अथातः सर्पविषविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athātaḥ sarpaviṣavijñānīyaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·6·6.41
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 6.41
दिव्यभौमविभागेन द्विविधाः पन्नगाः स्मृताः। वासुकिस्तक्षकोनन्तः सगरः सागरालयः॥
divyabhaumavibhāgena dvividhāḥ pannagāḥ smṛtāḥ| vāsukistakṣakonantaḥ sagaraḥ sāgarālayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा नन्दोपनन्दाद्याः समिद्धाग्निसमप्रभाः। दिव्या गर्जन्ति वर्षन्ति द्योतन्ते द्योतयन्ति ते॥
tathā nandopanandādyāḥ samiddhāgnisamaprabhāḥ| divyā garjanti varṣanti dyotante dyotayanti te||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारयन्ति जगत्कृत्स्नं कुर्युःक्रुद्धाश्च भस्मसात्। दृङ्निश्वासैर्नमस्तेभ्यो नतेष्वस्ति चिकित्सितम्॥
dhārayanti jagatkṛtsnaṃ kuryuḥkruddhāśca bhasmasāt| dṛṅniśvāsairnamastebhyo nateṣvasti cikitsitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्वीकरा मण्डलिनो राजीमन्तश्च पन्नगाः। त्रिधा समासतो भौमा भिद्यन्ते तेत्वनेकधा। व्यासतो योनिभेदेन नोच्यन्तेऽनुपयोगतः॥
darvīkarā maṇḍalino rājīmantaśca pannagāḥ| tridhā samāsato bhaumā bhidyante tetvanekadhā| vyāsato yonibhedena nocyante'nupayogataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषाद्रूक्षकटुकमम्लोष्णं स्वादु शीतलम्। विषं दर्वीकरादीनां क्रमाद्वातादिकोपनम्॥
viśeṣādrūkṣakaṭukamamloṣṇaṃ svādu śītalam| viṣaṃ darvīkarādīnāṃ kramādvātādikopanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारुण्यमध्यवृद्धत्वे वृष्टिशीतातपेषु च। विषोल्बणा भवन्त्येते व्यन्तरा ऋतुसन्धिषु॥
tāruṇyamadhyavṛddhatve vṛṣṭiśītātapeṣu ca| viṣolbaṇā bhavantyete vyantarā ṛtusandhiṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः। फणिनः शीघ्रगतयः सर्पा दर्वीकराः स्मृताः॥
rathāṅgalāṅgalacchatrasvastikāṅkuśadhāriṇaḥ| phaṇinaḥ śīghragatayaḥ sarpā darvīkarāḥ smṛtāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेया मण्डलिनोऽभोगा मण्डलैर्विविधैश्चिताः। प्रांशवो मन्दगमनाः राजीमन्तस्तु राजिभिः। स्निग्धा विचित्रवर्णाभिस्तिर्यगूर्ध्वं च चित्रिताः॥
jñeyā maṇḍalino'bhogā maṇḍalairvividhaiścitāḥ| prāṃśavo mandagamanāḥ rājīmantastu rājibhiḥ| snigdhā vicitravarṇābhistiryagūrdhvaṃ ca citritāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोधासुतस्तु गौधेरो विषे दर्वीकरैः समः॥
godhāsutastu gaudhero viṣe darvīkaraiḥ samaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुष्पात् व्यन्तरान् विद्योदतेषामेव सङ्करात्। व्यामिश्रलक्षणास्ते हि सन्निपातप्रकोपणाः॥
catuṣpāt vyantarān vidyodateṣāmeva saṅkarāt| vyāmiśralakṣaṇāste hi sannipātaprakopaṇāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यकोजगरः सर्पः पताको वृक्षशायिकः। शकली पुष्पकः क्षीरी लासिनी सारसाहिकः॥
divyakojagaraḥ sarpaḥ patāko vṛkṣaśāyikaḥ| śakalī puṣpakaḥ kṣīrī lāsinī sārasāhikaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षाहिको ज्योतिरथः शुकवक्त्रो बलाहकः। गजभक्षःप्लवोद्वाही निर्विषाः षोडशाहयः॥
