṃ nirmitāḥ śūlapāṇinā| manuṣyavigrahāḥ pañca sapta strīvigrahā grahāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कन्दो विशाखो मेषास्यः श्वग्रहः पितृसंज्ञितः। शकुनिः पूतना शीतपूतनादृष्टिपूतना। मुखमण्डितिका तद्वद्रेवती शुष्करेवती॥
skando viśākho meṣāsyaḥ śvagrahaḥ pitṛsaṃjñitaḥ| śakuniḥ pūtanā śītapūtanādṛṣṭipūtanā| mukhamaṇḍitikā tadvadrevatī śuṣkarevatī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते कामरूपिणः स्कन्दमुपचेरुः समाहिताः। स्कन्दस्य बालधारत्वात्तेषां स्कन्दोऽग्रणीरभूत्॥
te kāmarūpiṇaḥ skandamupaceruḥ samāhitāḥ| skandasya bāladhāratvātteṣāṃ skando'graṇīrabhūt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कन्देऽथ यौवनं प्राप्ते सेनापत्यं च तान् ग्रहान्। रौद्रान् रुद्रोऽनुजग्राह प्रह्वान् वृत्त्यभिलाषिणः॥
skande'tha yauvanaṃ prāpte senāpatyaṃ ca tān grahān| raudrān rudro'nujagrāha prahvān vṛttyabhilāṣiṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तिथिष्वप्यतिथयो देवताः पितरोऽपि वा। येषु वेश्मसु पूज्यन्ते निवृत्ताचारवर्त्मसु॥
na tithiṣvapyatithayo devatāḥ pitaro'pi vā| yeṣu veśmasu pūjyante nivṛttācāravartmasu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सन्नबलिहोमेषु भिन्नकांस्योपभोजिषु। हरध्वं तेषु बालानामारोग्यं धारि शर्म च॥
utsannabalihomeṣu bhinnakāṃsyopabhojiṣu| haradhvaṃ teṣu bālānāmārogyaṃ dhāri śarma ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलिनेति नियुक्तास्ते बलिपूजाभिकाङ्क्षिणः। क्रुद्धान् भीतान् विमनसः शून्यस्थानैकचारिणः॥
śūlineti niyuktāste balipūjābhikāṅkṣiṇaḥ| kruddhān bhītān vimanasaḥ śūnyasthānaikacāriṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परोपभुक्तकुसुमवस्त्राभरणधारिणः। बालान्कश्मलधात्रीकान्सन्ध्यासु रुदतोऽशुचीन्॥
paropabhuktakusumavastrābharaṇadhāriṇaḥ| bālānkaśmaladhātrīkānsandhyāsu rudato'śucīn||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋक्षोलूकबिडालादिरूपैरन्यैस्तथाद्भुतैः। सन्त्रासयन्तःशयितान्कदाचिज्जाग्रतोऽपि वा। प्रायः पर्वसु गृह्णन्ति ग्रहाश्छिद्रप्रहारिणः॥ अस3.11। आविशन्तश्च लक्ष्यन्ते केवलं शास्त्रचक्षुषा। शुद्धेन देहं बालानां गन्धर्वा इव योषिताम्॥
ṛkṣolūkabiḍālādirūpairanyaistathādbhutaiḥ| santrāsayantaḥśayitānkadācijjāgrato'pi vā| prāyaḥ parvasu gṛhṇanti grahāśchidraprahāriṇaḥ|| asa3.11| āviśantaśca lakṣyante kevalaṃ śāstracakṣuṣā| śuddhena dehaṃ bālānāṃ gandharvā iva yoṣitām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां ग्रहिष्यतां रूपं प्रततं रोदनं ज्वरः॥
teṣāṃ grahiṣyatāṃ rūpaṃ pratataṃ rodanaṃ jvaraḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामान्यं रूपमुत्रासजृम्भाभ्रूक्षेपदीनताः। फेनस्रावोर्ध्वद्ष्ट्योष्ठदन्तदंशप्रजागराः॥
sāmānyaṃ rūpamutrāsajṛmbhābhrūkṣepadīnatāḥ| phenasrāvordhvadṣṭyoṣṭhadantadaṃśaprajāgarāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोदनं कूजनं स्तन्यविद्वेषः स्वरवैकृतम्। नखैरकस्मात् परितः स्वधात्र्यङ्गविलेखनम्॥
