अथातः सर्पविषप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयोमहर्षयः॥
athātaḥ sarpaviṣapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayomaharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·6·6.42
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 6.42
मात्राशतं विषं स्थित्वा दंशे दष्टस्य देहिनः। देहं प्रक्रमते धातून् रुधिरादीन् प्रदूषयत्॥
mātrāśataṃ viṣaṃ sthitvā daṃśe daṣṭasya dehinaḥ| dehaṃ prakramate dhātūn rudhirādīn pradūṣayat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नन्तरे कर्म दंशस्योत्कर्तनादिकम्। कुर्याच्छीघ्रं यथा देहे विषवल्ली न रोहति॥
etasminnantare karma daṃśasyotkartanādikam| kuryācchīghraṃ yathā dehe viṣavallī na rohati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दष्टमात्रो दशेदाशु तमेव पवनाशिनम्। लोष्टं महीं वा दशनैश्छित्वा वानु ससम्भ्रमम्॥
daṣṭamātro daśedāśu tameva pavanāśinam| loṣṭaṃ mahīṃ vā daśanaiśchitvā vānu sasambhramam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्ठीवेन समालिम्पेद्दंशं कर्णमलेन वा। दंशस्योपरि बध्नीयादरिष्टां चतुरङ्गुले। क्षौमादिभिर्वेणिकया सिद्धैर्मन्त्रैश्च मन्त्रवित्॥
niṣṭhīvena samālimpeddaṃśaṃ karṇamalena vā| daṃśasyopari badhnīyādariṣṭāṃ caturaṅgule| kṣaumādibhirveṇikayā siddhairmantraiśca mantravit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धो देशानुसारेण नातिगाढश्लथो हितः। दंशपूतित्वशोफादीन् कुरुते ह्यतिपीडितः। अशक्तः शिथिलो रोध्दुं विषं देशान्तरं व्रजत्॥
bandho deśānusāreṇa nātigāḍhaślatho hitaḥ| daṃśapūtitvaśophādīn kurute hyatipīḍitaḥ| aśaktaḥ śithilo rodhduṃ viṣaṃ deśāntaraṃ vrajat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बुवत् सेतुबन्धेन बन्धेन स्तभ्यते विषम्। न वहन्ति सिराश्चास्य विषं बन्धाभिपीडिताः॥
ambuvat setubandhena bandhena stabhyate viṣam| na vahanti sirāścāsya viṣaṃ bandhābhipīḍitāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्पीड्य चोद्धरेद्दंशं मर्मसन्ध्यगतं तथा। न जायते विषावेगो बीजनाशादिवाङ्कुरः। मर्मगे प्राप्नुयान्मृत्युं सन्धिस्थे विकलाङ्गताम्॥
niṣpīḍya coddhareddaṃśaṃ marmasandhyagataṃ tathā| na jāyate viṣāvego bījanāśādivāṅkuraḥ| marmage prāpnuyānmṛtyuṃ sandhisthe vikalāṅgatām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंशं मण्डलिनां मुक्त्वा पित्तलत्वादथापरम्। प्रतप्तैर्हेमलोहाद्यैर्दहेदाशूल्मुकेन वा। करोति भस्मसात् सद्यो वह्निः कि नाम न क्षणात्॥
daṃśaṃ maṇḍalināṃ muktvā pittalatvādathāparam| prataptairhemalohādyairdahedāśūlmukena vā| karoti bhasmasāt sadyo vahniḥ ki nāma na kṣaṇāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचूषेत् पूर्णवक्त्रो वा मृद्भस्मागदगोमयैः। प्रच्छायान्तररिष्टायां मांसलं तु विशेषतः॥
ācūṣet pūrṇavaktro vā mṛdbhasmāgadagomayaiḥ| pracchāyāntarariṣṭāyāṃ māṃsalaṃ tu viśeṣataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गं सहैव दंशेन लेपयेदगदैर्मुहुः। चन्दनोशीरयुक्तेन सलिलेन च सेचयेत्॥
aṅgaṃ sahaiva daṃśena lepayedagadairmuhuḥ| candanośīrayuktena salilena ca secayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषे प्रविसृते विध्येत् सिरां सा परमा क्रिया॥
viṣe pravisṛte vidhyet sirāṃ sā paramā kriyā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ते निर्द्द्रियमाणे हि कृत्स्नं निर्द्द्रियते विषम्। दुष्टे हि व्याप्नुयादङ्गं ध्रुवं मृत्युर्भवत्यतः॥
