वायसी श्वासकासघ्नी भृष्टाज्यत्रिफलारसे। भार्ङ्गीनागरनिर्यूहः शिशिरश्च समाक्षिकः॥
vāyasī śvāsakāsaghnī bhṛṣṭājyatriphalārase| bhārṅgīnāgaraniryūhaḥ śiśiraśca samākṣikaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·6·6.40
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 6.40
हरेणुचन्दनश्यामानलदं श्लक्ष्णपेषितम्। विलेपनं प्रयोक्तव्यं गरेणोपहतत्वचः॥
hareṇucandanaśyāmānaladaṃ ślakṣṇapeṣitam| vilepanaṃ prayoktavyaṃ gareṇopahatatvacaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मञ्जिष्ठा किणिहीनिम्बरजन्यश्वत्थचन्दनैः। प्रघर्षणं कृशानां तु गरेण क्षपितौजसाम्॥
mañjiṣṭhā kiṇihīnimbarajanyaśvatthacandanaiḥ| pragharṣaṇaṃ kṛśānāṃ tu gareṇa kṣapitaujasām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथ्यं परममुद्दिष्टं शीलनं क्षीरसर्पिषोः॥
pathyaṃ paramamuddiṣṭaṃ śīlanaṃ kṣīrasarpiṣoḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृषनिम्बपटोलीनां क्वाथेन् विपचेत् घृतम्। अभयागार्भिणं श्रेष्ठं तत् गरस्य निबर्हणम्॥
vṛṣanimbapaṭolīnāṃ kvāthen vipacet ghṛtam| abhayāgārbhiṇaṃ śreṣṭhaṃ tat garasya nibarhaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिद्रां नाकुलीं जातीं पृथक्पिष्ट्वा विपाचयेत्। घृतत्रयं विषार्तानामेतदारोग्यदं परम्॥
haridrāṃ nākulīṃ jātīṃ pṛthakpiṣṭvā vipācayet| ghṛtatrayaṃ viṣārtānāmetadārogyadaṃ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तण्डुलीयकमूलेन गृहधूमेन चैकतः। क्षीरेण च घृतं सिद्धं समस्तविषरोगजित्॥
taṇḍulīyakamūlena gṛhadhūmena caikataḥ| kṣīreṇa ca ghṛtaṃ siddhaṃ samastaviṣarogajit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागदन्ती त्रिवृद्दन्ती द्रवन्ती स्नुक्पयः पलैः। साधितं माहिषं सर्पिः सगोमूत्राढकं हितम्। सर्पकीटविषार्तानां गरार्तानां च शान्तये॥
nāgadantī trivṛddantī dravantī snukpayaḥ palaiḥ| sādhitaṃ māhiṣaṃ sarpiḥ sagomūtrāḍhakaṃ hitam| sarpakīṭaviṣārtānāṃ garārtānāṃ ca śāntaye||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुकं तगरं कुष्ठभद्रदारुहरेणवः। मञ्जिष्ठैलैलवालूनि नागपुष्पोत्पलं प्लवम्॥
madhukaṃ tagaraṃ kuṣṭhabhadradāruhareṇavaḥ| mañjiṣṭhailailavālūni nāgapuṣpotpalaṃ plavam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडङ्गं चन्दनं पत्रं प्रियङ्गुर्ध्यामकं बला। अंशुमत्यौ हरिद्रे द्वे बृहत्यौ सारिवाद्वयम्॥
viḍaṅgaṃ candanaṃ patraṃ priyaṅgurdhyāmakaṃ balā| aṃśumatyau haridre dve bṛhatyau sārivādvayam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषां कल्कैर्घृतं सिद्धमजेयं नाम विश्रुतम्। विषाणि हन्ति सर्वाणि शीघ्रमेव प्रयोजितम्॥
eṣāṃ kalkairghṛtaṃ siddhamajeyaṃ nāma viśrutam| viṣāṇi hanti sarvāṇi śīghrameva prayojitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेते कपोते बीजानि प्रत्यक्पुषीशिरीषयोः। गोमूत्रपिष्टैस्तैः सर्पिः सिद्धं बिषहरं परम्। अमृतं नाम विख्यातमपि सञ्जीवयेन्मृतम्॥