varṣāhiko jyotirathaḥ śukavaktro balāhakaḥ| gajabhakṣaḥplavodvāhī nirviṣāḥ ṣoḍaśāhayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायेणर्तुमती मासं ज्येष्ठं तिष्ठति पन्नगी। आषाढे सर्पसंयोगादण्डानां मासि कार्तिके॥
prāyeṇartumatī māsaṃ jyeṣṭhaṃ tiṣṭhati pannagī| āṣāḍhe sarpasaṃyogādaṇḍānāṃ māsi kārtike||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वेशते विंशती द्वे च सा सूते तत्र जायते। कर्केतनसवर्णेऽण्डे समुद्भिन्ने भुजङ्गमः॥
dveśate viṃśatī dve ca sā sūte tatra jāyate| karketanasavarṇe'ṇḍe samudbhinne bhujaṅgamaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीर्घलोहितराजीभिश्चित्रे योषिन्नपुंसकम्। शिरीषपुष्पसदृशे दंष्ट्राः सर्पस्य सप्तमे। चतस्रः सम्भवन्त्यह्नि विषं तासु चतुर्दशे॥
dīrghalohitarājībhiścitre yoṣinnapuṃsakam| śirīṣapuṣpasadṛśe daṃṣṭrāḥ sarpasya saptame| catasraḥ sambhavantyahni viṣaṃ tāsu caturdaśe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामाधरासिता पीता तदूर्ध्वा दक्षिणात्वधः। रक्ता श्यावोत्तरैकद्वित्रिचतुर्विषबिन्दुकाः॥
vāmādharāsitā pītā tadūrdhvā dakṣiṇātvadhaḥ| raktā śyāvottaraikadvitricaturviṣabindukāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताः क्रमान्मुद्गमात्रोत्रबिन्दुः एष हि भोगिनाम्। विषे विकल्पो नान्येषां विद्यांद्दष्ट्रास्तथापराः। चत्वारिंशद् भुजङ्गस्य विर्विषाश्चतुरुत्तराः॥
tāḥ kramānmudgamātrotrabinduḥ eṣa hi bhoginām| viṣe vikalpo nānyeṣāṃ vidyāṃddaṣṭrāstathāparāḥ| catvāriṃśad bhujaṅgasya virviṣāścaturuttarāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुर्वर्षशतं विंशं पञ्चवर्षशतायुषः। गोनसा घर्मतप्तानां गवां नासासमुद्भवाः॥
āyurvarṣaśataṃ viṃśaṃ pañcavarṣaśatāyuṣaḥ| gonasā gharmataptānāṃ gavāṃ nāsāsamudbhavāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रोर्ध्वदृङ्महाकायनेत्रजिह्वाशिरःस्वरः। व्यक्तभोगः पुनान्धीरः स्त्री स्यात्तस्माद्विपर्यये॥
tatrordhvadṛṅmahākāyanetrajihvāśiraḥsvaraḥ| vyaktabhogaḥ punāndhīraḥ strī syāttasmādviparyaye||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयता चपला क्लीबः सुकुमारो जडाकृतिः। मन्दवेगस्वनक्रोधः सिताभस्तिर्यशीर्षकः॥
āyatā capalā klībaḥ sukumāro jaḍākṛtiḥ| mandavegasvanakrodhaḥ sitābhastiryaśīrṣakaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनत्रियामासन्ध्यासु प्रबलास्ते यथाक्रमम्। तदैव चापराध्यन्ति सर्वदैव तु पन्नगी॥
dinatriyāmāsandhyāsu prabalāste yathākramam| tadaiva cāparādhyanti sarvadaiva tu pannagī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणाः क्रोधना नीलकपिलाः श्वेतलोहिताः। रक्तास्याः पिङ्गनयना मेध्यदेशविचारिणः॥
brāhmaṇāḥ krodhanā nīlakapilāḥ śvetalohitāḥ| raktāsyāḥ piṅganayanā medhyadeśavicāriṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोगे यज्ञोपवीतादिद्विजचिह्नोपचिह्निताः। बिल्वपुष्पहिमोशीरपद्मगुग्गुलुगन्धयः॥
bhoge yajñopavītādidvijacihnopacihnitāḥ| bilvapuṣpahimośīrapadmaguggulugandhayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रिया मानिनो धीरा रक्ताक्षा भृशकोपनाः। पक्वजाम्बवखर्जूरद्राक्षाभिन्नाञ्जनप्रभाः॥