rakte nirddriyamāṇe hi kṛtsnaṃ nirddriyate viṣam| duṣṭe hi vyāpnuyādaṅgaṃ dhruvaṃ mṛtyurbhavatyataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिराव्यधोदितैरस्रमप्रवृत्तं प्रवर्तयेत्। स्तम्भयेदतिवृत्तं च तैरेव प्राणरक्षया॥
sirāvyadhoditairasramapravṛttaṃ pravartayet| stambhayedativṛttaṃ ca taireva prāṇarakṣayā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गन्धं सविषं रक्तमग्नौ चटचटायते। यथादोषं विशुद्धं च पूर्ववल्लक्षयेदसृक्॥
durgandhaṃ saviṣaṃ raktamagnau caṭacaṭāyate| yathādoṣaṃ viśuddhaṃ ca pūrvavallakṣayedasṛk||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिरास्वदृश्यमानासु योज्याः शृङ्गजलौकसः॥
sirāsvadṛśyamānāsu yojyāḥ śṛṅgajalaukasaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोणितं स्रुतशेषं च प्रविलीनं विषोष्मणा। लेपसेकैः सुबहुशः स्तम्भयेद् भृशशीतलैः॥
śoṇitaṃ srutaśeṣaṃ ca pravilīnaṃ viṣoṣmaṇā| lepasekaiḥ subahuśaḥ stambhayed bhṛśaśītalaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्कन्ने विषवेगाद्धि मूर्च्छायमदहृद्द्रवाः। भवन्ति तान् जयेच्छीतैर्वीजेच्चारोमहर्षतः॥
askanne viṣavegāddhi mūrcchāyamadahṛddravāḥ| bhavanti tān jayecchītairvījeccāromaharṣataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषं कर्षति तीक्ष्णत्वाद्धृदयं तस्य गुप्तये। पिबेद् घृतं घृतक्षौद्रमगदं वा घृताप्लुतम्॥
viṣaṃ karṣati tīkṣṇatvāddhṛdayaṃ tasya guptaye| pibed ghṛtaṃ ghṛtakṣaudramagadaṃ vā ghṛtāplutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मज्जानं गोमयरसं भस्माम्भः कृष्णमृज्जलम्। ऐकध्यं पञ्चगव्यं वा दधि गैरिकवारि वा॥
majjānaṃ gomayarasaṃ bhasmāmbhaḥ kṛṣṇamṛjjalam| aikadhyaṃ pañcagavyaṃ vā dadhi gairikavāri vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खादेद्वा कोविदारार्कशिरीषकटभीच्छदान्। छागमेषवराहासृक्शिशुस्थविरयोषितः॥
khādedvā kovidārārkaśirīṣakaṭabhīcchadān| chāgameṣavarāhāsṛkśiśusthavirayoṣitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेयुर्गर्भिणी शीतमधुरान् पयसा गदान्। तथा मूर्च्छादयो न स्युर्विषं चाश्वेतिनानिलम्॥
pibeyurgarbhiṇī śītamadhurān payasā gadān| tathā mūrcchādayo na syurviṣaṃ cāśvetinānilam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयावरणेनास्य श्लेष्मा हृद्युपचीयते। प्रवृत्तगौरवोत्क्लेशहृल्लासं वामयेत्ततः॥
hṛdayāvaraṇenāsya śleṣmā hṛdyupacīyate| pravṛttagauravotkleśahṛllāsaṃ vāmayettataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रवैः काञ्जिककौलत्थतैलमद्यादिवर्जितैः। वमनैर्विषहृद्भिश्च नैवं व्याप्नोति तद्वपुः॥
dravaiḥ kāñjikakaulatthatailamadyādivarjitaiḥ| vamanairviṣahṛdbhiśca naivaṃ vyāpnoti tadvapuḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुजङ्गदोषप्रकृतिस्थानवेगविशेषतः। सुसूक्ष्मं सम्यगालोच्य विशिष्टां चाचरेत्क्रियाम्॥
bhujaṅgadoṣaprakṛtisthānavegaviśeṣataḥ| susūkṣmaṃ samyagālocya viśiṣṭāṃ cācaretkriyām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिन्दुवारकमूलानि रसेन स्वेन पेषयेत्। मधुयुक्तोयमगदः पानं दर्वीकृतां विषे॥
sinduvārakamūlāni rasena svena peṣayet| madhuyuktoyamagadaḥ pānaṃ darvīkṛtāṃ viṣe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिन्दुवारकमूलानि श्वेता च गिरिकर्णिका। पानं दर्वीकरैर्दष्टे नस्यं मधु सपाकलम्॥
sinduvārakamūlāni śvetā ca girikarṇikā| pānaṃ darvīkarairdaṣṭe nasyaṃ madhu sapākalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णसर्पेण दष्टस्य लिम्पेद्दंशं हृतेऽसृजि। चारटीनाकुलीभ्यां वा तीक्ष्णमूलविषेण वा॥