śvete kapote bījāni pratyakpuṣīśirīṣayoḥ| gomūtrapiṣṭaistaiḥ sarpiḥ siddhaṃ biṣaharaṃ param| amṛtaṃ nāma vikhyātamapi sañjīvayenmṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरीषत्वक् त्रिकटुकं विदारी चन्दनोत्पलम्। द्वे बले सारिवास्फोतबृहतीनिम्बपल्लवाः॥
śirīṣatvak trikaṭukaṃ vidārī candanotpalam| dve bale sārivāsphotabṛhatīnimbapallavāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धुजीवाढकीमूर्वावासासुरसवत्सकाः। पाठाङ्कोलाश्वगन्धार्कमूलयष्ट्याह्वपद्मकम्॥
bandhujīvāḍhakīmūrvāvāsāsurasavatsakāḥ| pāṭhāṅkolāśvagandhārkamūlayaṣṭyāhvapadmakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशाला बृहती लाक्षा कोविदारशतावरीः। कटभीदन्त्यपामार्ग पृश्निपर्णी रसाञ्जनम्॥
viśālā bṛhatī lākṣā kovidāraśatāvarīḥ| kaṭabhīdantyapāmārga pṛśniparṇī rasāñjanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतौ बाणाश्वखुरकौ कुष्ठदारुप्रियङ्गुकाः। सारं मधूकात्रिफलां करञ्जस्यफलं वचाम्॥
śvetau bāṇāśvakhurakau kuṣṭhadārupriyaṅgukāḥ| sāraṃ madhūkātriphalāṃ karañjasyaphalaṃ vacām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजन्यौ लोध्रमक्षांशं पिष्ट्वा साध्यं घृताढकम्। तुल्याम्बुछागगोमूत्रत्र्याढके तद्विषापहम्॥
rajanyau lodhramakṣāṃśaṃ piṣṭvā sādhyaṃ ghṛtāḍhakam| tulyāmbuchāgagomūtratryāḍhake tadviṣāpaham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपस्मारक्षयोन्मादभूतग्रहगरोदरान्। पाण्डुरोगकृमिप्लीहगुल्मोरुस्तम्भकार्मलाः॥
apasmārakṣayonmādabhūtagrahagarodarān| pāṇḍurogakṛmiplīhagulmorustambhakārmalāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हनुस्तम्भग्रहादींश्च पानाभ्यञ्जननावनैः। हन्ति सञ्जीवयति च विषोद्बन्धमृतान् नरान्॥
hanustambhagrahādīṃśca pānābhyañjananāvanaiḥ| hanti sañjīvayati ca viṣodbandhamṛtān narān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्षिते हरिताले तु हृदि दाहोरसाग्रहः। आनाहोम्लस्य वमनं पीतहारिद्रविट्स्रुतिः। तथा मण्डलिसर्पोक्ता विकारास्तच्च भेषजम्॥
bhakṣite haritāle tu hṛdi dāhorasāgrahaḥ| ānāhomlasya vamanaṃ pītahāridraviṭsrutiḥ| tathā maṇḍalisarpoktā vikārāstacca bheṣajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभज्य योजयेत् ऊर्ध्वमधः संशोधितं च तम्। अङ्कोलजालिनीबीजशुकनासाप्रियङ्गुकाः। लोध्रध्यामकतालीसनतयष्ट्याह्वगुग्गुलुः॥
vibhajya yojayet ūrdhvamadhaḥ saṃśodhitaṃ ca tam| aṅkolajālinībījaśukanāsāpriyaṅgukāḥ| lodhradhyāmakatālīsanatayaṣṭyāhvagugguluḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हीबेरं भद्रकाष्ठं च लेहयेन्मधुसर्पिषा। दद्यान्नकुलगोपित्तयुक्तं नस्येञ्जने च तत्॥
hīberaṃ bhadrakāṣṭhaṃ ca lehayenmadhusarpiṣā| dadyānnakulagopittayuktaṃ nasyeñjane ca tat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धुर्धूरकोपयोगेन सर्वं पश्यति पीतकम्। कम्पलालामदच्छर्दिस्मृतिभ्रंशभ्रमान्वितः। तं वामयेत मधुरैः पाययेद्वा सितापयः॥
dhurdhūrakopayogena sarvaṃ paśyati pītakam| kampalālāmadacchardismṛtibhraṃśabhramānvitaḥ| taṃ vāmayeta madhuraiḥ pāyayedvā sitāpayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोरदूषैर्मदनकैः प्रायो धुर्धूरवत् गदाः। उन्मादोक्षिविनाशश्च तत्रापि वमनं हितम्। कूष्माण्डकं च सगुडं बहुशस्तत्र भक्षयेत्॥
