वस्तुज्ञानप्रकाराणामाकारा इति लक्षणम् । सर्वज्ञतानां त्रैविध्यात् त्रिविधा एव ते मताः
vastujñānaprakārāṇāmākārā iti lakṣaṇam / sarvajñatānāṃ traividhyāt trividhā eva te matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Abhisamayalamkara 4
असदाकारमारभ्य यावन्निश्चलताकृतिः । चत्वारः प्रतिसत्यं ते मार्गे पञ्चदश स्मृताः
asadākāramārabhya yāvanniścalatākṛtiḥ / catvāraḥ pratisatyaṃ te mārge pañcadaśa smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेतौ मार्गे च दुःखे च निरोधे च यथाक्रमम् । अष्टौ ते सप्त पञ्चेति षोडशेति च कीर्तिताः
hetau mārge ca duḥkhe ca nirodhe ca yathākramam / aṣṭau te sapta pañceti ṣoḍaśeti ca kīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मृत्युपस्थानमारभ्य बुद्धत्वाकारपश्चिमाः । शिष्याणां बोधिसत्त्वानां बुद्धानां च यथाक्रमम्
smṛtyupasthānamārabhya buddhatvākārapaścimāḥ / śiṣyāṇāṃ bodhisattvānāṃ buddhānāṃ ca yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तत्रिंशच्चतुस्त्रिंशत्त्रिंशन्नव च ते मताः । त्रिसर्वज्ञत्वभेदेन मार्गसत्यानुरोधतः
saptatriṃśaccatustriṃśattriṃśannava ca te matāḥ / trisarvajñatvabhedena mārgasatyānurodhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृताधिकारा बुद्धेषु तेषूप्तशुभमूलकाः । मित्रैः सनाथाः कल्याणैरस्याः श्रवणभाजनम्
kṛtādhikārā buddheṣu teṣūptaśubhamūlakāḥ / mitraiḥ sanāthāḥ kalyāṇairasyāḥ śravaṇabhājanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धोपासनसम्प्रश्नदानशीलादिचर्यया । उद्ग्रहधारणादीनां भाजनत्वं सतां मतम्
buddhopāsanasampraśnadānaśīlādicaryayā / udgrahadhāraṇādīnāṃ bhājanatvaṃ satāṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपादिष्वनवस्थानात् तेषु योगनिषेधतः । तत्तथतागम्भीरत्वात् तेषां दुरवगाहतः
rūpādiṣvanavasthānāt teṣu yoganiṣedhataḥ / tattathatāgambhīratvāt teṣāṃ duravagāhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदप्रामाण्यतः कृच्छ्राच्चिरेण प्रतिबोधतः । व्याकृतावविवर्त्यत्वे निर्याणे सनिरन्तरे
tadaprāmāṇyataḥ kṛcchrāccireṇa pratibodhataḥ / vyākṛtāvavivartyatve niryāṇe sanirantare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसन्नबोधे क्षिप्रं च परार्थे ऽवृद्धयहानितः । धर्माधर्माद्यदृष्टौ च रूपाचिन्त्याद्यदर्शने
āsannabodhe kṣipraṃ ca parārthe 'vṛddhayahānitaḥ / dharmādharmādyadṛṣṭau ca rūpācintyādyadarśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपादेस्तन्निमित्तस्य तद्भावस्याविकल्पकः । फलरत्नप्रदाता च शुद्धकः सावधिश्च सः
rūpādestannimittasya tadbhāvasyāvikalpakaḥ / phalaratnapradātā ca śuddhakaḥ sāvadhiśca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषाश्च षड् विबोद्धव्याश्चतुर्भिर्दशकैः सह
doṣāśca ṣaḍ viboddhavyāścaturbhirdaśakaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्यते येन तज्ज्ञेयं लक्षणं त्रिविधं च तत् । ज्ञानं विशेषः कारित्रं स्वभावो यश्च लक्ष्यते