kṛṣṇasarpeṇa daṣṭasya limpeddaṃśaṃ hṛte'sṛji| cāraṭīnākulībhyāṃ vā tīkṣṇamūlaviṣeṇa vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पानं च क्षौद्रमञ्जिष्ठागृहधूमयुतं घृतम्॥
pānaṃ ca kṣaudramañjiṣṭhāgṛhadhūmayutaṃ ghṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तण्डुलीयककाश्मर्यकिणिहीगिरिकर्णिकाः। मातुलुङ्गी सिता शेलुः पाननस्याञ्जने हितः। अगदः फणिनां घोरे विषे राजीमतामपि॥
taṇḍulīyakakāśmaryakiṇihīgirikarṇikāḥ| mātuluṅgī sitā śeluḥ pānanasyāñjane hitaḥ| agadaḥ phaṇināṃ ghore viṣe rājīmatāmapi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाः सुगन्धामृद्वीकाश्वेताख्यागजकर्णिकाः। अर्द्धांशं सौरसं पत्रं कपित्थं बिल्वदाडिमम्। सक्षौद्रो मण्डलिविषे विशेषादगदो हितः॥
samāḥ sugandhāmṛdvīkāśvetākhyāgajakarṇikāḥ| arddhāṃśaṃ saurasaṃ patraṃ kapitthaṃ bilvadāḍimam| sakṣaudro maṇḍaliviṣe viśeṣādagado hitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चवल्कवरायष्टी नागपुष्पैलवालुकम्। जीवकर्षभकौ शीतं सिता पद्मकमुत्पलम्॥
pañcavalkavarāyaṣṭī nāgapuṣpailavālukam| jīvakarṣabhakau śītaṃ sitā padmakamutpalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्षौद्रो हिमवान् नाम हन्ति मण्डलिनां विषम्। लेपाच्छ्वयथुवीसर्पविस्फोटज्वरदाहहा॥
sakṣaudro himavān nāma hanti maṇḍalināṃ viṣam| lepācchvayathuvīsarpavisphoṭajvaradāhahā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काश्मर्यं वटशृङ्गाणि जीवकर्षभकौ सिताम्। मञ्जिष्ठां मधुकं चेति दष्टो मण्डलिना पिबेत्॥
kāśmaryaṃ vaṭaśṛṅgāṇi jīvakarṣabhakau sitām| mañjiṣṭhāṃ madhukaṃ ceti daṣṭo maṇḍalinā pibet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वंशत्वग्बीजकटुका पाटलीबीजनागरम्। शिरीषबीजातिविषे मूलं गावेधुकं वचाम्। पिष्टो गोवारिणाष्टाङ्गो हन्ति गोनसजं विषम्॥
vaṃśatvagbījakaṭukā pāṭalībījanāgaram| śirīṣabījātiviṣe mūlaṃ gāvedhukaṃ vacām| piṣṭo govāriṇāṣṭāṅgo hanti gonasajaṃ viṣam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुकातिविषाकुष्ठगृहधूमहरेणुकाः। सक्षौद्रव्योष्Aतगरा घ्नन्ति राजमितां विषम्॥
kaṭukātiviṣākuṣṭhagṛhadhūmahareṇukāḥ| sakṣaudravyoṣAtagarā ghnanti rājamitāṃ viṣam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निखनेत्काण्डचित्राया दंशं यामद्वयं भुवि। उद्धृत्य प्रच्छितं सर्पिर्द्धान्यमृद्भ्यां प्रलेपयेत्॥
nikhanetkāṇḍacitrāyā daṃśaṃ yāmadvayaṃ bhuvi| uddhṛtya pracchitaṃ sarpirddhānyamṛdbhyāṃ pralepayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेत् पुराणं च घृतं वराचूर्णावचूर्णितम्। जीर्णे विरिक्तो भुञ्जीत यवान्नं सूपसंस्कृतम्॥
pibet purāṇaṃ ca ghṛtaṃ varācūrṇāvacūrṇitam| jīrṇe virikto bhuñjīta yavānnaṃ sūpasaṃskṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करवीरार्ककुसुममूललाङ्गलिका कणाः। कल्कयेदारनालेन पाठामरिचसंयुताः। एष व्यन्तरदष्टानामगदः सार्वकार्मिकः॥
karavīrārkakusumamūlalāṅgalikā kaṇāḥ| kalkayedāranālena pāṭhāmaricasaṃyutāḥ| eṣa vyantaradaṣṭānāmagadaḥ sārvakārmikaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरीषपुष्पस्वरसे सप्ताहं मरिचं सितम्। भावितं सर्पदष्टानां पाननस्याञ्जने हितम्॥
śirīṣapuṣpasvarase saptāhaṃ maricaṃ sitam| bhāvitaṃ sarpadaṣṭānāṃ pānanasyāñjane hitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विपलं वक्रकुष्ठाभ्यां घृतक्षौद्रं चतुष्पलम्। अपि तक्षकदष्टानां पानमेतत् सुखप्रदम्॥
