अथातो व्रणप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athāto vraṇapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·6·6.30
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 6.30
व्रणस्य शोफावस्थायां शस्त्रकर्मविधौ श्वयथुचिकित्सिते च साधनमुद्दिष्टम्। तत्रापतर्पणमेवादौ प्रधानतमम्। अपि च॥
vraṇasya śophāvasthāyāṃ śastrakarmavidhau śvayathucikitsite ca sādhanamuddiṣṭam| tatrāpatarpaṇamevādau pradhānatamam| api ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषोच्छ्रायोपशान्त्यर्थमुपदिष्टं यथायथम्। अवेक्ष्य देहप्राणादीन् कर्तव्यमपतर्पणम्॥
doṣocchrāyopaśāntyarthamupadiṣṭaṃ yathāyatham| avekṣya dehaprāṇādīn kartavyamapatarpaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागसंरम्भरहिताः परिम्लाना हृताश्रयाः। सद्यः शाम्यन्ति शुद्धानां व्रणाः शोफाश्च देहिनाम्॥
rāgasaṃrambharahitāḥ parimlānā hṛtāśrayāḥ| sadyaḥ śāmyanti śuddhānāṃ vraṇāḥ śophāśca dehinām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेपाभ्यङ्गपरीषेकान् यथोक्तांश्च प्रयोजयेत्। यथाम्बुभिः सिच्यमानः शान्तिमग्निर्नियच्छति। दोषाग्निरेवं सहसा प्रलेपाद्यैः प्रयोजितैः॥
lepābhyaṅgaparīṣekān yathoktāṃśca prayojayet| yathāmbubhiḥ sicyamānaḥ śāntimagnirniyacchati| doṣāgnirevaṃ sahasā pralepādyaiḥ prayojitaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिलोममेव चानुलिपेन्नानुलोमम्। तथाह्यौषधं सम्यगवतिष्ठते। अनुप्रविशति च रोमकूपान्। न तु शुष्यदुपेक्षितव्यमन्यत्रपीडयितव्यात्। शुष्कं हि दाहोषारागश्यावत्वशूलानि वर्धयति॥
pratilomameva cānulipennānulomam| tathāhyauṣadhaṃ samyagavatiṣṭhate| anupraviśati ca romakūpān| na tu śuṣyadupekṣitavyamanyatrapīḍayitavyāt| śuṣkaṃ hi dāhoṣārāgaśyāvatvaśūlāni vardhayati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु शीतस्तनुर्मुहुर्मुहुश्च प्रयुज्यते स प्रदेहो रक्तपित्तत्वचां प्रसादकृत्। प्रलेपस्तूष्णः शीतो वा बहलश्च तथा वातश्लेष्मप्रशमनस्तस्योपयोगः क्षताक्षतेषु। यस्तु क्षतेषूपयुज्यते स भूयः कल्क इति संज्ञां लभते॥
yastu śītastanurmuhurmuhuśca prayujyate sa pradeho raktapittatvacāṃ prasādakṛt| pralepastūṣṇaḥ śīto vā bahalaśca tathā vātaśleṣmapraśamanastasyopayogaḥ kṣatākṣateṣu| yastu kṣateṣūpayujyate sa bhūyaḥ kalka iti saṃjñāṃ labhate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशविधश्च समासादालेपः। तद्यथा। स्नैहिको निर्वापणः प्रसादनः स्तम्भनो विलायनः पाचनः पीडनः शोधनो रोपणः सवर्णीकरणश्च॥
daśavidhaśca samāsādālepaḥ| tadyathā| snaihiko nirvāpaṇaḥ prasādanaḥ stambhano vilāyanaḥ pācanaḥ pīḍanaḥ śodhano ropaṇaḥ savarṇīkaraṇaśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वाते स्निग्धद्रव्यैः स्नेहाढ्यैः स्नेहेनैव वा स्नैहिकः। पित्ते पित्तप्राये च शोफे विषाग्निक्षारदग्धे च शीतैर्निर्वापणः। स एव चान्तर्दुष्टे रक्ते प्रसादनः। स एव च पुनरस्रातिप्रवृत्तौ स्तम्भनसंज्ञः। श्लेष्ममेदोभूयिष्ठे शीतैश्चाविदग्धे पिष्टलब्धे ग्रथिते वा रूक्षैर्विलायनः। तैरेव च विदग्धे पाचनः। सूक्ष्मास्ये व्रणे रूक्षैः पिच्छिलैश्च पीडनः। अशुद्धे यथास्वमुपदिष्टैः शोधनः। शुद्धे रोपणः। रूढे च सवर्णीकरणः। नामभिरेवचैषां स्वरूपमाख्यातम्॥