kṣatriyā mānino dhīrā raktākṣā bhṛśakopanāḥ| pakvajāmbavakharjūradrākṣābhinnāñjanaprabhāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोगेर्द्ध चन्द्रश्रीवत्सशङ्खचक्रहलाङ्किताः। जातीचम्पकपुन्नागपत्रजोङ्गकगन्धयः॥
bhogerddha candraśrīvatsaśaṅkhacakrahalāṅkitāḥ| jātīcampakapunnāgapatrajoṅgakagandhayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्याः पारावताभासा वज्रगोमेदकप्रभाः। बिन्दुमण्डलचित्राङ्गा धूम्रपाटललोहिताः। बस्तकुष्ठविकक्षीरसर्पिषां गन्धतः समाः॥
vaiśyāḥ pārāvatābhāsā vajragomedakaprabhāḥ| bindumaṇḍalacitrāṅgā dhūmrapāṭalalohitāḥ| bastakuṣṭhavikakṣīrasarpiṣāṃ gandhataḥ samāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्राः सवर्णा गोधूममहिषद्विपकर्दमैः। बिन्दुरेखाचिता रूक्षाः सुराशोणितगन्धयः॥
śūdrāḥ savarṇā godhūmamahiṣadvipakardamaiḥ| bindurekhācitā rūkṣāḥ surāśoṇitagandhayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वमध्यापराह्णेषु चरन्ति ब्राह्मणादयः। अस्तंगते रवौ शूद्राः दशन्ति ब्राह्मणाः पुरः। संस्थिता दक्षिणे पार्श्वे क्षत्रिया वामतो विशः॥
pūrvamadhyāparāhṇeṣu caranti brāhmaṇādayaḥ| astaṃgate ravau śūdrāḥ daśanti brāhmaṇāḥ puraḥ| saṃsthitā dakṣiṇe pārśve kṣatriyā vāmato viśaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्रास्तु पृष्ठतो विप्रास्त्रीनप्यनिलपूर्वकान्। कोपयन्ति क्रमाद्दोषांस्त्रींस्त्रयः क्षत्रियादयः॥
śūdrāstu pṛṣṭhato viprāstrīnapyanilapūrvakān| kopayanti kramāddoṣāṃstrīṃstrayaḥ kṣatriyādayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंशगन्धोङ्गगन्धेन ज्ञेयस्तेषां यथायथम्॥
daṃśagandhoṅgagandhena jñeyasteṣāṃ yathāyatham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुमूषिकमण्डूकसर्वभक्षाः क्रमेण ते॥
vāyumūṣikamaṇḍūkasarvabhakṣāḥ krameṇa te||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहारार्थं भयात् पादस्पर्शादतिविषात् क्रुधः। पापवृत्ततया वैराद्देवर्षियमचोदनात्। दशन्ति सर्पास्तेषूक्तं विषाधिक्यं यथोत्तरम्॥
āhārārthaṃ bhayāt pādasparśādativiṣāt krudhaḥ| pāpavṛttatayā vairāddevarṣiyamacodanāt| daśanti sarpāsteṣūktaṃ viṣādhikyaṃ yathottaram||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविष्टात् कारणं ज्ञात्वा प्रतिकुर्याद्यथायथम्॥
āviṣṭāt kāraṇaṃ jñātvā pratikuryādyathāyatham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यन्तरः पापशीलत्वान्मार्गमावृत्य तिष्ठति॥
vyantaraḥ pāpaśīlatvānmārgamāvṛtya tiṣṭhati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र लालापरिक्लेदमात्रं गात्रे प्रदृश्यते। न तु दंष्ट्राकृतं दंशं तत्तुण्डाहतमादिशेत्॥
yatra lālāparikledamātraṃ gātre pradṛśyate| na tu daṃṣṭrākṛtaṃ daṃśaṃ tattuṇḍāhatamādiśet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं दंष्ट्रापदं द्वे वा व्यालीढाख्यमशोणितम्। दंष्ट्रापदे सरक्ते द्वे व्यालुप्तं त्रीणि तानि तु॥
ekaṃ daṃṣṭrāpadaṃ dve vā vyālīḍhākhyamaśoṇitam| daṃṣṭrāpade sarakte dve vyāluptaṃ trīṇi tāni tu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसच्छेदादविच्छिन्नरक्तवाहीनि दष्टकम्। दंष्ट्रापदानि चत्वारि तद्वद्दष्टनिपीडितम्॥