dvipalaṃ vakrakuṣṭhābhyāṃ ghṛtakṣaudraṃ catuṣpalam| api takṣakadaṣṭānāṃ pānametat sukhapradam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहधूमं हरिद्रे द्वे समूलं तण्डुलीयकम्। अपि वासुकिना दष्टः पिबेन्मधुघृताप्लुतम्॥
gṛhadhūmaṃ haridre dve samūlaṃ taṇḍulīyakam| api vāsukinā daṣṭaḥ pibenmadhughṛtāplutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तं मांसं च गोधायाः शुष्कं चूर्णीकृतं हितम्। विषे रसगते पानं कपित्थरससंयुतम्॥
raktaṃ māṃsaṃ ca godhāyāḥ śuṣkaṃ cūrṇīkṛtaṃ hitam| viṣe rasagate pānaṃ kapittharasasaṃyutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेलुमूलत्वगग्राणि बादरोदुम्बराणि च। कटभ्याश्च पिबेद्रक्तगते मांसगते पुनः॥
śelumūlatvagagrāṇi bādarodumbarāṇi ca| kaṭabhyāśca pibedraktagate māṃsagate punaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्षौद्रं खादिरारिष्टकौटजं मूलमम्भसा। सर्वेष्वपि बलायुग्मं मधुकं मदनं नतम्॥
sakṣaudraṃ khādirāriṣṭakauṭajaṃ mūlamambhasā| sarveṣvapi balāyugmaṃ madhukaṃ madanaṃ natam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरोगते विषे मूलं नस्यकर्मणि योजयेत्। बन्धुजीवस्य भाङ्र्ग्याश्च सुरसस्यासितस्य च॥
śirogate viṣe mūlaṃ nasyakarmaṇi yojayet| bandhujīvasya bhāṅrgyāśca surasasyāsitasya ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा पिप्पलीहिङ्गुवृश्चिकालीमनश्शिलाः। शिरीषबीजापामार्गलवणं चेतनाकरम्। कल्कश्रूर्णोथवा कृष्णाक्षवकातिविषोषणात्॥
athavā pippalīhiṅguvṛścikālīmanaśśilāḥ| śirīṣabījāpāmārgalavaṇaṃ cetanākaram| kalkaśrūrṇothavā kṛṣṇākṣavakātiviṣoṣaṇāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पली मरिचक्षारवचासैन्धवशिग्रुकाः। पिष्टा रोहितपित्तेन घ्नन्त्यक्षिगतमञ्जनात्॥
pippalī maricakṣāravacāsaindhavaśigrukāḥ| piṣṭā rohitapittena ghnantyakṣigatamañjanāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्दनं मधुकं मांसी पिप्पलीमरिचोत्पलम्। सैन्धवं चाञ्जनं श्रेष्ठं गवां पित्तेन कल्कितम्॥
candanaṃ madhukaṃ māṃsī pippalīmaricotpalam| saindhavaṃ cāñjanaṃ śreṣṭhaṃ gavāṃ pittena kalkitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नक्तमालफलं व्योषं बिल्बमूलं निशाद्वयम्। पुष्पं च सौरासं पिष्टमञ्जनं बस्तवारिणा। भोजवैतरणोद्दिष्टं विषसुप्तप्रबोधनम्॥
naktamālaphalaṃ vyoṣaṃ bilbamūlaṃ niśādvayam| puṣpaṃ ca saurāsaṃ piṣṭamañjanaṃ bastavāriṇā| bhojavaitaraṇoddiṣṭaṃ viṣasuptaprabodhanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारिगुञ्जाफलोशीरं नेत्रयोर्विषदुष्टयोः। अञ्जनं वारिणा पिष्टं गारुडं गरुडोपमम्॥
vāriguñjāphalośīraṃ netrayorviṣaduṣṭayoḥ| añjanaṃ vāriṇā piṣṭaṃ gāruḍaṃ garuḍopamam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रफेनं मरिचं कणासौवीरकाञ्जम्। चूर्णाञ्जनं ससिन्धूत्थं विषोपहतचक्षुषाम्॥
samudraphenaṃ maricaṃ kaṇāsauvīrakāñjam| cūrṇāñjanaṃ sasindhūtthaṃ viṣopahatacakṣuṣām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपित्थमांसं ससिताक्षौद्रं कण्ठगते विषे। लिह्यादामाशयगते ताभ्यां चूर्णपलं नतात्॥
kapitthamāṃsaṃ sasitākṣaudraṃ kaṇṭhagate viṣe| lihyādāmāśayagate tābhyāṃ cūrṇapalaṃ natāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषे पक्वाशयगते मञ्जिष्ठारजनीद्वयम्। पिप्पलीं च समं पिष्ट्वा गव्यपित्तेन पाययेत्॥
viṣe pakvāśayagate mañjiṣṭhārajanīdvayam| pippalīṃ ca samaṃ piṣṭvā gavyapittena pāyayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पलीनागरक्षारं नवनीतेन मूर्च्छितम्। प्रवृद्धे कण्ठगे दद्याच्छ्लेष्मणि प्रतिसारणम्॥