tatra vāte snigdhadravyaiḥ snehāḍhyaiḥ snehenaiva vā snaihikaḥ| pitte pittaprāye ca śophe viṣāgnikṣāradagdhe ca śītairnirvāpaṇaḥ| sa eva cāntarduṣṭe rakte prasādanaḥ| sa eva ca punarasrātipravṛttau stambhanasaṃjñaḥ| śleṣmamedobhūyiṣṭhe śītaiścāvidagdhe piṣṭalabdhe grathite vā rūkṣairvilāyanaḥ| taireva ca vidagdhe pācanaḥ| sūkṣmāsye vraṇe rūkṣaiḥ picchilaiśca pīḍanaḥ| aśuddhe yathāsvamupadiṣṭaiḥ śodhanaḥ| śuddhe ropaṇaḥ| rūḍhe ca savarṇīkaraṇaḥ| nāmabhirevacaiṣāṃ svarūpamākhyātam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च प्रदेहं रात्रौ प्रयुञ्जीत। माभूच्छैत्यपिहितस्योष्मणो बहिरनिस्सरणाद्विकारपरिवृद्धिः॥
na ca pradehaṃ rātrau prayuñjīta| mābhūcchaityapihitasyoṣmaṇo bahiranissaraṇādvikāraparivṛddhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्कलावतस्तु पठति॥
puṣkalāvatastu paṭhati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमसा पिहितोह्यूष्मा रोमकूपैरनावृतैः। लेपांद्विनैव निर्याति रात्रौ नालेपयेदतः॥
tamasā pihitohyūṣmā romakūpairanāvṛtaiḥ| lepāṃdvinaiva niryāti rātrau nālepayedataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च पर्युषितं लेपं दद्यात् भूयस्तमेव वा। व्यम्लः पर्युषितो हि स्यात् भ्रष्टवीर्यस्तथेतरः॥
na ca paryuṣitaṃ lepaṃ dadyāt bhūyastameva vā| vyamlaḥ paryuṣito hi syāt bhraṣṭavīryastathetaraḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोफे व्रणे च कठिने विवर्णे वेदनान्विते। सविषे च विशेषेण जलजाद्यैर्हरेदसृक्। वेदनायाःप्रशान्त्यर्थं पाकस्याप्राप्तयेपि च॥
śophe vraṇe ca kaṭhine vivarṇe vedanānvite| saviṣe ca viśeṣeṇa jalajādyairharedasṛk| vedanāyāḥpraśāntyarthaṃ pākasyāprāptayepi ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वापणान् पुनश्चात्र न्यग्रोधाद्यैः सुशीतलान्। कुर्यात् प्रदेहसेकादीन् सघृतक्षीरशर्करान्॥
nirvāpaṇān punaścātra nyagrodhādyaiḥ suśītalān| kuryāt pradehasekādīn saghṛtakṣīraśarkarān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षवेतसवल्कलैः। प्रदेहो भूरिसर्पिर्भिः शोफनिर्वापणः परम्। प्रदेहः ससितस्तद्वत् सक्तवो मधुकं घृतम्॥
nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣavetasavalkalaiḥ| pradeho bhūrisarpirbhiḥ śophanirvāpaṇaḥ param| pradehaḥ sasitastadvat saktavo madhukaṃ ghṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातोल्बणानां स्तब्धानां कठिनानां महारुजाम्। स्रुतासृजां च शोफानां व्रणानामपि चेदृशाम्॥
vātolbaṇānāṃ stabdhānāṃ kaṭhinānāṃ mahārujām| srutāsṛjāṃ ca śophānāṃ vraṇānāmapi cedṛśām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राम्यानूपौदकामिषवेशवारकृसरापायसोत्कारिकाभिः स्वेदो योज्यः॥
grāmyānūpaudakāmiṣaveśavārakṛsarāpāyasotkārikābhiḥ svedo yojyaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदाहशूलांस्तु तिलानतसीश्च भृष्ट्वा पयसि निर्वाप्य तेनैव क्षीरेण पिष्ट्वा प्रलेपयेत्॥
sadāhaśūlāṃstu tilānatasīśca bhṛṣṭvā payasi nirvāpya tenaiva kṣīreṇa piṣṭvā pralepayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलामधुकपृश्निपर्णीच्छिन्नरुहाभीरुजीवन्तीशर्करामदनक्षीरमहास्नेहसिद्धोत्कारिका कवोष्णा शूलदाहहरा॥