rodanaṃ kūjanaṃ stanyavidveṣaḥ svaravaikṛtam| nakhairakasmāt paritaḥ svadhātryaṅgavilekhanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैकनयनस्रावी शिरो विक्षिपते मुहुः। हतैकपक्षः स्तब्धाङ्गः सस्वेदो नतकन्धरः॥
tatraikanayanasrāvī śiro vikṣipate muhuḥ| hataikapakṣaḥ stabdhāṅgaḥ sasvedo natakandharaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तखादी स्तनद्वेषी त्रस्यन्रोदिति विस्वरम्। वक्रवक्त्रो वमन्लालां भृशमूर्ध्वं निरीक्षते॥
dantakhādī stanadveṣī trasyanroditi visvaram| vakravaktro vamanlālāṃ bhṛśamūrdhvaṃ nirīkṣate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसास्रगन्धिरुद्विग्रो बद्धमुष्टिशकृच्छिशुः। चलितैकाक्षिगण्डभ्रूः संरक्तोभयलोचनः। स्कन्दार्तस्तेन वैकल्यं मरणं वा भवेद्ध्रुवम्॥
vasāsragandhirudvigro baddhamuṣṭiśakṛcchiśuḥ| calitaikākṣigaṇḍabhrūḥ saṃraktobhayalocanaḥ| skandārtastena vaikalyaṃ maraṇaṃ vā bhaveddhruvam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संज्ञानाशो मुहुः केशलुञ्चनं कन्धरानतिः। विनम्य जृम्भमाणस्य शकृन्मूत्रप्रवर्तनम्॥
saṃjñānāśo muhuḥ keśaluñcanaṃ kandharānatiḥ| vinamya jṛmbhamāṇasya śakṛnmūtrapravartanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फेनोद्वमनमूर्ध्वेक्षा हस्तभ्रूपादनर्तनम्। स्तनस्वजिह्वासन्दंशसंरम्भज्वरजागराः। पूयशोणितगन्धश्च स्कन्दापस्मारलक्षणम्॥
phenodvamanamūrdhvekṣā hastabhrūpādanartanam| stanasvajihvāsandaṃśasaṃrambhajvarajāgarāḥ| pūyaśoṇitagandhaśca skandāpasmāralakṣaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आध्मानं पाणिपादस्य स्पन्दन फेननिर्वमिः। तृण्मुष्टिबन्धातीसारस्वरदैन्यविवर्णताः॥
ādhmānaṃ pāṇipādasya spandana phenanirvamiḥ| tṛṇmuṣṭibandhātīsārasvaradainyavivarṇatāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूजनं स्तननं छर्दिः कासहिध्माप्रजागराः। औष्ठदंशांससङ्कोचस्तम्भबस्ताभगन्धताः॥
kūjanaṃ stananaṃ chardiḥ kāsahidhmāprajāgarāḥ| auṣṭhadaṃśāṃsasaṅkocastambhabastābhagandhatāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वं निरीक्ष्य हसनं मध्ये विनमनं ज्वरः। मूर्छैकनेत्रशोफश्च नैगमेषग्रहाकृतिः॥
ūrdhvaṃ nirīkṣya hasanaṃ madhye vinamanaṃ jvaraḥ| mūrchaikanetraśophaśca naigameṣagrahākṛtiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कम्पो हृषितरोमत्वं स्वेदश्चक्षुर्निमीलनम्। बहिरायामनं जिह्वादंशोऽन्तःकण्ठकूजनम्। धावनं विट्सगन्धत्वं क्रोशनं च श्ववच्छुनि॥
kampo hṛṣitaromatvaṃ svedaścakṣurnimīlanam| bahirāyāmanaṃ jihvādaṃśo'ntaḥkaṇṭhakūjanam| dhāvanaṃ viṭsagandhatvaṃ krośanaṃ ca śvavacchuni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोमहर्षो मुहुस्त्रासः सहसा रोदनं ज्वरः। कासातिसारवमथुजृम्भातृट्च्छवगन्धिताः॥
romaharṣo muhustrāsaḥ sahasā rodanaṃ jvaraḥ| kāsātisāravamathujṛmbhātṛṭcchavagandhitāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गेष्वाक्षेपविक्षेपशोषस्तम्भविवर्णताः। मुष्टिबन्धः स्रुतिश्चाक्ष्णोर्बालस्य स्युः पितृग्रहे॥