pippalīnāgarakṣāraṃ navanītena mūrcchitam| pravṛddhe kaṇṭhage dadyācchleṣmaṇi pratisāraṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयेत् सङ्क्रामणैराशु विषं शिरसि संश्रितम्। दद्यादधस्ताद्दष्टस्य मूर्ध्नि काकपदे कृते॥
jayet saṅkrāmaṇairāśu viṣaṃ śirasi saṃśritam| dadyādadhastāddaṣṭasya mūrdhni kākapade kṛte||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकदक्षशिखिच्छागगव्यमाहिषकौक्कुटम्। बिल्वप्रमाणं मांसास्नमूर्ध्वदष्टस्य पादयोः। विषं सङ्क्रमते तत्र निहन्याच्छीघ्रमन्यथा॥
kākadakṣaśikhicchāgagavyamāhiṣakaukkuṭam| bilvapramāṇaṃ māṃsāsnamūrdhvadaṣṭasya pādayoḥ| viṣaṃ saṅkramate tatra nihanyācchīghramanyathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णनस्याञ्जनान्ते च भूरिमात्रं पिबेत् घृतम्। विषं हि नेत्रं रूक्षस्य तीक्ष्णैर्हन्ति समीरितम्॥
tīkṣṇanasyāñjanānte ca bhūrimātraṃ pibet ghṛtam| viṣaṃ hi netraṃ rūkṣasya tīkṣṇairhanti samīritam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामयेत ततश्चैनं विषशेषोपशान्तये। श्लेष्मलं श्लेष्मलैर्दष्टं नाभेरूर्ध्वं विशेषतः॥
vāmayeta tataścainaṃ viṣaśeṣopaśāntaye| śleṣmalaṃ śleṣmalairdaṣṭaṃ nābherūrdhvaṃ viśeṣataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धामार्गवः शक्रयवाः सर्षपा मदनं मधु। सैन्धवं वमनं कोष्णं विषे श्लेष्माश्रयश्रिते॥
dhāmārgavaḥ śakrayavāḥ sarṣapā madanaṃ madhu| saindhavaṃ vamanaṃ koṣṇaṃ viṣe śleṣmāśrayaśrite||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरसं सर्पवेतालीमीश्वरां गौरसर्षपम्। पटोलनिम्बपत्रं च पिबेत् सक्षौद्रसैन्धवम्॥
surasaṃ sarpavetālīmīśvarāṃ gaurasarṣapam| paṭolanimbapatraṃ ca pibet sakṣaudrasaindhavam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुकाह्वाजालिनीदन्तीमदनेक्ष्वाकुकौटजम्। काला लाङ्गलिका तिक्ता वमनं तण्डुलांबुना॥
śukāhvājālinīdantīmadanekṣvākukauṭajam| kālā lāṅgalikā tiktā vamanaṃ taṇḍulāṃbunā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पैत्तिकं पैत्तिकैर्दष्टमधो नाभेर्विशेषतः। विषे पित्ताशयगते पाययेत विरेचनम्॥
paittikaṃ paittikairdaṣṭamadho nābherviśeṣataḥ| viṣe pittāśayagate pāyayeta virecanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनीलीफलदां दन्तीं पयसा मस्तुनाथवा। श्लक्ष्णचूर्णीकृतं कुम्भं क्वाथेन त्रैफलेन वा। क्षीरेण वा त्रिवृच्छ्यामासुरसानीलिनीरजः॥
sanīlīphaladāṃ dantīṃ payasā mastunāthavā| ślakṣṇacūrṇīkṛtaṃ kumbhaṃ kvāthena traiphalena vā| kṣīreṇa vā trivṛcchyāmāsurasānīlinīrajaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिण्डीतकफलं व्योषं त्रिवृद्वेल्लं हरीतकी। विरेचनं कफप्राये लवणं मूत्रसम्प्लुतम्॥
piṇḍītakaphalaṃ vyoṣaṃ trivṛdvellaṃ harītakī| virecanaṃ kaphaprāye lavaṇaṃ mūtrasamplutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृताप्लुतं सलवणं मारुते नीलिनीफलम्॥
ghṛtāplutaṃ salavaṇaṃ mārute nīlinīphalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शयानः शयने छिद्रे विरेच्यो विषपीडितः। मुहुरुत्तिष्ठतो ह्यस्य विषं दूषयतेनिलम्। पिबेद्वान्तो विरिक्तो वा यवागूं विषनाशिनीम्॥
śayānaḥ śayane chidre virecyo viṣapīḍitaḥ| muhuruttiṣṭhato hyasya viṣaṃ dūṣayatenilam| pibedvānto virikto vā yavāgūṃ viṣanāśinīm||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषे वाताशयगते सर्पिषः पानमिष्यते। आद्यपश्चिमयोर्यच्च प्रोक्तं विषनिषेधयोः॥