koradūṣairmadanakaiḥ prāyo dhurdhūravat gadāḥ| unmādokṣivināśaśca tatrāpi vamanaṃ hitam| kūṣmāṇḍakaṃ ca saguḍaṃ bahuśastatra bhakṣayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाप्रकारैः संयोगैः कोद्रवा मदहेतवः। तान्विभज्य यथादोषं चिकित्सेदविरोधिभिः॥
nānāprakāraiḥ saṃyogaiḥ kodravā madahetavaḥ| tānvibhajya yathādoṣaṃ cikitsedavirodhibhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूंषीविषार्तं सुस्विन्नमूर्ध्वं चाधश्च शोधितम्। दूषीविषारिमगदं लेहयेन्मधुनाप्लुतम्॥
dūṃṣīviṣārtaṃ susvinnamūrdhvaṃ cādhaśca śodhitam| dūṣīviṣārimagadaṃ lehayenmadhunāplutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पल्योध्यामकं मांसी लोध्रमेला सुवर्चिका। कुटन्नटं नतं कुष्ठं यष्टी चन्दनगैरिकम्। दूषीविषारिर्नाम्नायं नचान्यत्रापि वार्यते॥
pippalyodhyāmakaṃ māṃsī lodhramelā suvarcikā| kuṭannaṭaṃ nataṃ kuṣṭhaṃ yaṣṭī candanagairikam| dūṣīviṣārirnāmnāyaṃ nacānyatrāpi vāryate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरीतकी सलवणा मागधी मरिचानि च। एतद्दूषीविषार्तानां काश्यपोक्तं विरेचनम्॥
harītakī salavaṇā māgadhī maricāni ca| etaddūṣīviṣārtānāṃ kāśyapoktaṃ virecanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युञ्ज्याद्वा विषरोगेषु रेके व्योषादिकं भिषक्॥
yuñjyādvā viṣarogeṣu reke vyoṣādikaṃ bhiṣak||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तरुणस्य पलाशस्य स्रुतं क्षारोदकं पचेत्। क्वाथे तत्र प्रतीवापं प्रक्षिपेच्छ्रलक्ष्णचूर्णितम्॥
taruṇasya palāśasya srutaṃ kṣārodakaṃ pacet| kvāthe tatra pratīvāpaṃ prakṣipecchralakṣṇacūrṇitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योषं शिरीषकुसुमं मधुकं सारिवे मिसिम्। कुष्ठं वेल्लनिशे लाक्षां शुक्लां सुरसमञ्जरीम्॥
vyoṣaṃ śirīṣakusumaṃ madhukaṃ sārive misim| kuṣṭhaṃ vellaniśe lākṣāṃ śuklāṃ surasamañjarīm||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिन्धूत्थं रक्तमृन्मांसीं रेणुकां हिङ्गुबाल्हिकम्। दर्वीप्रलेपि तज्जातं गोविषाणे निधापयेत्॥
sindhūtthaṃ raktamṛnmāṃsīṃ reṇukāṃ hiṅgubālhikam| darvīpralepi tajjātaṃ goviṣāṇe nidhāpayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षयगुल्मोदरार्शांसि मेहं मन्दाग्नितां ज्वरम्। त्वग्दोषकासापस्मारग्रहोन्मादभगन्दरान्॥
kṣayagulmodarārśāṃsi mehaṃ mandāgnitāṃ jvaram| tvagdoṣakāsāpasmāragrahonmādabhagandarān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डुं कण्ठस्वरगदान् प्लीहानं श्वयथुं कृमीन्। कोलमात्रमतः खादन् जयेत् सर्वविषाणि च॥
pāṇḍuṃ kaṇṭhasvaragadān plīhānaṃ śvayathuṃ kṛmīn| kolamātramataḥ khādan jayet sarvaviṣāṇi ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषं तेजोमयं मन्त्रैः सत्यब्रह्मतपोमयैः। यथा निवार्यते शीघ्रं प्रयुक्तैर्न तथौषधैः॥
viṣaṃ tejomayaṃ mantraiḥ satyabrahmatapomayaiḥ| yathā nivāryate śīghraṃ prayuktairna tathauṣadhaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तु सर्वमनुष्याणां सन्ति भेषजसम्पदः। अज्ञातरोगसद्भावे योग्यता चातिदुर्लभा॥