lakṣyate yena tajjñeyaṃ lakṣaṇaṃ trividhaṃ ca tat / jñānaṃ viśeṣaḥ kāritraṃ svabhāvo yaśca lakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथागतस्य निर्वृत्तौ लोके चालुज्यनात्मके । सत्त्वानां चित्तचर्यासु तत्संक्षेपे बहिर्गतौ
tathāgatasya nirvṛttau loke cālujyanātmake / sattvānāṃ cittacaryāsu tatsaṃkṣepe bahirgatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षयाकारतायां च सरागादौ प्रविस्तृते । महद्गते ऽप्रमाणे च विज्ञाने चानिदर्शने
akṣayākāratāyāṃ ca sarāgādau pravistṛte / mahadgate 'pramāṇe ca vijñāne cānidarśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृश्यचित्तज्ञाने च तदुन्मिञ्जादिसंज्ञकम् । पुनस्तथताकारेण तेषां ज्ञानमतः परम्
adṛśyacittajñāne ca tadunmiñjādisaṃjñakam / punastathatākāreṇa teṣāṃ jñānamataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथतायां मुनेर्बोधतत्पराख्यानमित्ययम् । सर्वज्ञताधिकारेण ज्ञानलक्षणसंग्रहः
tathatāyāṃ munerbodhatatparākhyānamityayam / sarvajñatādhikāreṇa jñānalakṣaṇasaṃgrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्यत्वे सानिमित्ते च प्रणीधानविवर्जिते । अनुत्पादानिरोधादौ धर्मताया अकोपने
śūnyatve sānimitte ca praṇīdhānavivarjite / anutpādānirodhādau dharmatāyā akopane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंस्कारे ऽविकल्पे च प्रभेदालक्षणत्वयोः । मार्गज्ञताधिकारेण ज्ञानलक्षणमिष्यते
asaṃskāre 'vikalpe ca prabhedālakṣaṇatvayoḥ / mārgajñatādhikāreṇa jñānalakṣaṇamiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वधर्ममुपनिश्रित्य विहारे तस्य सत्कृतौ । गुरुत्वे माननायां च तत्पूजाकृतकत्वयोः
svadharmamupaniśritya vihāre tasya satkṛtau / gurutve mānanāyāṃ ca tatpūjākṛtakatvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्र वृत्तिमज्ज्ञानमदृष्टस्य च दर्शकम् । लोकस्य शून्यताकारशूचकज्ञापकाक्षगम्
sarvatra vṛttimajjñānamadṛṣṭasya ca darśakam / lokasya śūnyatākāraśūcakajñāpakākṣagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिन्त्यशान्ततादर्शि लोकसंज्ञनिरोधि च । ज्ञानलक्षणमित्युक्तं सर्वाकारज्ञतानये
acintyaśāntatādarśi lokasaṃjñanirodhi ca / jñānalakṣaṇamityuktaṃ sarvākārajñatānaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिन्त्यादिविशेषेण विशिष्टैः सत्यगोचरैः । विशेषलक्षणं षड्भिर्दशभिश्चोदितं क्षणैः
acintyādiviśeṣeṇa viśiṣṭaiḥ satyagocaraiḥ / viśeṣalakṣaṇaṃ ṣaḍbhirdaśabhiścoditaṃ kṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिन्त्यातुल्यते मेयसंख्ययोः समतिक्रमौ । सर्वार्यसंग्रहो विज्ञवेद्यासाधारणज्ञते
acintyātulyate meyasaṃkhyayoḥ samatikramau / sarvāryasaṃgraho vijñavedyāsādhāraṇajñate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्रज्ञान्यूनपूर्णत्वे प्रतिपत्समुदागमौ । आलम्बनं च साधारं साकल्यं सम्परिग्रहः
kṣiprajñānyūnapūrṇatve pratipatsamudāgamau / ālambanaṃ ca sādhāraṃ sākalyaṃ samparigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनास्वादश्च विज्ञेयो विशेषः षोडशात्मकः । विशेषमार्गो मार्गेभ्यो येनान्येभ्यो विशिष्यते