balāmadhukapṛśniparṇīcchinnaruhābhīrujīvantīśarkarāmadanakṣīramahāsnehasiddhotkārikā kavoṣṇā śūladāhaharā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वन्मधुकयवचूर्णतैलसर्पिर्भिः कोष्ण आलेपः। तथा सतिलो मुद्गपायसमुपनाहः॥
tadvanmadhukayavacūrṇatailasarpirbhiḥ koṣṇa ālepaḥ| tathā satilo mudgapāyasamupanāhaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशमूलसिद्धेन सुखोष्णेनाम्भसा पयसा वा घृततैलाभ्यां वा परिषेकः शोफे व्रणे वा दाहशूलघ्नः॥
daśamūlasiddhena sukhoṣṇenāmbhasā payasā vā ghṛtatailābhyāṃ vā pariṣekaḥ śophe vraṇe vā dāhaśūlaghnaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिराणां मन्दवेदनानां शोफानां विम्लापनं कार्यम्॥
sthirāṇāṃ mandavedanānāṃ śophānāṃ vimlāpanaṃ kāryam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यज्य स्वेदयित्वा च वेणुनाड्या ततः शनैः। विम्लापनार्थं मृद्गीयात्तलेनाङ्गुष्ठकेन वा॥
abhyajya svedayitvā ca veṇunāḍyā tataḥ śanaiḥ| vimlāpanārthaṃ mṛdgīyāttalenāṅguṣṭhakena vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथास्फोतपत्रमसूरकल्केनालेपः। सुसिद्धपिष्टैः सघृतैर्मुद्गयवगोधूमैर्वा॥
tathāsphotapatramasūrakalkenālepaḥ| susiddhapiṣṭaiḥ saghṛtairmudgayavagodhūmairvā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलीयते स चेन्नैवं ततस्तमुपनाहयेत्। आवदग्धस्तथा शान्तिं विदग्धः पाकमश्नुते॥
vilīyate sa cennaivaṃ tatastamupanāhayet| āvadagdhastathā śāntiṃ vidagdhaḥ pākamaśnute||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिग्रुशणफलचित्रककिण्वनिष्पावसर्षपतिलातसीसक्तुकोलगृहधूमैरम्लपिष्टैः सुखोष्णैः स्निग्धैः सलवणैरुत्कारिकां कृत्वा तथा प्रलिप्यैरण्डपत्रेणावच्छाद्यबध्नीयात्॥
śigruśaṇaphalacitrakakiṇvaniṣpāvasarṣapatilātasīsaktukolagṛhadhūmairamlapiṣṭaiḥ sukhoṣṇaiḥ snigdhaiḥ salavaṇairutkārikāṃ kṛtvā tathā pralipyairaṇḍapatreṇāvacchādyabadhnīyāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाकाभिमुखे च शोफे यथेष्टमातुरं भोजयेत् पाचनार्थं पाकवेदनाशस्त्रकर्मसहनार्थं च॥
pākābhimukhe ca śophe yatheṣṭamāturaṃ bhojayet pācanārthaṃ pākavedanāśastrakarmasahanārthaṃ ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वे तु यथोक्तेन विधिना शस्त्रमवचारयेत्। सुपक्वे पिण्डिते शोफे पीडनैरुपपीडिते। दारणं दारणाअर्हस्य दोषपाकोद्धते हितम्॥ अस30.30। चित्रकचिरबिल्वदन्तीकरवीरमूलकपोतपङ्कगृध्रपुरीषैर्गुग्गुल्वतसीस्नुहीक्षीरपलाशक्षारसुवर्णक्षीरीदक्षशकृन्मुकूलकैर्वा क्षारौषधैर्वा क्षारेण वा॥
pakve tu yathoktena vidhinā śastramavacārayet| supakve piṇḍite śophe pīḍanairupapīḍite| dāraṇaṃ dāraṇāarhasya doṣapākoddhate hitam|| asa30.30| citrakacirabilvadantīkaravīramūlakapotapaṅkagṛdhrapurīṣairguggulvatasīsnuhīkṣīrapalāśakṣārasuvarṇakṣīrīdakṣaśakṛnmukūlakairvā kṣārauṣadhairvā kṣāreṇa vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूयगर्भानणुद्वारान् सोत्सङ्गान् मर्मगानपि। निःस्रेहैः पीडनद्रव्यैः समन्तात्प्रतिपीडयेत्॥
pūyagarbhānaṇudvārān sotsaṅgān marmagānapi| niḥsrehaiḥ pīḍanadravyaiḥ samantātpratipīḍayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्यन्तं समुपेक्षेत प्रलेपं पीडनं प्रति। न मुखे चैनमालिम्पेत्तथा दोषः प्रसिच्यते॥