māṃsacchedādavicchinnaraktavāhīni daṣṭakam| daṃṣṭrāpadāni catvāri tadvaddaṣṭanipīḍitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्विषं द्वयमत्राद्यमसाध्यं पश्चिमं वदेत्॥
nirviṣaṃ dvayamatrādyamasādhyaṃ paścimaṃ vadet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषं नाहेयमप्राप्य रक्तं दूषयते वपुः। रक्तमण्वपि तु प्राप्तं वर्धते तैलबिन्दुवत्॥
viṣaṃ nāheyamaprāpya raktaṃ dūṣayate vapuḥ| raktamaṇvapi tu prāptaṃ vardhate tailabinduvat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीरोः सर्पाङ्गसंस्पर्शाद् भयेन कुपितोनिलः। कदाचित् कुरुते शोफं सर्पाङ्गाभिहतं तु तत्॥
bhīroḥ sarpāṅgasaṃsparśād bhayena kupitonilaḥ| kadācit kurute śophaṃ sarpāṅgābhihataṃ tu tat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गान्धकारे विद्धस्य केनचिद्दष्टशङ्कया। विषोद्वेगो ज्वरश्छर्द्दिर्मूर्च्छा दाहोपि वा भवेत्। ग्लानिर्मोहोतिसारो वा तच्छङ्काविषमुच्यते॥
durgāndhakāre viddhasya kenaciddaṣṭaśaṅkayā| viṣodvego jvaraścharddirmūrcchā dāhopi vā bhavet| glānirmohotisāro vā tacchaṅkāviṣamucyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंआस्तु सविषः सर्वः सशोफो वेदनान्वितः। तुद्यते ग्रथितः किञ्चित् कण्डूमान् दह्यते भृशम्। निर्विषो विपरीतोस्मात् #॥
daṃāstu saviṣaḥ sarvaḥ saśopho vedanānvitaḥ| tudyate grathitaḥ kiñcit kaṇḍūmān dahyate bhṛśam| nirviṣo viparītosmāt #||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दंशः फणावताम्। कूर्मपृष्ठोन्नतो रूक्षः सूक्ष्मदंष्ट्रापदान्वितः॥
tatra daṃśaḥ phaṇāvatām| kūrmapṛṣṭhonnato rūkṣaḥ sūkṣmadaṃṣṭrāpadānvitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकाराः श्यावता वक्त्रनखमूत्राक्षिविट्त्वचाम्। शीतज्वरः सन्धिरुजा निद्रानाशो विजृम्भिका॥
vikārāḥ śyāvatā vaktranakhamūtrākṣiviṭtvacām| śītajvaraḥ sandhirujā nidrānāśo vijṛmbhikā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्यास्तभ्भःसिराध्मानं पृष्ठकट्यस्थिवाग्ग्रहाः। शिरोगुरुत्वमरुचिः कासश्वासौ हनुग्रहः॥
manyāstabhbhaḥsirādhmānaṃ pṛṣṭhakaṭyasthivāggrahāḥ| śirogurutvamaruciḥ kāsaśvāsau hanugrahaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलमुद्वेष्टनं कोष्ठे शोषरोधौ मलाश्रयौ। सन्दिग्धवाक्त्वं नैश्चेष्ट्यं मृतस्येव विसंज्ञता॥
śūlamudveṣṭanaṃ koṣṭhe śoṣarodhau malāśrayau| sandigdhavāktvaṃ naiśceṣṭyaṃ mṛtasyeva visaṃjñatā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फेनलालोद्गमौ हिध्मा कण्ठे घुरुघुरायणम्। शुष्कोद्गारो मुहुस्ते ते वातजाश्चापरे गदाः॥
phenalālodgamau hidhmā kaṇṭhe ghurughurāyaṇam| śuṣkodgāro muhuste te vātajāścāpare gadāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंशो मण्डलिनां सोष्मा सशोषः पीतलोहितः। पृथुर्विसर्पदाहोषाक्लेदकोथैर्विशीर्यते॥
daṃśo maṇḍalināṃ soṣmā saśoṣaḥ pītalohitaḥ| pṛthurvisarpadāhoṣākledakothairviśīryate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकारा वक्त्रदन्तादिपीतता तृट्श्रमो भ्रमः। दाहो मूर्च्छा ज्वरस्तिक्तवक्त्रत्वं पीतदर्शनम्॥