viṣe vātāśayagate sarpiṣaḥ pānamiṣyate| ādyapaścimayoryacca proktaṃ viṣaniṣedhayoḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दर्वीकृतां वेगे पूर्वे विस्राव्य शोणितम्। अगदं मधुसर्पिर्भ्यां संयुक्तं त्वरितं पिबेत्॥
atha darvīkṛtāṃ vege pūrve visrāvya śoṇitam| agadaṃ madhusarpirbhyāṃ saṃyuktaṃ tvaritaṃ pibet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीये वमनं कृत्वा तद्वदेवागदं पिबेत्। विषापहे प्रयुञ्जीत तृतीयेञ्जननावने॥
dvitīye vamanaṃ kṛtvā tadvadevāgadaṃ pibet| viṣāpahe prayuñjīta tṛtīyeñjananāvane||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेच्चतुर्थे पूर्वोक्तां यवागूं वमने कृते। षष्ठपञ्चमयोः शीतैर्दिग्धसिक्तमभीक्ष्णशः॥
pibeccaturthe pūrvoktāṃ yavāgūṃ vamane kṛte| ṣaṣṭhapañcamayoḥ śītairdigdhasiktamabhīkṣṇaśaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाययेद्वमनं तीक्ष्णं यगागूं यथोदिताम्। अगदं सप्तमे तीक्ष्णं युञ्ज्यादञ्जननस्ययोः॥
pāyayedvamanaṃ tīkṣṇaṃ yagāgūṃ yathoditām| agadaṃ saptame tīkṣṇaṃ yuñjyādañjananasyayoḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वावगाढं शस्त्रेण मूर्ध्नि काकपदं ततः। मांसं सरुधिरं तस्य चर्म वा तत्र निक्षिपेत्॥
kṛtvāvagāḍhaṃ śastreṇa mūrdhni kākapadaṃ tataḥ| māṃsaṃ sarudhiraṃ tasya carma vā tatra nikṣipet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीये वामितः पेयां वेगे मण्डलिनां पिबेत्। अतीक्ष्णमगदं षष्ठे गणं वा पद्मकादिकम्॥
tṛtīye vāmitaḥ peyāṃ vege maṇḍalināṃ pibet| atīkṣṇamagadaṃ ṣaṣṭhe gaṇaṃ vā padmakādikam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्येवगाढं प्रच्छाय वेगे दष्टस्य राजिलैः। अलाबुना हरेद्रक्तं पूर्ववच्चाअगदं पिबेत्॥
ādyevagāḍhaṃ pracchāya vege daṣṭasya rājilaiḥ| alābunā haredraktaṃ pūrvavaccāagadaṃ pibet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठे वेगेञ्जनं तीक्ष्णमवपीडं च योजयेत्। अनुक्तेषु च वेगेषु क्रियां दर्वीकरोदिताम्॥
ṣaṣṭhe vegeñjanaṃ tīkṣṇamavapīḍaṃ ca yojayet| anukteṣu ca vegeṣu kriyāṃ darvīkaroditām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भिणीबालवृद्धेषु मृदु विध्येत् सिराञ्च न॥
garbhiṇībālavṛddheṣu mṛdu vidhyet sirāñca na||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वङ्मनोह्वा निशे वक्रं रसः शार्दूलजो नखः। तमालः केसरं शीतं पीतं तण्डुलवारिणा। हन्ति सर्वविषाण्येतद्वज्रं वज्रमिवासुरान्॥
tvaṅmanohvā niśe vakraṃ rasaḥ śārdūlajo nakhaḥ| tamālaḥ kesaraṃ śītaṃ pītaṃ taṇḍulavāriṇā| hanti sarvaviṣāṇyetadvajraṃ vajramivāsurān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपौण्डरीकं कटुका देवदारुसुवर्चिका। कालानुसारी स्थौणेयशैलेयघनपद्मकम्॥
prapauṇḍarīkaṃ kaṭukā devadārusuvarcikā| kālānusārī sthauṇeyaśaileyaghanapadmakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुटन्नेटलापुन्नागनतकुष्ठीप्रयङ्गुकम्। लोध्रगुग्गुलुतालीसपिप्पलीस्वर्णगैरिकम्॥
kuṭanneṭalāpunnāganatakuṣṭhīprayaṅgukam| lodhraguggulutālīsapippalīsvarṇagairikam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिन्दुवारः सितः शुण्ठी ध्यामकं लवणोत्तमम्। श्लक्ष्णचूर्णीकृतं शृङ्गे निदध्यान्माक्षिकद्रुतम्॥
sinduvāraḥ sitaḥ śuṇṭhī dhyāmakaṃ lavaṇottamam| ślakṣṇacūrṇīkṛtaṃ śṛṅge nidadhyānmākṣikadrutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तार्क्ष्यस्तार्क्ष्योपमः पाननावनाभ्यञ्जनाञ्जनैः। अगदस्तक्षकस्यापि विषवेगं निवर्तयेत्॥
tārkṣyastārkṣyopamaḥ pānanāvanābhyañjanāñjanaiḥ| agadastakṣakasyāpi viṣavegaṃ nivartayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोध्रं शिरीषषुष्पाणि समङ्गा हिङ्गु रेणुकाः। कणोषणैलानेपाली वचा यष्टी मधूत्पलम्॥