śuṣyantaṃ samupekṣeta pralepaṃ pīḍanaṃ prati| na mukhe cainamālimpettathā doṣaḥ prasicyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलाययवगोधूममुद्गमाषहरेणवः। द्रव्याणां पिच्छिलानां च त्वङ्मूलानि प्रपीडने॥
kalāyayavagodhūmamudgamāṣahareṇavaḥ| dravyāṇāṃ picchilānāṃ ca tvaṅmūlāni prapīḍane||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवर्णान् पिच्छिलान् पूतिगन्धीन् क्लेदरुजावतः। व्रणानशुद्धान् विज्ञाय शोधनैरोभिराचरेत्॥
vivarṇān picchilān pūtigandhīn kledarujāvataḥ| vraṇānaśuddhān vijñāya śodhanairobhirācaret||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खिन्यङ्कोलसुमनःकरवीरसुवर्चलाः। त्रिफला खदिरो दार्वी कोलपत्रं पलङ्कषा। प्रक्षालने कषायाणि वर्गश्चारग्वधादिकः॥
śaṅkhinyaṅkolasumanaḥkaravīrasuvarcalāḥ| triphalā khadiro dārvī kolapatraṃ palaṅkaṣā| prakṣālane kaṣāyāṇi vargaścāragvadhādikaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलीतिलयष्ट्याह्वत्रिवृद्दन्तीनिशाद्वयम्। निम्बपत्राणि चालेपः सपटुर्व्रणशोधनः॥
paṭolītilayaṣṭyāhvatrivṛddantīniśādvayam| nimbapatrāṇi cālepaḥ sapaṭurvraṇaśodhanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजगन्धाजशृङ्गी च गवाक्षी लाङ्गली निशा। पूतीकश्चित्रकः पाठा पटोलीवेल्लरेणुकाः॥
ajagandhājaśṛṅgī ca gavākṣī lāṅgalī niśā| pūtīkaścitrakaḥ pāṭhā paṭolīvellareṇukāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुत्रयं यवक्षारो लवणानि सुराष्ट्रजा। निकुम्भकुम्भकासीसहरितालमनश्शिलाः। कल्काज्यतैलरसजाचूर्णवर्तिषु भेषजम्॥
kaṭutrayaṃ yavakṣāro lavaṇāni surāṣṭrajā| nikumbhakumbhakāsīsaharitālamanaśśilāḥ| kalkājyatailarasajācūrṇavartiṣu bheṣajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गम्भीरेषु पित्तात्मकेषु दाहपाकवत्सु व्रणेष्वतीक्ष्णोष्णैरेभिः कार्पासीफलमिश्रं कल्कं घृतं च साधयित्वा योजयेत्॥
tatra gambhīreṣu pittātmakeṣu dāhapākavatsu vraṇeṣvatīkṣṇoṣṇairebhiḥ kārpāsīphalamiśraṃ kalkaṃ ghṛtaṃ ca sādhayitvā yojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सन्नमांसेष्वल्पस्रावेषु रूक्षेषु तिलापामार्गबृहतीद्वययुक्तैः पूर्वोक्तैः पूतीकादिभिः सर्षपं तैलं च॥
utsannamāṃseṣvalpasrāveṣu rūkṣeṣu tilāpāmārgabṛhatīdvayayuktaiḥ pūrvoktaiḥ pūtīkādibhiḥ sarṣapaṃ tailaṃ ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रचलप्रदेशजेषु क्लेदबहुलेषूत्सन्नस्थिरमांसेषु तैलेन चासिध्यत्सु रसक्रियां कुर्यात्। यथोक्तानां संशोधनौषधानां कषाये पुनः परिस्राव्याधिशृते मनश्शिलातुवरीकासीसचूर्णप्रतीवापसिद्धां च मातुलुङ्गरसोपेतां सक्षौद्रां युञ्जीत॥
pracalapradeśajeṣu kledabahuleṣūtsannasthiramāṃseṣu tailena cāsidhyatsu rasakriyāṃ kuryāt| yathoktānāṃ saṃśodhanauṣadhānāṃ kaṣāye punaḥ parisrāvyādhiśṛte manaśśilātuvarīkāsīsacūrṇapratīvāpasiddhāṃ ca mātuluṅgarasopetāṃ sakṣaudrāṃ yuñjīta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेदोयुक्तेषु गम्भीरेषु क्लेदिषु कल्कैश्चासिध्यस्सु॥