vikārā vaktradantādipītatā tṛṭśramo bhramaḥ| dāho mūrcchā jvarastiktavaktratvaṃ pītadarśanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तागमनमूर्ध्वाधःशीतेच्छा धूमको मदः। आशुसर्वाङ्गविसृतिर्गदास्ते ते च पित्तजाः॥
raktāgamanamūrdhvādhaḥśītecchā dhūmako madaḥ| āśusarvāṅgavisṛtirgadāste te ca pittajāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंशो राजीमतां स्निग्धःस्थिरपिच्छिलशोफकृत्। सान्द्रास्रःशिशिरः पाण्डुस्तद्विकाराःशिरोव्यथा॥
daṃśo rājīmatāṃ snigdhaḥsthirapicchilaśophakṛt| sāndrāsraḥśiśiraḥ pāṇḍustadvikārāḥśirovyathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुचिश्छर्दिरालस्यं हृल्लासो मधुरास्यता। कण्ठे घुरुघुरः पाको कण्डूरक्ष्णोर्हिमो ज्वरः॥
aruciśchardirālasyaṃ hṛllāso madhurāsyatā| kaṇṭhe ghurughuraḥ pāko kaṇḍūrakṣṇorhimo jvaraḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृच्छ्रादुच्छ्रवसनं निद्रा कासः श्वेतनखादिता। स्तम्भो गुरुत्वं चाङ्गानां नासिकाक्षिमुखस्रुतिः। रोमहर्षस्तमश्वासो रोगाश्चान्ये कफोद्भवाः॥
kṛcchrāducchravasanaṃ nidrā kāsaḥ śvetanakhāditā| stambho gurutvaṃ cāṅgānāṃ nāsikākṣimukhasrutiḥ| romaharṣastamaśvāso rogāścānye kaphodbhavāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यन्तरे मिश्रलिङ्गत्वं दष्टः पुंसोर्ध्वमीक्षते। प्रक्षिपेद्दक्षिणं पादं पूर्वकायसमुद्यतः॥
vyantare miśraliṅgatvaṃ daṣṭaḥ puṃsordhvamīkṣate| prakṣipeddakṣiṇaṃ pādaṃ pūrvakāyasamudyataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरोल्पवेगः शर्वर्यां विपरीतस्तु योषिता। हीनस्वरोतिसारार्तः कम्पते त्रस्यते ज्वरी॥
dhīrolpavegaḥ śarvaryāṃ viparītastu yoṣitā| hīnasvarotisārārtaḥ kampate trasyate jvarī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नपुंसकेन तिर्यग्दृगधीरः प्रियमैथुनः। बहुवादी च वृद्धेन चिरान्मन्दाश्च वेदनाः॥
napuṃsakena tiryagdṛgadhīraḥ priyamaithunaḥ| bahuvādī ca vṛddhena cirānmandāśca vedanāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालेन शीघ्रं तीक्ष्णाश्च कुमारेणाक्ष्णि दक्षिणे। रोगी कुमार्या वामे तु गर्भिण्या कृष्णजिह्वदृक्॥
bālena śīghraṃ tīkṣṇāśca kumāreṇākṣṇi dakṣiṇe| rogī kumāryā vāme tu garbhiṇyā kṛṣṇajihvadṛk||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जृम्भा क्रोधोपजिह्वार्तः स शूनोष्ठः सिताननः। गुरूदरः शिरोरोगी सूतादष्टस्तु मेहति। शोणितं कृच्छ्रशूलार्तः सूचीभिरिव भिद्यते॥
jṛmbhā krodhopajihvārtaḥ sa śūnoṣṭhaḥ sitānanaḥ| gurūdaraḥ śirorogī sūtādaṣṭastu mehati| śoṇitaṃ kṛcchraśūlārtaḥ sūcībhiriva bhidyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेगानां रक्तमांसाद्याः सप्तोक्ताः पूर्वमाश्रयाः॥
vegānāṃ raktamāṃsādyāḥ saptoktāḥ pūrvamāśrayāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्वीकृताथ दष्टस्य दुष्टं श्यावीभवत्यसृक्। श्यावता तेन वक्त्रादौ सर्पन्तीव च कीटकाः॥
darvīkṛtātha daṣṭasya duṣṭaṃ śyāvībhavatyasṛk| śyāvatā tena vaktrādau sarpantīva ca kīṭakāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीये ग्रन्थयो वेगे तृतीये मूर्द्धगौरवम्। दृग्रोधो दंशविक्लेदश्चतुर्थे ष्ठीवनं वमिः॥