lodhraṃ śirīṣaṣuṣpāṇi samaṅgā hiṅgu reṇukāḥ| kaṇoṣaṇailānepālī vacā yaṣṭī madhūtpalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिन्दुवारकमन्दारमूलं बीजं करञ्जजम्। ज्योतिष्मती नतं कुष्ठं श्वेता च गिरिकर्णिका॥
sinduvārakamandāramūlaṃ bījaṃ karañjajam| jyotiṣmatī nataṃ kuṣṭhaṃ śvetā ca girikarṇikā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णितः कन्यया क्षौद्रगोपित्ताभ्यां च वर्तितः। अगदो हन्ति सर्पाखुकणभं च सृगालजम्॥
cūrṇitaḥ kanyayā kṣaudragopittābhyāṃ ca vartitaḥ| agado hanti sarpākhukaṇabhaṃ ca sṛgālajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिडालकाण्डचित्रोत्थं विषं भूतग्रहं ज्वरम्। अपस्मारग्रहोन्मादगुल्माजीर्णं विषूचिकाम्॥
biḍālakāṇḍacitrotthaṃ viṣaṃ bhūtagrahaṃ jvaram| apasmāragrahonmādagulmājīrṇaṃ viṣūcikām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिल्वस्य मूलं सुरसस्य पुष्पं फलं करञ्जस्य नतं सुराह्वम्। फलत्रयं व्योषनिशाद्वयं च बस्तस्य मूत्रेण सुसूक्ष्मपिष्टम्॥
bilvasya mūlaṃ surasasya puṣpaṃ phalaṃ karañjasya nataṃ surāhvam| phalatrayaṃ vyoṣaniśādvayaṃ ca bastasya mūtreṇa susūkṣmapiṣṭam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुजङ्गलूतोन्दुरुवृश्चिकाद्यैर्विषूचिकाजीर्णगाज्वरैश्च। आर्त्तान् नरान् भूतविधर्षितांश्च स्वस्थीकरोत्यञ्जनपाननस्यैः॥
bhujaṅgalūtonduruvṛścikādyairviṣūcikājīrṇagājvaraiśca| ārttān narān bhūtavidharṣitāṃśca svasthīkarotyañjanapānanasyaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिवृद्विशल्या मधुकं निशे लवणपञ्चकम्। मंजिष्ठा त्र्यूषणं तद्वत् कल्कयेत् स महागदः॥
trivṛdviśalyā madhukaṃ niśe lavaṇapañcakam| maṃjiṣṭhā tryūṣaṇaṃ tadvat kalkayet sa mahāgadaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसीहरेणुत्रिफला मुरुङ्गी मधुयष्टिका। मंजिष्टा पद्मकाशोककुष्ठतालीसचन्दनम्॥
māṃsīhareṇutriphalā muruṅgī madhuyaṣṭikā| maṃjiṣṭā padmakāśokakuṣṭhatālīsacandanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुगन्धिकैला किणिही त्वक्पटोली मृगादिनी। भार्ङ्गी विडङ्गं पालिन्दी पाठा क्रोष्टुकमेखला॥
sugandhikailā kiṇihī tvakpaṭolī mṛgādinī| bhārṅgī viḍaṅgaṃ pālindī pāṭhā kroṣṭukamekhalā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पमारुष्करं पत्रं सौरसं क्रमुकं पुरम्। पित्तं नकुलमार्जारगोधाशल्यकसूकरात्॥
puṣpamāruṣkaraṃ patraṃ saurasaṃ kramukaṃ puram| pittaṃ nakulamārjāragodhāśalyakasūkarāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृषताच्चित्रपत्राच्च गोशृङ्गे पूर्ववत् स्थितः। यत्र गेहे न तत्राहिकीटादिभ्यो भयोद्भवः॥
pṛṣatāccitrapatrācca gośṛṅge pūrvavat sthitaḥ| yatra gehe na tatrāhikīṭādibhyo bhayodbhavaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन भेरीपटहाः पताकाश्च प्रलेपिताः। आर्षभेण विषं घ्नन्ति स्पर्शश्रवणदर्शनैः॥
etena bherīpaṭahāḥ patākāśca pralepitāḥ| ārṣabheṇa viṣaṃ ghnanti sparśaśravaṇadarśanaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रलेपाद्यैश्च निश्शेषं दंशादप्युद्धरेद्विषम्। भूयो वेगाय जायेत शेषं दूषीविषाय वा॥
pralepādyaiśca niśśeṣaṃ daṃśādapyuddharedviṣam| bhūyo vegāya jāyeta śeṣaṃ dūṣīviṣāya vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषापायेनिलं क्रुद्धं स्नेहादिभिरुपाचरेत्। तैलमद्यकुलत्थाम्लवर्ज्यैः पवननाशनैः॥