medoyukteṣu gambhīreṣu klediṣu kalkaiścāsidhyassu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वचायां सैन्धवे किण्वे कासीसे रजनीद्वये। शोधनाग्र्येषु चान्येषु चूर्णं कुर्वीत शोधनम्॥
vacāyāṃ saindhave kiṇve kāsīse rajanīdvaye| śodhanāgryeṣu cānyeṣu cūrṇaṃ kurvīta śodhanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तःशल्यानणुद्वारान् गम्भीरान् मांससंश्रितान्। सन्धिमर्मनिविष्टांश्च शोधयेद्वर्तिभिर्व्रणान्॥
antaḥśalyānaṇudvārān gambhīrān māṃsasaṃśritān| sandhimarmaniviṣṭāṃśca śodhayedvartibhirvraṇān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाताभिभूतान् सास्रावान् धूपयेदुग्रवेदनान्। श्रीवेष्टकसर्जरससालदेववारुशिंशपाखदिरासनकैडर्यसारयवमधूच्छिष्टभूर्जपत्रपक्षौमसर्पिर्भिः॥
vātābhibhūtān sāsrāvān dhūpayedugravedanān| śrīveṣṭakasarjarasasāladevavāruśiṃśapākhadirāsanakaiḍaryasārayavamadhūcchiṣṭabhūrjapatrapakṣaumasarpirbhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वापयेत् भृशं शीतैः पित्तरक्तविषोल्बणान्॥
nirvāpayet bhṛśaṃ śītaiḥ pittaraktaviṣolbaṇān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्काल्पमांसे गम्भीरे व्रण उत्सादनं हितम्॥
śuṣkālpamāṃse gambhīre vraṇa utsādanaṃ hitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वगन्धापामार्गतालपत्रीसुवर्चलाबलातिबलानन्ताधातकीकुसुमसमङ्गाभिः पद्मकादिवर्गेण न्यग्रोधादिना च कल्कस्तथा सर्पींष्यभ्यञ्जनार्थे॥
aśvagandhāpāmārgatālapatrīsuvarcalābalātibalānantādhātakīkusumasamaṅgābhiḥ padmakādivargeṇa nyagrodhādinā ca kalkastathā sarpīṃṣyabhyañjanārthe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यान्मांसादमांसानि विधिनोपहितानि च। मांसं मांसादमांसेन वर्धते शुद्धचेतसः॥
adyānmāṃsādamāṃsāni vidhinopahitāni ca| māṃsaṃ māṃsādamāṃsena vardhate śuddhacetasaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सन्नमृदुमांसानां व्रणानामवसादनम्॥
utsannamṛdumāṃsānāṃ vraṇānāmavasādanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्थदन्तीशिरीषकरञ्जफलभूर्जग्रन्थिकुक्कुटाण्ड्Aत्वक्कपोतकलविङ्कपुरीषनेपालीहरितालचूर्णानि सक्षौद्राणि॥
manthadantīśirīṣakarañjaphalabhūrjagranthikukkuṭāṇḍAtvakkapotakalaviṅkapurīṣanepālīharitālacūrṇāni sakṣaudrāṇi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरुजे कठिने स्तब्धे रूक्षे शुष्यति च व्रणे॥
saruje kaṭhine stabdhe rūkṣe śuṣyati ca vraṇe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्दवजननार्थं व्रणाविरोधि वातघ्नसिद्धस्य सर्पिषः पानम्। तद्विधैरेव च सिद्धं तैलमभ्यङ्गः। पूर्वोक्ताश्च स्वेदाः। तथा सर्पिर्मज्जवसाभिर्धूपाः सुस्निग्धसक्तुसैन्धवकिण्वतिलपिष्टकृसरपायसानूपवेशवाराःकिञ्चिदुष्णा बहुशः प्रलेपाः॥
mārdavajananārthaṃ vraṇāvirodhi vātaghnasiddhasya sarpiṣaḥ pānam| tadvidhaireva ca siddhaṃ tailamabhyaṅgaḥ| pūrvoktāśca svedāḥ| tathā sarpirmajjavasābhirdhūpāḥ susnigdhasaktusaindhavakiṇvatilapiṣṭakṛsarapāyasānūpaveśavārāḥkiñciduṣṇā bahuśaḥ pralepāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तविद्रधिवीसर्पशोफकुष्ठघृतानि च। सर्वव्रणेषु योज्यानि पानसेकप्रलेपने॥