dvitīye granthayo vege tṛtīye mūrddhagauravam| dṛgrodho daṃśavikledaścaturthe ṣṭhīvanaṃ vamiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्धिविश्लेषणं तन्द्रा पञ्चमे पर्वभेदनम्। दाहो हिध्मा च षष्ठे तु हृत्पीडा गात्रगौरवम्॥
sandhiviśleṣaṇaṃ tandrā pañcame parvabhedanam| dāho hidhmā ca ṣaṣṭhe tu hṛtpīḍā gātragauravam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्च्छाविपाकोऽतीसारः प्राप्य शुक्रन्तु सप्तमे। स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सर्वचेष्टानिवर्तनम्॥
mūrcchāvipāko'tīsāraḥ prāpya śukrantu saptame| skandhapṛṣṭhakaṭībhaṅgaḥ sarvaceṣṭānivartanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मण्डलिदष्टस्य दुष्टं पीतीभवत्यसृक्। तेन पीताङ्गता दाहो द्वितीये श्वयथूद्भवः॥
atha maṇḍalidaṣṭasya duṣṭaṃ pītībhavatyasṛk| tena pītāṅgatā dāho dvitīye śvayathūdbhavaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीये दंशविक्लेदः स्वेदस्तृष्णा च जायेते। चतुर्थे ज्वर्यते दाहः पञ्चमे सर्वगात्रगः॥
tṛtīye daṃśavikledaḥ svedastṛṣṇā ca jāyete| caturthe jvaryate dāhaḥ pañcame sarvagātragaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दज्टस्य राजिलैर्दुष्टं पाण्डुतां याति शोणितम्। पाण्डुता तेन गात्राणां द्वितीये गुरुताति च॥
dajṭasya rājilairduṣṭaṃ pāṇḍutāṃ yāti śoṇitam| pāṇḍutā tena gātrāṇāṃ dvitīye gurutāti ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीये दंशविक्लेदनासिकाक्षिमुखस्रवाः। चतुर्थे गरिमा मूर्ध्नो मन्यास्तम्भश्च पञ्चमे। वाक्यसङ्गो ज्वरः शीतः शेषयोः पूर्ववद्वदेत्॥
tṛtīye daṃśavikledanāsikākṣimukhasravāḥ| caturthe garimā mūrdhno manyāstambhaśca pañcame| vākyasaṅgo jvaraḥ śītaḥ śeṣayoḥ pūrvavadvadet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यात् पञ्चसु वेगेषु चिकित्सां न ततः परम्॥
kuryāt pañcasu vegeṣu cikitsāṃ na tataḥ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलप्लुता रतिक्षीणा भीता नकुलनिर्जिताः। शीतवातातपव्याधिक्षुत्तृष्णाश्रमपीडिताः॥
jalaplutā ratikṣīṇā bhītā nakulanirjitāḥ| śītavātātapavyādhikṣuttṛṣṇāśramapīḍitāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तूर्णं देशान्तरायातां विमुक्तविषकञ्चुकाः। कुशौषधीकण्टकवद्ये चरन्ति च काननम्। देशं च विद्याध्युषितं सर्पास्तेल्पविषा मताः॥
tūrṇaṃ deśāntarāyātāṃ vimuktaviṣakañcukāḥ| kuśauṣadhīkaṇṭakavadye caranti ca kānanam| deśaṃ ca vidyādhyuṣitaṃ sarpāstelpaviṣā matāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्मशानचैत्यवल्मीकयज्ञाश्रयसुरालये। चतुष्पथे जलस्थाने जीर्णोद्यानेषु कोटरे॥
śmaśānacaityavalmīkayajñāśrayasurālaye| catuṣpathe jalasthāne jīrṇodyāneṣu koṭare||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरिद्रुमे निम्बतरौ निर्झरे गिरिगह्वरे। चक्रवज्रगदाकुन्तत्रिशूलाङ्कजटाधराः॥
kṣīridrume nimbatarau nirjhare girigahvare| cakravajragadākuntatriśūlāṅkajaṭādharāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तास्यनयना ये च ते स्युराशीविषोपमाः। न तेषां कालनियमो न च वेगेष्वनुक्रमः॥