anāsvādaśca vijñeyo viśeṣaḥ ṣoḍaśātmakaḥ / viśeṣamārgo mārgebhyo yenānyebhyo viśiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हितं सुखं च त्राणं च शरणं लयनं नृणाम् । परायणं च द्वीपं च परिणायकसंज्ञकम्
hitaṃ sukhaṃ ca trāṇaṃ ca śaraṇaṃ layanaṃ nṛṇām / parāyaṇaṃ ca dvīpaṃ ca pariṇāyakasaṃjñakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाभोगं त्रिभिर्यानैः फलासाक्षात्क्रियात्मकम् । पश्चिमं गतिकारित्रमिदं कारित्रलक्षणम्
anābhogaṃ tribhiryānaiḥ phalāsākṣātkriyātmakam / paścimaṃ gatikāritramidaṃ kāritralakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेशलिङ्गनिमित्तानां विपक्षप्रतिपक्षयोः । विवेको दुष्करैकान्तावुद्देशो ऽनुपलम्भकः
kleśaliṅganimittānāṃ vipakṣapratipakṣayoḥ / viveko duṣkaraikāntāvuddeśo 'nupalambhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषिद्धाभिनिवेशश्च यश्चालम्बनसंज्ञकः । विप्रत्ययो ऽविघाती च सो ऽपदागत्यजातिकः
niṣiddhābhiniveśaśca yaścālambanasaṃjñakaḥ / vipratyayo 'vighātī ca so 'padāgatyajātikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथतानुपलम्भश्च स्वभावः षोडशात्मकः । लक्षीव लक्ष्यते चेति चतुर्थं लक्षणं मतम्
tathatānupalambhaśca svabhāvaḥ ṣoḍaśātmakaḥ / lakṣīva lakṣyate ceti caturthaṃ lakṣaṇaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिमित्तप्रदानादिसमुदागमकौशलम् । सर्वाकारावबोधे ऽस्मिन् मोक्षभागीयमिष्यते
animittapradānādisamudāgamakauśalam / sarvākārāvabodhe 'smin mokṣabhāgīyamiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धाद्यालम्बना श्रद्धा वीर्यं दानादिगोचरम् । स्मृतिराशयसम्पत्तिः समाधिरविकल्पना
buddhādyālambanā śraddhā vīryaṃ dānādigocaram / smṛtirāśayasampattiḥ samādhiravikalpanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मेषु सर्वैराकारैर्ज्ञानं प्रज्ञेति पञ्चधा । तीक्ष्णैः सुबोधा सम्बोधिर्दुर्बोधा मृदुभिर्मता
dharmeṣu sarvairākārairjñānaṃ prajñeti pañcadhā / tīkṣṇaiḥ subodhā sambodhirdurbodhā mṛdubhirmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलम्बनं सर्वसत्त्वा ऊष्मणामिह शस्यते । समचित्तादिराकारस्तेष्वेव दशधोदितः
ālambanaṃ sarvasattvā ūṣmaṇāmiha śasyate / samacittādirākārasteṣveva daśadhoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं पापान्निवृत्तस्य दानाद्येषु स्थितस्य च । तयोर्नियोजनान्येषां वर्णवादानुकूलते
svayaṃ pāpānnivṛttasya dānādyeṣu sthitasya ca / tayorniyojanānyeṣāṃ varṇavādānukūlate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्धगं स्वपराधारं सत्यज्ञानं तथा क्षमा । तथाग्रधर्मा विज्ञेयाः सत्त्वानां पाचनादिभिः
mūrdhagaṃ svaparādhāraṃ satyajñānaṃ tathā kṣamā / tathāgradharmā vijñeyāḥ sattvānāṃ pācanādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वेधाङ्गान्युपादाय दर्शनाभ्यासमार्गयोः । ये बोधिसत्त्वा वर्तन्ते सो ऽत्रावैवर्तिको गणः
nirvedhāṅgānyupādāya darśanābhyāsamārgayoḥ / ye bodhisattvā vartante so 'trāvaivartiko gaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपादिभ्यो निवृत्त्याद्यैर्लिङ्गैर्विशतिधेरितैः । निर्वेधाङ्गशितस्येदमक्वैर्तिकलक्षणम्