pittavidradhivīsarpaśophakuṣṭhaghṛtāni ca| sarvavraṇeṣu yojyāni pānasekapralepane||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिमृदुमांसेषु व्रणेषु दारुणीकरणार्थं त्रिफलालोध्राम्रसर्जजम्बूप्रियङ्ग्वशोकवल्कलानि। सौराष्ट्रीकासीसरोचनावचूर्णनम्। सारैर्गन्धैश्च धूपः॥
atimṛdumāṃseṣu vraṇeṣu dāruṇīkaraṇārthaṃ triphalālodhrāmrasarjajambūpriyaṅgvaśokavalkalāni| saurāṣṭrīkāsīsarocanāvacūrṇanam| sārairgandhaiśca dhūpaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सन्नमांसान् कठिनान् कण्डूयुक्तांश्चिरोत्थितान्। व्रणान् सुदुःखशोध्यांश्च शोधयेत् क्षारकर्मणा॥
utsannamāṃsān kaṭhinān kaṇḍūyuktāṃścirotthitān| vraṇān suduḥkhaśodhyāṃśca śodhayet kṣārakarmaṇā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रवन्तोऽश्मरिजा मूत्रं चान्ये रक्तवाहिनः। छिन्नाश्च सन्धयो येषां यथोक्तैर्ये च साधनैः। साध्यमाना न सिध्यन्ति शोध्याःस्युस्तेऽग्निकर्मणा॥
sravanto'śmarijā mūtraṃ cānye raktavāhinaḥ| chinnāśca sandhayo yeṣāṃ yathoktairye ca sādhanaiḥ| sādhyamānā na sidhyanti śodhyāḥsyuste'gnikarmaṇā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रणानामथ शुद्धानां रोपणानि प्रयोजयेत्। असनादिन्यग्रोधादिवर्गधवसल्लकीकुटजत्वचो मञ्जिष्ठासमङ्गामृताश्वगन्धारग्वधधातकीपुष्पाणि पद्मकादिश्च प्रक्षालनादिषु सप्तसु प्रयोज्या इति। भवन्ति चात्र॥
vraṇānāmatha śuddhānāṃ ropaṇāni prayojayet| asanādinyagrodhādivargadhavasallakīkuṭajatvaco mañjiṣṭhāsamaṅgāmṛtāśvagandhāragvadhadhātakīpuṣpāṇi padmakādiśca prakṣālanādiṣu saptasu prayojyā iti| bhavanti cātra||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सन्नदुष्टपिशिते सङ्क्लिष्टध्यामशोणिते। व्रणे प्रच्छर्दनं शस्तं कफदुष्टे विशेषतः॥
utsannaduṣṭapiśite saṅkliṣṭadhyāmaśoṇite| vraṇe pracchardanaṃ śastaṃ kaphaduṣṭe viśeṣataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरेचनं पित्तदुष्टे दीर्घकालानुबन्धिनि। रूक्षे सवेदने बस्तिरधःकाये विशेषतः॥
virecanaṃ pittaduṣṭe dīrghakālānubandhini| rūkṣe savedane bastiradhaḥkāye viśeṣataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जत्रूर्ध्वजे च श्वयथौ कण्ड्वाढ्ये तीक्ष्णनावनम्। तज्ज एवानिलाढ्ये तु श्वयथौ स्नेहनावनम्॥
jatrūrdhvaje ca śvayathau kaṇḍvāḍhye tīkṣṇanāvanam| tajja evānilāḍhye tu śvayathau snehanāvanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा सशोफरुक्स्रावे धूमो वातकफोल्बणे। रुजादिमति वक्त्रस्थे यथास्वं कवलो हितः॥
tathā saśopharuksrāve dhūmo vātakapholbaṇe| rujādimati vaktrasthe yathāsvaṃ kavalo hitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वावाद्यौ पञ्चमूलाख्यौ गणो यश्चानिलापहः। ते व्रणे वातिके योज्याः कषायादिषु सप्प्तसु॥
dvāvādyau pañcamūlākhyau gaṇo yaścānilāpahaḥ| te vraṇe vātike yojyāḥ kaṣāyādiṣu sapptasu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यग्रोधपद्मकाद्यौ तु पैत्ते वर्गश्च पित्तजित्। आरग्वधादिः श्लेष्मघ्रः कफे मिश्रास्तु मिश्रजे॥
nyagrodhapadmakādyau tu paitte vargaśca pittajit| āragvadhādiḥ śleṣmaghraḥ kaphe miśrāstu miśraje||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्टोम्लैर्वातिके लेपस्तैलसर्पिर्वसायुतः। घनः कोष्णश्च पैत्ते तु पयःपिष्टो घृतान्वितः॥