viṣāpāyenilaṃ kruddhaṃ snehādibhirupācaret| tailamadyakulatthāmlavarjyaiḥ pavananāśanaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तं पित्तज्वरहरैः कषायस्नेहबस्तिभिः॥
pittaṃ pittajvaraharaiḥ kaṣāyasnehabastibhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाक्षिकेण वर्गेण कफमारग्वधादिना॥
samākṣikeṇa vargeṇa kaphamāragvadhādinā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिता वैगन्धिको द्राक्षा पयस्या मधुकं मधु। पानं समन्त्रपूताम्बुप्रोक्षणं सान्त्वहर्षणम्। सर्पाङ्गाभिहते युञ्ज्यात्तथा शङ्काविषार्दिते॥
sitā vaigandhiko drākṣā payasyā madhukaṃ madhu| pānaṃ samantrapūtāmbuprokṣaṇaṃ sāntvaharṣaṇam| sarpāṅgābhihate yuñjyāttathā śaṅkāviṣārdite||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूतनोप्रतकूष्माण्डपिशाचाद्या नरद्विषः। हन्युरौषधवीर्याणि रक्षाकर्मण्यवारिताः। तस्माद्रक्षां प्रयुञ्जीत रक्षोगणनिवारिणीम्॥
pūtanopratakūṣmāṇḍapiśācādyā naradviṣaḥ| hanyurauṣadhavīryāṇi rakṣākarmaṇyavāritāḥ| tasmādrakṣāṃ prayuñjīta rakṣogaṇanivāriṇīm||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोमयेन सुसम्मृष्टे धूपागरुसुधूपिते। गन्धमाल्योपहाराद्यैर्गृहे पूजितदैवते॥
gomayena susammṛṣṭe dhūpāgarusudhūpite| gandhamālyopahārādyairgṛhe pūjitadaivate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत्रकारान् समभ्यर्च्य शङ्करास्तिककाश्यपान्। सन्तर्प्य हव्यकव्याभ्यां समिद्धाननलद्विजान्॥
sūtrakārān samabhyarcya śaṅkarāstikakāśyapān| santarpya havyakavyābhyāṃ samiddhānanaladvijān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राङ्मुखायोपविष्टाय विषार्ताय चिकित्सकः। उत्तराभिमुखो युञ्ज्याद्विद्यां मन्त्राणि भेषजम्॥
prāṅmukhāyopaviṣṭāya viṣārtāya cikitsakaḥ| uttarābhimukho yuñjyādvidyāṃ mantrāṇi bheṣajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समप्रमाणैर्हरितैर्दर्भैः प्रागभिमन्त्रितैः। अच्छिन्नाग्रैः समूलैश्च कुर्यात्तस्यापमार्जनम्॥
samapramāṇairharitairdarbhaiḥ prāgabhimantritaiḥ| acchinnāgraiḥ samūlaiśca kuryāttasyāpamārjanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्माद्यै रगदैरेनं नित्यमेवानुलेपयेत्। सञ्जीवनादीन् पानादौ दंशलेपे च योजयेत्॥
brāhmādyai ragadairenaṃ nityamevānulepayet| sañjīvanādīn pānādau daṃśalepe ca yojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णकुम्भं सकुसुमं सर्षपान् छागलं पयः। शस्त्रं दूर्वां मधु घृतं कुर्याद्दष्टस्य मूर्द्धतः। एवं शाम्यति सप्ताहाद्विषमात्मवतः सतः॥
pūrṇakumbhaṃ sakusumaṃ sarṣapān chāgalaṃ payaḥ| śastraṃ dūrvāṃ madhu ghṛtaṃ kuryāddaṣṭasya mūrddhataḥ| evaṃ śāmyati saptāhādviṣamātmavataḥ sataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्केतनं मरकतं वज्रं वारणमौक्तिकम्। वैडूर्यं गर्दभमणिं पिचुकां विषमुष्टिकाम्॥
karketanaṃ marakataṃ vajraṃ vāraṇamauktikam| vaiḍūryaṃ gardabhamaṇiṃ picukāṃ viṣamuṣṭikām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिमवद्गिरिसम्भूतां सोमराजीं पुनर्नवाम्। तथा द्रोणं महाद्रोणं मानसीं सर्पजं मणिम्। विषाणि विषशान्त्यर्थं वीर्यवन्ति च धारयेत्॥
himavadgirisambhūtāṃ somarājīṃ punarnavām| tathā droṇaṃ mahādroṇaṃ mānasīṃ sarpajaṃ maṇim| viṣāṇi viṣaśāntyarthaṃ vīryavanti ca dhārayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छत्री झर्झरपाणिश्च चरेद्रात्रौ विशेषतः। तच्छायाशब्दवित्रस्ताः प्रणश्यन्तिभुजङ्गमाः॥
chatrī jharjharapāṇiśca caredrātrau viśeṣataḥ| tacchāyāśabdavitrastāḥ praṇaśyantibhujaṅgamāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.