rūpādibhyo nivṛttyādyairliṅgairviśatidheritaiḥ / nirvedhāṅgaśitasyedamakvairtikalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपादिभ्यो निवृत्तिश्च विचिकित्साक्षणक्षयो । आत्मनः कुशलस्थस्य परेषां तन्नियोजनम्
rūpādibhyo nivṛttiśca vicikitsākṣaṇakṣayo / ātmanaḥ kuśalasthasya pareṣāṃ tanniyojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पराधारं च दानादि गम्भीरे ऽर्थे ऽप्यकांक्षणम् । मैत्रं कायाद्यसंवासः पंचधावरणेन च
parādhāraṃ ca dānādi gambhīre 'rthe 'pyakāṃkṣaṇam / maitraṃ kāyādyasaṃvāsaḥ paṃcadhāvaraṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वानुशयहानं च स्मृतिसम्प्रज्ञता शुचि । चीवरादि शरीरे च कृमीणामसमुद्भवः
sarvānuśayahānaṃ ca smṛtisamprajñatā śuci / cīvarādi śarīre ca kṛmīṇāmasamudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्ताकौटिल्यमादानं धूतस्यामत्सरादिता । धर्मतायुक्तगामित्वं लोकार्थं नरकैषणा
cittākauṭilyamādānaṃ dhūtasyāmatsarāditā / dharmatāyuktagāmitvaṃ lokārthaṃ narakaiṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परैरनेयता मारस्यान्यमार्गोपदेशिनः । मार इत्येव बोधश्च चर्या बुद्धानुमोदिता
parairaneyatā mārasyānyamārgopadeśinaḥ / māra ityeva bodhaśca caryā buddhānumoditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊष्ममूर्धसु सक्षान्तिष्वग्रधर्मेष्ववस्थितः । लिङ्गैरमीभिर्विशत्या सम्बोधेर्न निवर्तत्ते
ūṣmamūrdhasu sakṣāntiṣvagradharmeṣvavasthitaḥ / liṅgairamībhirviśatyā sambodherna nivartatte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षान्तिज्ञानक्षणाः षट् च पञ्च पञ्च च दृक्पथे । बोधिसत्त्वस्य विज्ञेयमवैवर्तिकलक्षणम्
kṣāntijñānakṣaṇāḥ ṣaṭ ca pañca pañca ca dṛkpathe / bodhisattvasya vijñeyamavaivartikalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपादिसंज्ञाव्यावृत्तिर्दाढर्यं चित्तस्य हीनयोः । यानयोर्विनिवृत्तिश्च ध्यानाद्यङ्गपरिक्षयः
rūpādisaṃjñāvyāvṛttirdāḍharyaṃ cittasya hīnayoḥ / yānayorvinivṛttiśca dhyānādyaṅgaparikṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायचेतोलघुत्वं च कामसेवाभ्युपायिकी । सदैव ब्रह्मचारित्वमाजीवस्य विशुद्धता
kāyacetolaghutvaṃ ca kāmasevābhyupāyikī / sadaiva brahmacāritvamājīvasya viśuddhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कन्धादावन्तरायेषु सम्भारे सेन्द्रियादिके । समरे मत्सरादौ च नेति योगानुयोगयोः
skandhādāvantarāyeṣu sambhāre sendriyādike / samare matsarādau ca neti yogānuyogayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहारप्रतिषेधश्च धर्मस्याणोरलब्धता । निश्चितत्त्वं स्वभूमौ च भूमित्रितयसंस्थितिः
vihārapratiṣedhaśca dharmasyāṇoralabdhatā / niścitattvaṃ svabhūmau ca bhūmitritayasaṃsthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मार्थः जीवितत्याग इत्यमी षोडश क्षणाः । अवैवर्तिकलिङ्गानि दृङ्मार्गस्थस्य धीमतः