piṣṭomlairvātike lepastailasarpirvasāyutaḥ| ghanaḥ koṣṇaśca paitte tu payaḥpiṣṭo ghṛtānvitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तनुवस्त्रान्तरः शश्वदुष्णो गोमूत्रपेषितः। रूक्षस्तैलेन वा स्निग्धो बहलः कफजे हितः॥
tanuvastrāntaraḥ śaśvaduṣṇo gomūtrapeṣitaḥ| rūkṣastailena vā snigdho bahalaḥ kaphaje hitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपेतपूतिमांसानां मांसस्थानामरोहताम्। कल्कं संरोहणं कुर्यात्तिलानां मधुकान्वितम्। स्निग्धोष्णतिक्तमधुरकषायत्वैः स सर्वजित्॥
apetapūtimāṃsānāṃ māṃsasthānāmarohatām| kalkaṃ saṃrohaṇaṃ kuryāttilānāṃ madhukānvitam| snigdhoṣṇatiktamadhurakaṣāyatvaiḥ sa sarvajit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स क्षौद्रनिम्बपत्राभ्यां युक्तः संशोधनः परम्। पूर्वाभ्यां सर्पिषा चासौ युक्तः स्यादाशु रोपणः। तिलवद्यवकल्कं तु केचिदिच्छन्ति तद्विदः॥
sa kṣaudranimbapatrābhyāṃ yuktaḥ saṃśodhanaḥ param| pūrvābhyāṃ sarpiṣā cāsau yuktaḥ syādāśu ropaṇaḥ| tilavadyavakalkaṃ tu kecidicchanti tadvidaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सास्रपित्तविषागन्तुगम्भीरान् सोष्मणो व्रणान्। क्षीररोपणभैषज्यशृतेनाज्येन रोपयेत्। रोपणौषधसिद्धेन तैलेन कफवातजान्॥
sāsrapittaviṣāgantugambhīrān soṣmaṇo vraṇān| kṣīraropaṇabhaiṣajyaśṛtenājyena ropayet| ropaṇauṣadhasiddhena tailena kaphavātajān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबध्यानां चलस्थानां शुद्धानां वा प्रदुष्यताम्। यथास्वं रोपणैः कुर्याद्रसजां सनिशाद्वयैः॥
abadhyānāṃ calasthānāṃ śuddhānāṃ vā praduṣyatām| yathāsvaṃ ropaṇaiḥ kuryādrasajāṃ saniśādvayaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समानां स्थिरमांसानां त्वक्स्थानां चूर्ण इष्यते। नीरुजामवगाढानां शुद्धानां वर्तयो हिताः॥
samānāṃ sthiramāṃsānāṃ tvaksthānāṃ cūrṇa iṣyate| nīrujāmavagāḍhānāṃ śuddhānāṃ vartayo hitāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समङ्गामोचसरलसोमवल्काः सचन्दनाः। पद्मकादिश्च कल्कोयं परमं रोपणोऽथवा। पुण्ड्राह्वतिलजीवन्तीगोजिह्वाधातकीबलाः॥
samaṅgāmocasaralasomavalkāḥ sacandanāḥ| padmakādiśca kalkoyaṃ paramaṃ ropaṇo'thavā| puṇḍrāhvatilajīvantīgojihvādhātakībalāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रप्रौण्डरीकमधुककाकोलीद्वयचन्दनःइ। साधितं तैलमाज्यं वा तद्वत् कम्पिल्लकेन वा। दूर्वारसेन वा दार्व्यास्त्वचा वा व्रणरोपणम्॥
praprauṇḍarīkamadhukakākolīdvayacandanaḥi| sādhitaṃ tailamājyaṃ vā tadvat kampillakena vā| dūrvārasena vā dārvyāstvacā vā vraṇaropaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलनिम्बपत्राणि लोध्रमुस्ताप्रियङ्गवः। सूक्ष्मैलाधातकीसर्ज्जखदिरागरुचन्दनम्॥
paṭolanimbapatrāṇi lodhramustāpriyaṅgavaḥ| sūkṣmailādhātakīsarjjakhadirāgarucandanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कम्पिल्लकं विडङ्गानि वत्सकं त्रिफला बला। कल्कैरेभिर्घृतं सिद्धं तैलं वा रोपणं परम्॥
kampillakaṃ viḍaṅgāni vatsakaṃ triphalā balā| kalkairebhirghṛtaṃ siddhaṃ tailaṃ vā ropaṇaṃ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मकं पद्मकिञ्जल्कं दार्वी मूर्वा तिलोत्पलम्। मेदा समङ्गा यष्ट्याह्वं प्रलेपो वर्णसाधनः॥
