अथातः प्रत्येकलूताप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athātaḥ pratyekalūtāpratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·6·6.45
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 6.45
आदंशे पिटका ताम्रा भवेत् कपिलया स्थिरा। लसीका रोमकूपेषु दाहोऽक्ष्णो मूर्ध्नि गौरवम्॥
ādaṃśe piṭakā tāmrā bhavet kapilayā sthirā| lasīkā romakūpeṣu dāho'kṣṇo mūrdhni gauravam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाननस्याञ्जनालेपसेकेष्वत्र प्रयोजयेत्। निशापद्मककुष्ठैलाकरञ्जककुभत्वचः॥
pānanasyāñjanālepasekeṣvatra prayojayet| niśāpadmakakuṣṭhailākarañjakakubhatvacaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिरार्कपर्ण्यपामार्गब्राह्मीज्वलननाकुलीः। अथवा कुष्ठपत्तङ्गनखजोङ्गककुङ्कुमम्॥
sthirārkaparṇyapāmārgabrāhmījvalananākulīḥ| athavā kuṣṭhapattaṅganakhajoṅgakakuṅkumam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निमुख्यातिरुक्स्फोटः सम्भवत्यग्निदग्धवत्। अग्निज्वालासमानेन प्रस्विद्यति विषोष्मणा॥
agnimukhyātiruksphoṭaḥ sambhavatyagnidagdhavat| agnijvālāsamānena prasvidyati viṣoṣmaṇā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृड्दाहकम्पमूर्च्छावान् पित्तास्रमतिसार्यते। योजयेत् पूर्ववत्तत्र प्रत्याख्याय त्वरान्वितः॥
tṛḍdāhakampamūrcchāvān pittāsramatisāryate| yojayet pūrvavattatra pratyākhyāya tvarānvitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठलामज्जकोशीरमधूकं मधुकं मधु। लाभतः शीतवीर्याणि तालीसं गोपकन्यकाम्॥
kuṣṭhalāmajjakośīramadhūkaṃ madhukaṃ madhu| lābhataḥ śītavīryāṇi tālīsaṃ gopakanyakām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतया पीतविण्मूत्रदंशक्लेदाक्षिदर्शनम्। मूर्च्छाच्छर्दिंशिरोदुःखज्वरारोचकशूलवान्॥
pītayā pītaviṇmūtradaṃśakledākṣidarśanam| mūrcchācchardiṃśiroduḥkhajvarārocakaśūlavān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रेष्टाः कटभोशीरमुञ्जावञ्जुलपद्मकाः। वंशकाशार्जुनकुशाः शिरीषकिणिहीत्वचः। अथवा वन्यबाल्हीककुष्ठकेसरजोङ्गफम्॥
tatreṣṭāḥ kaṭabhośīramuñjāvañjulapadmakāḥ| vaṃśakāśārjunakuśāḥ śirīṣakiṇihītvacaḥ| athavā vanyabālhīkakuṣṭhakesarajoṅgapham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्माभः पद्मया स्फोटो भिन्नोऽभिन्नः पुनर्भवेत्। क्लिद्यत्याशु स्रवत्युष्णं क्लेदं स्पर्शेऽतिरुक्करः॥
padmābhaḥ padmayā sphoṭo bhinno'bhinnaḥ punarbhavet| klidyatyāśu sravatyuṣṇaṃ kledaṃ sparśe'tirukkaraḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पद्मोत्पलान्नालो हिमवेतसवञ्जुलाः। समृणालाः सकुमुदाः सक्षौद्रघृतशर्कराः॥
tatra padmotpalānnālo himavetasavañjulāḥ| samṛṇālāḥ sakumudāḥ sakṣaudraghṛtaśarkarāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूतिर्मूत्रविषादंशो विसर्पी कृष्णशोणितः। श्वासकासज्वरच्छर्दिंमूर्छादाहभ्रमान्वितः॥
pūtirmūtraviṣādaṃśo visarpī kṛṣṇaśoṇitaḥ| śvāsakāsajvaracchardiṃmūrchādāhabhramānvitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनश्शिलालमधुकमधूकोत्पलचन्दनम्। कुष्ठालामज्जकोशीरपद्मकं तत्र भेषजम्॥
manaśśilālamadhukamadhūkotpalacandanam| kuṣṭhālāmajjakośīrapadmakaṃ tatra bheṣajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदंशे श्वेतया श्वेता पिटका भृशकण्डुला। दाहमूर्छाज्वररुजाविसर्पक्लेदकारिणी॥