dharmārthaḥ jīvitatyāga ityamī ṣoḍaśa kṣaṇāḥ / avaivartikaliṅgāni dṛṅmārgasthasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गम्भीरो भावनामार्गो गाम्भीर्यं शून्यतादिकम् । समारोपापवादान्तमुक्तता सा गभीरता
gambhīro bhāvanāmārgo gāmbhīryaṃ śūnyatādikam / samāropāpavādāntamuktatā sā gabhīratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्तातुलननिध्यानान्यभीक्ष्णं भावनापथः । निर्वेधाङ्गेषु दृङ्मार्गे भावनामार्ग एव च
cintātulananidhyānānyabhīkṣṇaṃ bhāvanāpathaḥ / nirvedhāṅgeṣu dṛṅmārge bhāvanāmārga eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राबन्धिकत्वादिष्टो ऽसौ नवधा च प्रकारतः । मृदुमध्याधिमात्राणां पुनर्मृद्धादिभेदतः
prābandhikatvādiṣṭo 'sau navadhā ca prakārataḥ / mṛdumadhyādhimātrāṇāṃ punarmṛddhādibhedataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंख्येयादिनिर्देशाः परमार्थेन न क्षमाः । कृपानिष्यन्दभूतास्ते संवृत्याभिमता मुनेः
asaṃkhyeyādinirdeśāḥ paramārthena na kṣamāḥ / kṛpāniṣyandabhūtāste saṃvṛtyābhimatā muneḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हानिवृद्धी न युज्येते निरालापस्य वस्तुनः । भावनाख्येन किं हीनं वर्त्मना किमुपदागतम्
hānivṛddhī na yujyete nirālāpasya vastunaḥ / bhāvanākhyena kiṃ hīnaṃ vartmanā kimupadāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा बोधिस्तथैवासाविष्टस्यार्थस्य साधकः । तथतालक्षणा बोधिः सो ऽपि तल्लक्षणो मतः
yathā bodhistathaivāsāviṣṭasyārthasya sādhakaḥ / tathatālakṣaṇā bodhiḥ so 'pi tallakṣaṇo mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वेण बोधिर्नो युक्ता मनसा पश्चिमेन वा । दीपदृष्टान्तयोगेन गम्भीरा धर्मताष्टधा
pūrveṇa bodhirno yuktā manasā paścimena vā / dīpadṛṣṭāntayogena gambhīrā dharmatāṣṭadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पादे च निरोधे च तथतायां गभीरता । ज्ञेये ज्ञाने च चर्यायामद्वयोपायकौशले
utpāde ca nirodhe ca tathatāyāṃ gabhīratā / jñeye jñāne ca caryāyāmadvayopāyakauśale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्नोपमत्वाद् धर्माणां भवशान्त्योरकल्पना । कर्माभावादिचोद्यानां परिहारा यथोदिताः
svapnopamatvād dharmāṇāṃ bhavaśāntyorakalpanā / karmābhāvādicodyānāṃ parihārā yathoditāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वलोकस्य याशुद्धिस्तस्याः शुद्ध्युपहारतः । तथा भाजनलोकस्य बुद्धक्षेत्रस्य शुद्धता
sattvalokasya yāśuddhistasyāḥ śuddhyupahārataḥ / tathā bhājanalokasya buddhakṣetrasya śuddhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयो ऽस्य प्रयोगस्य शात्रवाणामतिक्रमः । अप्रतिष्ठो यथावेधमसाधारणलक्षणः
viṣayo 'sya prayogasya śātravāṇāmatikramaḥ / apratiṣṭho yathāvedhamasādhāraṇalakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असक्तो ऽनुपलम्भश्च निमित्तप्रनिधिक्षतः । तल्लिङ्गं चाप्रमाणं च दशधोपायकौशलम्
asakto 'nupalambhaśca nimittapranidhikṣataḥ / talliṅgaṃ cāpramāṇaṃ ca daśadhopāyakauśalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.