na tu sarvamanuṣyāṇāṃ santi bheṣajasampadaḥ| ajñātarogasadbhāve yogyatā cātidurlabhā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकुप्यति विषं भूयः केवलैश्चौषधैर्जितम्। अवाप्तौ सिद्धमन्त्राणां यतेतातश्चिकित्सकः॥
prakupyati viṣaṃ bhūyaḥ kevalaiścauṣadhairjitam| avāptau siddhamantrāṇāṃ yatetātaścikitsakaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेऽपि च व्रतहीनस्य हीना वा स्वरवर्णतः। यस्मान्न सिद्धिमायान्ति तस्माद्योज्योऽगदक्रमः॥
te'pi ca vratahīnasya hīnā vā svaravarṇataḥ| yasmānna siddhimāyānti tasmādyojyo'gadakramaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषप्रकृतिकालान्नदोषदूष्यादिसङ्गमे। विषसङ्कटमुद्दिष्टं शतस्यैकोत्र जीवति॥
viṣaprakṛtikālānnadoṣadūṣyādisaṅgame| viṣasaṅkaṭamuddiṣṭaṃ śatasyaikotra jīvati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुत्तृष्णाघर्म्मदौर्बल्यक्रोधशोकभयश्रमैः। अजीर्णवर्चोद्रवता पित्तमारुतवृद्धिभिः॥
kṣuttṛṣṇāgharmmadaurbalyakrodhaśokabhayaśramaiḥ| ajīrṇavarcodravatā pittamārutavṛddhibhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलपुष्पफलाध्राणभूबाष्पघनगर्जितैः। हस्तिमूषिकवादित्रनिस्वनैर्विषसङ्कटैः। पुरोवातोत्पलामोदमदनैर्बर्धते विषम्॥
tilapuṣpaphalādhrāṇabhūbāṣpaghanagarjitaiḥ| hastimūṣikavāditranisvanairviṣasaṅkaṭaiḥ| purovātotpalāmodamadanairbardhate viṣam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षासु चाम्बुयोनित्वात् सङ्क्लेदं गुडवद्गतम्। विसर्पति घनापाये तदगस्त्यो हिनास्ति च। प्रयाति मन्दवीर्यत्वं विषं तस्मात् घनात्यये॥
varṣāsu cāmbuyonitvāt saṅkledaṃ guḍavadgatam| visarpati ghanāpāye tadagastyo hināsti ca| prayāti mandavīryatvaṃ viṣaṃ tasmāt ghanātyaye||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति प्रकृतिसात्म्यर्तुस्थानवेगबलाबलम्। आलोच्य निपुणं बुध्या कर्मानन्तरमाचरेत्॥
iti prakṛtisātmyartusthānavegabalābalam| ālocya nipuṇaṃ budhyā karmānantaramācaret||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लैष्मिकं वमनैरुष्णरूक्षतीक्ष्णैः प्रलेपनैः। कषायकटुतिक्तैश्च भोजनैः शमयेद्विषम्॥
ślaiṣmikaṃ vamanairuṣṇarūkṣatīkṣṇaiḥ pralepanaiḥ| kaṣāyakaṭutiktaiśca bhojanaiḥ śamayedviṣam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पैत्तिकं स्रंसनैः सेकप्रदेहैर्भृशशीतलैः। कषायतिक्तमधुरैर्घृतयुक्तैश्च भोजनैः॥
paittikaṃ sraṃsanaiḥ sekapradehairbhṛśaśītalaiḥ| kaṣāyatiktamadhurairghṛtayuktaiśca bhojanaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातात्मकंजयेत्स्वादुस्निग्धाम्ललवणान्वितैः। सघृतैर्भोजनालेपैस्तथैव पिशिताशनैः॥
vātātmakaṃjayetsvādusnigdhāmlalavaṇānvitaiḥ| saghṛtairbhojanālepaistathaiva piśitāśanaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाघृतं स्रंसनं शस्तं प्रलेपो भोज्यमौषधम्। सर्वेषु सर्वावस्थासु विषेषु न घृतोपमम्। विद्यते भेषजं किञ्चिद्विशेषात् प्रबलानिले॥