raktāsyanayanā ye ca te syurāśīviṣopamāḥ| na teṣāṃ kālaniyamo na ca vegeṣvanukramaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रतन्त्रबलान्नापि प्रसह्य विनिवर्तनम्। उपहारनमस्कारजपशान्तिपरायणः। कश्चिज्जीवति तैर्दष्टो विरूपो विकलोऽपि वा॥
mantratantrabalānnāpi prasahya vinivartanam| upahāranamaskārajapaśāntiparāyaṇaḥ| kaścijjīvati tairdaṣṭo virūpo vikalo'pi vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्मशानचितिचैत्यादौ पञ्चमीपक्षसन्धिषु। अष्टमीनवमीसन्ध्यामध्यरात्रिदिनेषु च॥
śmaśānaciticaityādau pañcamīpakṣasandhiṣu| aṣṭamīnavamīsandhyāmadhyarātridineṣu ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याम्याग्नेयमघाश्लेषाविशाखापूर्वनैरृते। नैरृताख्ये मुहूर्ते च दष्टं मर्मसु च त्यजेत्॥
yāmyāgneyamaghāśleṣāviśākhāpūrvanairṛte| nairṛtākhye muhūrte ca daṣṭaṃ marmasu ca tyajet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दष्टमात्रे सितास्याक्षः शीर्यमाणशिरोरुहः। स्तब्धजिह्वो मुहुर्मूर्च्छन् शीतोच्छ्वासो न जीवति॥
daṣṭamātre sitāsyākṣaḥ śīryamāṇaśiroruhaḥ| stabdhajihvo muhurmūrcchan śītocchvāso na jīvati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिध्मा श्वासो वमिः कासो दष्टमात्रस्य देहिनः। जायते युगपद्यस्य स हृच्छूली न जीवति॥
hidhmā śvāso vamiḥ kāso daṣṭamātrasya dehinaḥ| jāyate yugapadyasya sa hṛcchūlī na jīvati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेपथुर्वेदनास्तीव्रा ग्रीवाभङ्गोक्षिरक्तता। मूर्च्छा गलग्रहश्छर्दिः प्रेतराजस्यकिङ्कराः॥
vepathurvedanāstīvrā grīvābhaṅgokṣiraktatā| mūrcchā galagrahaśchardiḥ pretarājasyakiṅkarāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाम्बवप्रतिमो दंशः कूर्मपृष्ठवदुन्नतः। रक्तं खेभ्यः समस्तेभ्यो वर्तते न तु दंशतः॥
jāmbavapratimo daṃśaḥ kūrmapṛṣṭhavadunnataḥ| raktaṃ khebhyaḥ samastebhyo vartate na tu daṃśataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोम्णां न शीतलैर्हर्षः श्वयथुर्लोहितासितः। हृष्टमेहनता वक्रवक्त्रत्वं यस्य तं त्यजेत्॥
romṇāṃ na śītalairharṣaḥ śvayathurlohitāsitaḥ| hṛṣṭamehanatā vakravaktratvaṃ yasya taṃ tyajet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फेनं वमति निस्संज्ञः श्यावपादकराननः। नासावसादो भङ्गोङ्गे विड्भेदः श्लथसन्धिता॥
phenaṃ vamati nissaṃjñaḥ śyāvapādakarānanaḥ| nāsāvasādo bhaṅgoṅge viḍbhedaḥ ślathasandhitā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषपीतस्य दष्टस्य दिग्धेनाभिहतस्य च। भवन्त्येतानि रूपाणि सम्प्राप्ते जीवितक्षये॥
viṣapītasya daṣṭasya digdhenābhihatasya ca| bhavantyetāni rūpāṇi samprāpte jīvitakṣaye||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न नस्यैश्चेतना तीक्ष्णैर्न क्षतात् क्षतजागमः। दण्डाहतस्य नो राजिः प्रयातस्य यमान्तिकम्॥
na nasyaiścetanā tīkṣṇairna kṣatāt kṣatajāgamaḥ| daṇḍāhatasya no rājiḥ prayātasya yamāntikam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतोन्यथा तु त्वरया प्रदीप्तागारवद् भिषक्। रक्षन् कण्ठगतान् प्राणान् विषमाशु शमं नयेत्॥
atonyathā tu tvarayā pradīptāgāravad bhiṣak| rakṣan kaṇṭhagatān prāṇān viṣamāśu śamaṃ nayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.