ādaṃśe śvetayā śvetā piṭakā bhṛśakaṇḍulā| dāhamūrchājvararujāvisarpakledakāriṇī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रेष्टाः शीतरास्नैलाहरेणुनलवञ्जुलाः। कुष्ठमांसीनतोशीरकान्ताध्यामकपद्मकाः॥
tatreṣṭāḥ śītarāsnailāhareṇunalavañjulāḥ| kuṣṭhamāṃsīnatośīrakāntādhyāmakapadmakāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदंशः कृष्णया कृष्णो विङ्गन्धिः क्लेदशोफवान्। उत्थाप्यते कृष्णमसृग्दुष्टं तत्र च भेषजम्। महासुगन्धा सर्पक्षी वक्रैला गन्धनाकुली॥
ādaṃśaḥ kṛṣṇayā kṛṣṇo viṅgandhiḥ kledaśophavān| utthāpyate kṛṣṇamasṛgduṣṭaṃ tatra ca bheṣajam| mahāsugandhā sarpakṣī vakrailā gandhanākulī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूनः पाण्डूरया दंशः शोफो वक्त्रस्य गौरवम्। ज्वरो विघूर्णनं जृम्भा शिरोरुक् तत्र भेषजम्। मूलं वारुणपुष्पाया रोचना गोशकृद्रसः॥
śūnaḥ pāṇḍūrayā daṃśaḥ śopho vaktrasya gauravam| jvaro vighūrṇanaṃ jṛmbhā śiroruk tatra bheṣajam| mūlaṃ vāruṇapuṣpāyā rocanā gośakṛdrasaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपाण्डुपिटको दंशः शोफवान् रक्तपादया। अस्रस्रुत्तत्र नलदसेव्योदीच्यहिमं मधु॥
āpāṇḍupiṭako daṃśaḥ śophavān raktapādayā| asrasruttatra naladasevyodīcyahimaṃ madhu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृङ्गाभो भृङ्गया दंशः पिटका दाहरुक्करी। कोठैश्च चीयते गात्रं तत्र शस्तं भिषग्जितम्। अङ्कोलसारः फलिनी गवां पित्तं मिसिर्गदः॥
bhṛṅgābho bhṛṅgayā daṃśaḥ piṭakā dāharukkarī| koṭhaiśca cīyate gātraṃ tatra śastaṃ bhiṣagjitam| aṅkolasāraḥ phalinī gavāṃ pittaṃ misirgadaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिङ्गया वह्निदग्धाभो दंशः स्फोटो बहुस्रुतिः। तीब्रशोफज्वररुजाहृत्पीडादाहतृङ्युतः॥
piṅgayā vahnidagdhābho daṃśaḥ sphoṭo bahusrutiḥ| tībraśophajvararujāhṛtpīḍādāhatṛṅyutaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रागदः सिता गुन्द्रा मल्लिका मधुकोत्पलम्। जीवंकः क्षीरिणां शुङ्गा द्विहिमं नागकेसरम्॥
tatrāgadaḥ sitā gundrā mallikā madhukotpalam| jīvaṃkaḥ kṣīriṇāṃ śuṅgā dvihimaṃ nāgakesaram||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिमण्डलाया बहलो दंशः कृष्णं स्रवत्यसृक्। अरुचिर्नेत्रयोर्दाहः कलुषस्रुतिदृष्टिता॥
trimaṇḍalāyā bahalo daṃśaḥ kṛṣṇaṃ sravatyasṛk| arucirnetrayordāhaḥ kaluṣasrutidṛṣṭitā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विविधैर्मण्डलैश्चास्य शरीरमुपचीयते। तत्रार्कमूलद्विनिशासुरालापृश्निपर्णिकाः। दधित्थनाकुलीब्राह्मीज्योतिष्मत्यो हितोऽगदः॥
vividhairmaṇḍalaiścāsya śarīramupacīyate| tatrārkamūladviniśāsurālāpṛśniparṇikāḥ| dadhitthanākulībrāhmījyotiṣmatyo hito'gadaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदंशः पूतिगन्धाया विसर्पक्लेददाहवान्। अलजीसन्निभो रुग्वान् विबद्धपिटकाचितः॥
ādaṃśaḥ pūtigandhāyā visarpakledadāhavān| alajīsannibho rugvān vibaddhapiṭakācitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्ङ्गीनिदिग्धिकानिम्बपाटलीसिन्दुवारकम्। दूर्वा हरिद्रे वासा च पूतिगन्धाविषापहम्॥
bhārṅgīnidigdhikānimbapāṭalīsinduvārakam| dūrvā haridre vāsā ca pūtigandhāviṣāpaham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रमण्डलवान् दंशः पिटकाजालकावृतः। वीराया मूर्धरुक् शीतज्वरान्नद्वेषसंयुतः॥