aṅgeṣvākṣepavikṣepaśoṣastambhavivarṇatāḥ| muṣṭibandhaḥ srutiścākṣṇorbālasya syuḥ pitṛgrahe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रस्ताग्गत्वमतीसारो जिह्वातालुगले व्रणाः। स्फोटाःसदाहरुक्पाकाःसन्धिषु स्युः पुनःपुनः॥
srastāggatvamatīsāro jihvātālugale vraṇāḥ| sphoṭāḥsadāharukpākāḥsandhiṣu syuḥ punaḥpunaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्यह्नि प्रविलीयन्ते पाको वक्त्रे गुदेऽपिवा। भयं शकुनिगन्धत्वं ज्वरश्च शकुनिग्रहे॥
niśyahni pravilīyante pāko vaktre gude'pivā| bhayaṃ śakunigandhatvaṃ jvaraśca śakunigrahe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूतनायां वमिः कम्पस्तन्द्रा रात्रौ प्रजागरः। हिध्माध्मानं शकृद्भेदः पिपासा मूत्रनिग्रहः। स्रस्तहृष्टाङ्गरोमत्वं काकवत् पूतिगन्धिता॥
pūtanāyāṃ vamiḥ kampastandrā rātrau prajāgaraḥ| hidhmādhmānaṃ śakṛdbhedaḥ pipāsā mūtranigrahaḥ| srastahṛṣṭāṅgaromatvaṃ kākavat pūtigandhitā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतपूतनया कम्पो रोदनं तिर्यगीक्षणम्। तृष्णान्त्रकूजोऽतीसारो वसावद्विस्रगन्धिता। पार्श्वस्यैकस्य शीतत्वमुष्णत्वमपरस्य च॥
śītapūtanayā kampo rodanaṃ tiryagīkṣaṇam| tṛṣṇāntrakūjo'tīsāro vasāvadvisragandhitā| pārśvasyaikasya śītatvamuṣṇatvamaparasya ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्धपूतनया च्छर्दिर्ज्वरः कासोऽल्पनिद्रता। वर्चसो भेदवैवर्ण्यदौर्गन्ध्यान्यङ्गशोषणम्॥
andhapūtanayā cchardirjvaraḥ kāso'lpanidratā| varcaso bhedavaivarṇyadaurgandhyānyaṅgaśoṣaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टिसादोऽक्षिरुक्कण्डूः पोथकीजन्म शूनता। हिध्मोद्वेगः स्तनद्वेषवैवर्ण्यस्वरतीक्ष्णताः। वेपथुर्मत्स्यगन्धित्वमथवा साम्लगन्धिता॥
dṛṣṭisādo'kṣirukkaṇḍūḥ pothakījanma śūnatā| hidhmodvegaḥ stanadveṣavaivarṇyasvaratīkṣṇatāḥ| vepathurmatsyagandhitvamathavā sāmlagandhitā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखमण्डितया पाणिपादास्यरमणीयता। सिराभिरसिताभाभिराचितोदरता ज्वरः। अरोचकोऽङ्गग्लपनं गोमूत्रसमगन्धिता॥
mukhamaṇḍitayā pāṇipādāsyaramaṇīyatā| sirābhirasitābhābhirācitodaratā jvaraḥ| arocako'ṅgaglapanaṃ gomūtrasamagandhitā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेवत्यां श्यावनीलत्वं कर्णनासाक्षिमर्दनम्। कासहिध्माक्षिविक्षेपवक्त्रवक्रत्वरक्तताः॥
revatyāṃ śyāvanīlatvaṃ karṇanāsākṣimardanam| kāsahidhmākṣivikṣepavaktravakratvaraktatāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्तगन्धो ज्वरः शोषः पुरीषं हरितं द्रवम्। जायते शुष्करेवत्यां क्रमात् सर्वाङ्गसङ्क्षयः॥
bastagandho jvaraḥ śoṣaḥ purīṣaṃ haritaṃ dravam| jāyate śuṣkarevatyāṃ kramāt sarvāṅgasaṅkṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशशातोऽन्नविद्वेषः स्वरदैन्यं विवर्णता। नानावर्णपुरीषत्वमुदरे ग्रन्थयः सिराः। रोदनं गृद्ध्रगन्धित्वं दीर्घकालानुवर्तनम्॥