padmakaṃ padmakiñjalkaṃ dārvī mūrvā tilotpalam| medā samaṅgā yaṣṭyāhvaṃ pralepo varṇasādhanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ककुभोदुम्बराश्वत्थजम्बूकट्फललोध्रजैः। त्वचमाशु निगृह्णन्ति त्वक्चूर्णैश्चूर्णिता व्रणाः॥
kakubhodumbarāśvatthajambūkaṭphalalodhrajaiḥ| tvacamāśu nigṛhṇanti tvakcūrṇaiścūrṇitā vraṇāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाक्षामनोह्वामञ्जिष्ठाहरितालनिशाद्वयैः। प्रलेपः सघृतक्षौद्रस्त्वग्विशुद्धिकरः परम्॥
lākṣāmanohvāmañjiṣṭhāharitālaniśādvayaiḥ| pralepaḥ saghṛtakṣaudrastvagviśuddhikaraḥ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यामकाश्वत्थनिचुलमूलं लाक्षालगैरिकम्। सहेमश्चामृतासङ्गःकासीसं चेति वर्णकृत्॥
dhyāmakāśvatthaniculamūlaṃ lākṣālagairikam| sahemaścāmṛtāsaṅgaḥkāsīsaṃ ceti varṇakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेयकलताम्रास्थिहेमकालारसोत्तमैः। लेपः सगोमयरसः सवर्णकरणः परम्॥
kāleyakalatāmrāsthihemakālārasottamaiḥ| lepaḥ sagomayarasaḥ savarṇakaraṇaḥ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयोरजःसकासीसं त्रिफलाकुसुमानि च। प्रलेपः कुरुते कार्ष्ण्यं सद्य एव नवत्वचि॥
ayorajaḥsakāsīsaṃ triphalākusumāni ca| pralepaḥ kurute kārṣṇyaṃ sadya eva navatvaci||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दग्धयानूपसत्वानां श्लक्ष्णचूर्णितया त्वचा। भल्लाततैलप्लुतया शुक्लमालेपयेद्व्रणम्॥
dagdhayānūpasatvānāṃ ślakṣṇacūrṇitayā tvacā| bhallātatailaplutayā śuklamālepayedvraṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तरात्रिस्थतं क्षीरे छागले रोहिणीफलम्। तैनेव पिष्ट्वा सुश्लक्ष्णं कृष्णमालेपयेद्व्रणम्॥
saptarātristhataṃ kṣīre chāgale rohiṇīphalam| taineva piṣṭvā suślakṣṇaṃ kṛṣṇamālepayedvraṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवं कपालिकामूलं वैदुलं सस्थिराह्वयम्। कासीसं मधुकं लेपो व्रणे कृष्णे मधुद्रुतः॥
navaṃ kapālikāmūlaṃ vaidulaṃ sasthirāhvayam| kāsīsaṃ madhukaṃ lepo vraṇe kṛṣṇe madhudrutaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपित्थान्मांसमुध्दृत्य मूत्रस्याज्यस्य पूरणम्। क्षिपेच्चात्र मनोह्वालवंशनिर्लेखरोचनाः॥
kapitthānmāṃsamudhdṛtya mūtrasyājyasya pūraṇam| kṣipeccātra manohvālavaṃśanirlekharocanāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासीसं प्रपुनाटञ्च मासं न्यस्तं ततो भुवि। अधोऽर्जुनस्य तच्छुक्लव्रणालेपः सवर्णकृत्॥
kāsīsaṃ prapunāṭañca māsaṃ nyastaṃ tato bhuvi| adho'rjunasya tacchuklavraṇālepaḥ savarṇakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दग्धो वारणदन्तोऽन्तर्धूमं तैलं रसाञ्जनम्। रोमसञ्जननो लेपस्तद्वत्तैलपरिप्लुता। चतुष्पान्नखरोमास्थित्वक्शृङ्गखुरजा मषी॥
dagdho vāraṇadanto'ntardhūmaṃ tailaṃ rasāñjanam| romasañjanano lepastadvattailapariplutā| catuṣpānnakharomāsthitvakśṛṅgakhurajā maṣī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णशाल्योदनं स्निग्धमल्पमुष्णोदकोत्तरम्। भुञ्जानो जाङ्गलैर्मांसैः शीघ्रं व्रणमपोहति॥
jīrṇaśālyodanaṃ snigdhamalpamuṣṇodakottaram| bhuñjāno jāṅgalairmāṃsaiḥ śīghraṃ vraṇamapohati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.