citramaṇḍalavān daṃśaḥ piṭakājālakāvṛtaḥ| vīrāyā mūrdharuk śītajvarānnadveṣasaṃyutaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिद्रे नलदं कुष्ठमेला सुरसमञ्जरी। तगरं च श्वपित्तेन पिष्टं वीराविषापहम्॥
haridre naladaṃ kuṣṭhamelā surasamañjarī| tagaraṃ ca śvapittena piṣṭaṃ vīrāviṣāpaham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंशः कुमुदया दाहस्फोटस्फुरणतोदवान्। पिच्छिलक्लेदविस्रावी सश्वासस्सगलग्रहः। प्रत्याख्यायात्र कुर्वीत सामान्योक्तं क्रियाक्रमम्॥
daṃśaḥ kumudayā dāhasphoṭasphuraṇatodavān| picchilakledavisrāvī saśvāsassagalagrahaḥ| pratyākhyāyātra kurvīta sāmānyoktaṃ kriyākramam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्त्यलविषादंशे पीतलोहितमण्डलाः। पिटकाः सर्षपप्रख्यास्तालुशोषो रुजा ज्वरः॥
bhavantyalaviṣādaṃśe pītalohitamaṇḍalāḥ| piṭakāḥ sarṣapaprakhyāstāluśoṣo rujā jvaraḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छर्दिर्दाहः शिरःकम्पस्तत्र सेव्यः समाक्षिकः। सकासीसकह्रीबेरः सपिप्पलिवटाङ्कुरः॥
chardirdāhaḥ śiraḥkampastatra sevyaḥ samākṣikaḥ| sakāsīsakahrīberaḥ sapippalivaṭāṅkuraḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तान्तो रक्तया दंशः सपाण्डुपिटकाज्वरः। श्वेतोतिसारः श्वसनं दाहः क्लेदः सशोणितः। शस्तं शेल्वर्जुनाम्रातात्त्वङ्मूलं सिन्दुवारतः॥
raktānto raktayā daṃśaḥ sapāṇḍupiṭakājvaraḥ| śvetotisāraḥ śvasanaṃ dāhaḥ kledaḥ saśoṇitaḥ| śastaṃ śelvarjunāmrātāttvaṅmūlaṃ sinduvārataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदंशे चित्रया रक्ता पिटका विसृता स्थिरा। पर्वभेदशिरस्तापज्वरशोफा विसर्पिणी॥
ādaṃśe citrayā raktā piṭakā visṛtā sthirā| parvabhedaśirastāpajvaraśophā visarpiṇī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्ना कृष्णत्वमभ्येति पीतास्रावा महाव्रणा। तत्रेष्टाः कुष्ठनलदशिरीषनलरेणुकाः॥
bhinnā kṛṣṇatvamabhyeti pītāsrāvā mahāvraṇā| tatreṣṭāḥ kuṣṭhanaladaśirīṣanalareṇukāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंशे च सन्तानिकया शूलमाकुलताश्रुणः। प्रदराक्षेपकौ तत्र केसरं क्षीरिणां त्वचः। आम्रस्य सिन्दुवारस्य मूलमश्मन्तकस्य च॥
daṃśe ca santānikayā śūlamākulatāśruṇaḥ| pradarākṣepakau tatra kesaraṃ kṣīriṇāṃ tvacaḥ| āmrasya sinduvārasya mūlamaśmantakasya ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिटका मेचका दंशमध्ये जतुकणोपमा। ज्वरः शोफोत्र वारुण्यां रोचना रजनीद्वयम्॥
piṭakā mecakā daṃśamadhye jatukaṇopamā| jvaraḥ śophotra vāruṇyāṃ rocanā rajanīdvayam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजीमान् कसनादंशः शिरोरुक् श्वासकासवान्। शीतपिच्छिलरक्तस्रुद्रक्तोकं तत्र मेषजम्॥
rājīmān kasanādaṃśaḥ śiroruk śvāsakāsavān| śītapicchilaraktasrudraktokaṃ tatra meṣajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डुरक्तोऽतिरुग्दंशः काकाण्ड्याः स्मृतिमोषकृत्। हिध्मा श्वसनतृण्मूर्च्छा निद्राक्षेपकहृद्गदाः॥
pāṇḍurakto'tirugdaṃśaḥ kākāṇḍyāḥ smṛtimoṣakṛt| hidhmā śvasanatṛṇmūrcchā nidrākṣepakahṛdgadāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तान्तर्स्त्वेणपादाया दंशः कृष्णतिलाकृतिः। दाहमोहाग्निवीसर्पतृङ्वमिश्वासकासवान्॥
raktāntarstveṇapādāyā daṃśaḥ kṛṣṇatilākṛtiḥ| dāhamohāgnivīsarpatṛṅvamiśvāsakāsavān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूतिः श्यावोतिरुक् सासृगादंशो लाजवर्णया। शीतज्वरसमुत्थानो दाहमूर्छातिसारवान्॥