keśaśāto'nnavidveṣaḥ svaradainyaṃ vivarṇatā| nānāvarṇapurīṣatvamudare granthayaḥ sirāḥ| rodanaṃ gṛddhragandhitvaṃ dīrghakālānuvartanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदरे ग्रन्थयो वृत्ता यस्य नानाविधं शकृत्। जिह्वाया निम्नतामध्ये श्यावं तालु च तं त्यजेत्॥
udare granthayo vṛttā yasya nānāvidhaṃ śakṛt| jihvāyā nimnatāmadhye śyāvaṃ tālu ca taṃ tyajet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुञ्जानोऽन्नं बहुविधं यो बालः परिहीयते। तृष्णागृहीतः क्षामाक्षो हन्ति तं शुष्करेवती॥
bhuñjāno'nnaṃ bahuvidhaṃ yo bālaḥ parihīyate| tṛṣṇāgṛhītaḥ kṣāmākṣo hanti taṃ śuṣkarevatī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिंसारत्यर्चनाकाङ्क्षा ग्रहग्रहणकारणम्॥
hiṃsāratyarcanākāṅkṣā grahagrahaṇakāraṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र हिंसात्मके बालो महान् वा स्रुतनासिकः। क्षतजिह्वः क्वणन् बाढमसुखी सास्रलोचनः॥
tatra hiṃsātmake bālo mahān vā srutanāsikaḥ| kṣatajihvaḥ kvaṇan bāḍhamasukhī sāsralocanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्वर्णो हीनवचनः पूतिगन्धिश्च जायते। क्षामो मूत्रपुरीषं स्वं मृद्नाति न जुगुप्सते॥
durvarṇo hīnavacanaḥ pūtigandhiśca jāyate| kṣāmo mūtrapurīṣaṃ svaṃ mṛdnāti na jugupsate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तौ चोद्यम्य संरब्धो हन्त्यात्मानं तथापरम्। तद्वच्च शस्त्रकाष्ठाद्यैरग्निं वा दीप्तमाविशेत्॥
hastau codyamya saṃrabdho hantyātmānaṃ tathāparam| tadvacca śastrakāṣṭhādyairagniṃ vā dīptamāviśet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्सु मज्जेत् पतेत् कूपे कुर्यादन्यच्च तद्विधम्। तृट्दाहमोहान् पूयस्य छर्दनं च प्रवर्तयेत्। रकं च सर्वमार्गेभ्योऽरिष्टोत्पत्तिं च तं त्यजेत्॥
apsu majjet patet kūpe kuryādanyacca tadvidham| tṛṭdāhamohān pūyasya chardanaṃ ca pravartayet| rakaṃ ca sarvamārgebhyo'riṣṭotpattiṃ ca taṃ tyajet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रहःस्त्रीरतिसंल्लापगन्धस्रग्भूषणप्रियः। हृष्टः शान्तश्च दुःसाधो रतिकामेन पीडितः॥
rahaḥstrīratisaṃllāpagandhasragbhūṣaṇapriyaḥ| hṛṣṭaḥ śāntaśca duḥsādho ratikāmena pīḍitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीनः परिमृशन् वक्त्रं शुष्कौष्ठगलतालुकः। शङ्कितं वीक्षते रौति ध्यायत्यायाति भीतताम्॥
dīnaḥ parimṛśan vaktraṃ śuṣkauṣṭhagalatālukaḥ| śaṅkitaṃ vīkṣate rauti dhyāyatyāyāti bhītatām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नमन्नाभिलाषेऽपि दत्तं नाति बुभुक्षते। गृहीतं बलिकामेन तं विद्यात् सुखसाधनम्॥
annamannābhilāṣe'pi dattaṃ nāti bubhukṣate| gṛhītaṃ balikāmena taṃ vidyāt sukhasādhanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्तुकामं जयेद्धोमैः सिद्धमन्त्रप्रवर्तितैः। इतरौ तु यथाकामं रतिबल्यादिदानतः॥
hantukāmaṃ jayeddhomaiḥ siddhamantrapravartitaiḥ| itarau tu yathākāmaṃ ratibalyādidānataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.