nāghṛtaṃ sraṃsanaṃ śastaṃ pralepo bhojyamauṣadham| sarveṣu sarvāvasthāsu viṣeṣu na ghṛtopamam| vidyate bheṣajaṃ kiñcidviśeṣāt prabalānile||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तगे स्रावयेद्रक्तं पित्तवच्च क्रियाक्रमः। दूषीविषे पुनस्तत्स्थे पञ्चकर्माणि चाचरेत्॥
raktage srāvayedraktaṃ pittavacca kriyākramaḥ| dūṣīviṣe punastatsthe pañcakarmāṇi cācaret||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गण्डूषैः कवलैः प्राशैस्तीक्ष्णैः प्रधमनाञ्जनैः। शिरोगतं प्रशमयेद्विषसङ्क्रमणैस्तथा॥
gaṇḍūṣaiḥ kavalaiḥ prāśaistīkṣṇaiḥ pradhamanāñjanaiḥ| śirogataṃ praśamayedviṣasaṅkramaṇaistathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषदुष्टकफस्रोतोरुद्धवायुर्मृतोपमः। यःस्यादसाध्यलिङ्गैश्च रहितस्तस्य योजयेत्॥
viṣaduṣṭakaphasrotoruddhavāyurmṛtopamaḥ| yaḥsyādasādhyaliṅgaiśca rahitastasya yojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्ध्निं काकपदं कृत्वा कल्कं चर्मकसोद्भवम्। ध्मापनं चास्य कटभीजालिनी कटुकैर्हितम्॥
mūrdhniṃ kākapadaṃ kṛtvā kalkaṃ carmakasodbhavam| dhmāpanaṃ cāsya kaṭabhījālinī kaṭukairhitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशये यस्य दोषस्य विषं तिष्ठति तं पुनः। आश्रयाश्रयिणोर्विद्वानविरोधेन साधयेत्॥
āśaye yasya doṣasya viṣaṃ tiṣṭhati taṃ punaḥ| āśrayāśrayiṇorvidvānavirodhena sādhayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारागदः कफस्थानस्थिते स्वेदः सिराव्यधः। पित्ते क्षौद्रपयोम्लाज्यपानसेकावगाहनम्। स्वेदो वाताशये दध्ना पानं च नतकुष्ठयोः॥
kṣārāgadaḥ kaphasthānasthite svedaḥ sirāvyadhaḥ| pitte kṣaudrapayomlājyapānasekāvagāhanam| svedo vātāśaye dadhnā pānaṃ ca natakuṣṭhayoḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरेणागदगर्मेण मदनस्य फलेन च। आस्थापनं प्रयुञ्जीत वाताशयगते विषे॥
kṣīreṇāgadagarmeṇa madanasya phalena ca| āsthāpanaṃ prayuñjīta vātāśayagate viṣe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पचेद्यष्टीमधुक्वाथे तैलं क्षीरचतुर्गुणम्। त्रिफला सर्पवेताली शतपुष्पेन्दुराजिभिः॥
pacedyaṣṭīmadhukvāthe tailaṃ kṣīracaturguṇam| triphalā sarpavetālī śatapuṣpendurājibhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तया च तत्पाननावनाभ्यङ्गबस्तिषु। भोजने च प्रणिहितं हन्ति वाताशयाद्विषम्॥
anantayā ca tatpānanāvanābhyaṅgabastiṣu| bhojane ca praṇihitaṃ hanti vātāśayādviṣam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वलया सोमराज्या वा पचेत् पाटलयाथवा। घृतमण्डसमं तैलमानुवासनिकं परम्॥
valayā somarājyā vā pacet pāṭalayāthavā| ghṛtamaṇḍasamaṃ tailamānuvāsanikaṃ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषोपद्रवपथ्यं च वीक्ष्य युञ्ज्याद्यथामयम्॥
viṣopadravapathyaṃ ca vīkṣya yuñjyādyathāmayam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयत्नाच्छ्लेष्मगं साध्यं यत्नात्पित्ताशयाश्रितम्। सुदुस्साधमसाध्यं वा वाताशयगतं विषम्॥
ayatnācchleṣmagaṃ sādhyaṃ yatnātpittāśayāśritam| sudussādhamasādhyaṃ vā vātāśayagataṃ viṣam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.