pūtiḥ śyāvotiruk sāsṛgādaṃśo lājavarṇayā| śītajvarasamutthāno dāhamūrchātisāravān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निदग्धनिभो दंशो वैदेह्या भृशवेदनः। गम्भीरः सज्वरस्तीक्ष्णमोहो हृदयपीडनम्॥
agnidagdhanibho daṃśo vaidehyā bhṛśavedanaḥ| gambhīraḥ sajvarastīkṣṇamoho hṛdayapīḍanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वराजीचितो दंशो जालिन्यास्तीव्रशोफरुक्। उदीर्णतृङ्भ्रमश्वासस्तम्भमोहविदीर्यते॥
ūrdhvarājīcito daṃśo jālinyāstīvraśopharuk| udīrṇatṛṅbhramaśvāsastambhamohavidīryate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तो मालागुणादंशो धूमगन्धिः सपीव्ररुक्। दीर्यते पार्श्वतस्तैस्तैः संरब्धैर्मण्डलैर्युतः॥
rakto mālāguṇādaṃśo dhūmagandhiḥ sapīvraruk| dīryate pārśvatastaistaiḥ saṃrabdhairmaṇḍalairyutaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्दाहो बहिः शैत्यमाध्मानं मूत्रकृच्छ्रता। मूर्च्छाप्रलापातीसारज्वराः प्राणान्तकारिणः॥
antardāho bahiḥ śaityamādhmānaṃ mūtrakṛcchratā| mūrcchāpralāpātīsārajvarāḥ prāṇāntakāriṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्मातः सौवर्णिकादंशः स्यन्दते मत्स्यगन्धिकः। शिरोक्षिरुग्ज्वरः कासस्तृणा शोफो वमिर्भ्रमः॥
dhmātaḥ sauvarṇikādaṃśaḥ syandate matsyagandhikaḥ| śirokṣirugjvaraḥ kāsastṛṇā śopho vamirbhramaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसाध्यानामपि हितं प्रत्याख्यायाशु योजयेत्। दोषोच्छ्रायविशेषेण छेददाहादिवर्जितम्॥
āsādhyānāmapi hitaṃ pratyākhyāyāśu yojayet| doṣocchrāyaviśeṣeṇa chedadāhādivarjitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपिला तत्र नासायामग्निर्दशति जत्रुणि। पीता तु गण्डयोः पद्मा दक्षिणांसेथ कक्षयोः॥
kapilā tatra nāsāyāmagnirdaśati jatruṇi| pītā tu gaṇḍayoḥ padmā dakṣiṇāṃsetha kakṣayoḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लूता मूत्रविषा श्वेता चिबुके कालिकाक्षिणि। पाण्डुरा दक्षिणस्कन्धे करयो रक्तपादिका॥
lūtā mūtraviṣā śvetā cibuke kālikākṣiṇi| pāṇḍurā dakṣiṇaskandhe karayo raktapādikā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामपार्श्वे दशेत् भृङ्गा वामांसे पिङ्गला दशेत्। त्रिमण्डलोदरे पूतिः पृष्ठे वीरा तु दक्षिणे॥
vāmapārśve daśet bhṛṅgā vāmāṃse piṅgalā daśet| trimaṇḍalodare pūtiḥ pṛṣṭhe vīrā tu dakṣiṇe||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाहौ नाभ्यां कुमुदिका वामस्कन्धेऽलसंज्ञिता। कण्ठे रक्ता ललाटे तु चित्रा सन्तानिकौष्ठयोः॥
bāhau nābhyāṃ kumudikā vāmaskandhe'lasaṃjñitā| kaṇṭhe raktā lalāṭe tu citrā santānikauṣṭhayoḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेचका मूर्ध्नि कसनाद्धस्तयोः कक्षमूलयोः। काकाण्ड्येणी तु हृदये लाजवर्णा स्तनान्तरे॥
mecakā mūrdhni kasanāddhastayoḥ kakṣamūlayoḥ| kākāṇḍyeṇī tu hṛdaye lājavarṇā stanāntare||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाहुसन्धिषु वैदेही लूतापाङ्गे तु जालिनी। मालागुणाख्या ग्रीवायां सौवर्णी कर्णमूलयोः॥
bāhusandhiṣu vaidehī lūtāpāṅge tu jālinī| mālāguṇākhyā grīvāyāṃ sauvarṇī karṇamūlayoḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति क्षेत्राणि नियतान्यत्युदीर्णविषाः पुनः। परक्षेत्रेपि वर्तन्ते राजानोतिबला इव॥
iti kṣetrāṇi niyatānyatyudīrṇaviṣāḥ punaḥ| parakṣetrepi vartante rājānotibalā iva||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.