Vagbhata: Astangahrdayasutra 100

अवश्यायानिल-रजो-भाष्याति-स्वप्न-जागरैः । नीचात्य्-उच्चोपधानेन पीतेनान्येन वारिणा

avaśyāyānila-rajo-bhāṣyāti-svapna-jāgaraiḥ | nīcāty-uccopadhānena pītenānyena vāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्य्-अम्बु-पान-रमण-च्छर्दि-बाष्प-ग्रहादिभिः । क्रुद्धा वातोल्बणा दोषा नासायां स्त्यान-तां गताः

aty-ambu-pāna-ramaṇa-cchardi-bāṣpa-grahādibhiḥ | kruddhā vātolbaṇā doṣā nāsāyāṃ styāna-tāṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनयन्ति प्रतिश्यायं वर्धमानं क्षय-प्रदम् । तत्र वातात् प्रतिश्याये मुख-शोषो भृशं क्षवः

janayanti pratiśyāyaṃ vardhamānaṃ kṣaya-pradam | tatra vātāt pratiśyāye mukha-śoṣo bhṛśaṃ kṣavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घ्राणोपरोध-निस्तोद-दन्त-शङ्ख-शिरो-व्यथाः । कीटिका इव सर्पन्तीर् मन्यते परितो भ्रुवौ

ghrāṇoparodha-nistoda-danta-śaṅkha-śiro-vyathāḥ | kīṭikā iva sarpantīr manyate parito bhruvau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर-सादश् चिरात् पाकः शिशिराच्छ-कफ-स्रुतिः । पित्तात् तृष्णा-ज्वर-घ्राण-पिटिका-संभव-भ्रमाः

svara-sādaś cirāt pākaḥ śiśirāccha-kapha-srutiḥ | pittāt tṛṣṇā-jvara-ghrāṇa-piṭikā-saṃbhava-bhramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासाग्र-पाको रूक्षोष्ण-ताम्र-पीत-कफ-स्रुतिः । कफात् कासो ऽ-रुचिः श्वासो वमथुर् गात्र-गौरवम्

nāsāgra-pāko rūkṣoṣṇa-tāmra-pīta-kapha-srutiḥ | kaphāt kāso '-ruciḥ śvāso vamathur gātra-gauravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माधुर्यं वदने कण्डूः स्निग्ध-शुक्ल-कफ-स्रुतिः । सर्व-जो लक्षणैः सर्वैर् अ-कस्माद् वृद्धि-शान्ति-मान्

mādhuryaṃ vadane kaṇḍūḥ snigdha-śukla-kapha-srutiḥ | sarva-jo lakṣaṇaiḥ sarvair a-kasmād vṛddhi-śānti-mān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्टं नासा-सिराः प्राप्य प्रतिश्यायं करोत्य् असृक् । उरसः सुप्त-ता ताम्र-नेत्र-त्वं श्वास-पूति-ता

duṣṭaṃ nāsā-sirāḥ prāpya pratiśyāyaṃ karoty asṛk | urasaḥ supta-tā tāmra-netra-tvaṃ śvāsa-pūti-tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्डूः श्रोत्राक्षि-नासासु पित्तोक्तं चात्र लक्षणम् । सर्व एव प्रतिश्याया दुष्ट-तां यान्त्य् उपेक्षिताः

kaṇḍūḥ śrotrākṣi-nāsāsu pittoktaṃ cātra lakṣaṇam | sarva eva pratiśyāyā duṣṭa-tāṃ yānty upekṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोक्तोपद्रवाधिक्यात् स सर्वेन्द्रिय-तापनः । साग्नि-साद-ज्वर-श्वास-कासोरः-पार्श्व-वेदनः

yathoktopadravādhikyāt sa sarvendriya-tāpanaḥ | sāgni-sāda-jvara-śvāsa-kāsoraḥ-pārśva-vedanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुप्यत्य् अ-कस्माद् बहु-शो मुख-दौर्गन्ध्य-शोफ-कृत् । नासिका-क्लेद-संशोष-शुद्धि-रोध-करो मुहुः

kupyaty a-kasmād bahu-śo mukha-daurgandhya-śopha-kṛt | nāsikā-kleda-saṃśoṣa-śuddhi-rodha-karo muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूयोपमासिता-रक्त-ग्रथित-श्लेष्म-संस्रुतिः । मूर्छन्ति चात्र कृमयो दीर्घ-स्निग्ध-सिताणवः

pūyopamāsitā-rakta-grathita-śleṣma-saṃsrutiḥ | mūrchanti cātra kṛmayo dīrgha-snigdha-sitāṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रथित-श्लेष्म-संस्रुतिः पक्व-लिङ्गानि तेष्व् अङ्ग-लाघवं क्षवथोः शमः । श्लेष्मा स-चिक्कणः पीतो ऽ-ज्ञानं च रस-गन्धयोः

grathita-śleṣma-saṃsrutiḥ pakva-liṅgāni teṣv aṅga-lāghavaṃ kṣavathoḥ śamaḥ | śleṣmā sa-cikkaṇaḥ pīto '-jñānaṃ ca rasa-gandhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णाघ्राणोपयोगार्क-रश्मि-सूत्र-तृणादिभिः । वात-कोपिभिर् अन्यैर् वा नासिका-तरुणास्थनि

tīkṣṇāghrāṇopayogārka-raśmi-sūtra-tṛṇādibhiḥ | vāta-kopibhir anyair vā nāsikā-taruṇāsthani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विघट्टिते ऽनिलः क्रुद्धो रुद्धः शृङ्गाटकं व्रजेत् । निवृत्तः कुरुते ऽत्य्-अर्थं क्षवथुं स भृश-क्षवः

vighaṭṭite 'nilaḥ kruddho ruddhaḥ śṛṅgāṭakaṃ vrajet | nivṛttaḥ kurute 'ty-arthaṃ kṣavathuṃ sa bhṛśa-kṣavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोषयन् नासिका-स्रोतः कफं च कुरुते ऽनिलः । शूक-पूर्णाभ-नासा-त्वं कृच्छ्राद् उच्छ्वसनं ततः

śoṣayan nāsikā-srotaḥ kaphaṃ ca kurute 'nilaḥ | śūka-pūrṇābha-nāsā-tvaṃ kṛcchrād ucchvasanaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूक-पूर्णाभ-नास-त्वं स्मृतो ऽसौ नासिका-शोषो नासानाहे तु जायते । नद्ध-त्वम् इव नासायाः श्लेष्म-रुद्धेन वायुना

śūka-pūrṇābha-nāsa-tvaṃ smṛto 'sau nāsikā-śoṣo nāsānāhe tu jāyate | naddha-tvam iva nāsāyāḥ śleṣma-ruddhena vāyunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःश्वासोच्छ्वास-संरोधात् स्रोतसी संवृते इव । पचेन् नासा-पुटे पित्तं त्वङ्-मांसं दाह-शूल-वत्

niḥśvāsocchvāsa-saṃrodhāt srotasī saṃvṛte iva | pacen nāsā-puṭe pittaṃ tvaṅ-māṃsaṃ dāha-śūla-vat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स घ्राण-पाकः स्रावस् तु तत्-संज्ञः श्लेष्म-संभवः । अच्छो जलोपमो ऽजस्रं विशेषान् निशि जायते

sa ghrāṇa-pākaḥ srāvas tu tat-saṃjñaḥ śleṣma-saṃbhavaḥ | accho jalopamo 'jasraṃ viśeṣān niśi jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफः प्रवृद्धो नासायां रुद्ध्वा स्रोतांस्य् अ-पीनसम् । कुर्यात् स-घुर्घुर-श्वासं पीनसाधिक-वेदनम्

kaphaḥ pravṛddho nāsāyāṃ ruddhvā srotāṃsy a-pīnasam | kuryāt sa-ghurghura-śvāsaṃ pīnasādhika-vedanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवेर् इव स्रवत्य् अस्य प्रक्लिन्ना तेन नासिका । अजस्रं पिच्छिलं पीतं पक्वं सिङ्घाणकं घनम्

aver iva sravaty asya praklinnā tena nāsikā | ajasraṃ picchilaṃ pītaṃ pakvaṃ siṅghāṇakaṃ ghanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तेन नासा दग्धेव बाह्यान्तः-स्पर्शना-सहा । भवेद् धूमोपमोच्छ्वासा सा दीप्तिर् दहतीव च

raktena nāsā dagdheva bāhyāntaḥ-sparśanā-sahā | bhaved dhūmopamocchvāsā sā dīptir dahatīva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालु-मूले मलैर् दुष्टैर् मारुतो मुख-नासिकात् । श्लेष्मा च पूतिर् निर्गच्छेत् पूति-नासं वदन्ति तम्

tālu-mūle malair duṣṭair māruto mukha-nāsikāt | śleṣmā ca pūtir nirgacchet pūti-nāsaṃ vadanti tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निचयाद् अभिघाताद् वा पूयासृङ् नासिका स्रवेत् । तत् पूय-रक्तम् आख्यातं शिरो-दाह-रुजा-करम्

nicayād abhighātād vā pūyāsṛṅ nāsikā sravet | tat pūya-raktam ākhyātaṃ śiro-dāha-rujā-karam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्त-श्लेष्मावरुद्धो ऽन्तर् नासायां शोषयेन् मरुत् । कफं स शुष्कः पुट-तां प्राप्नोति पुटकं तु तत्

pitta-śleṣmāvaruddho 'ntar nāsāyāṃ śoṣayen marut | kaphaṃ sa śuṣkaḥ puṭa-tāṃ prāpnoti puṭakaṃ tu tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्शो-ऽर्बुदानि विभजेद् दोष-लिङ्गैर् यथा-यथम् । सर्वेषु कृच्छ्रोच्छ्वसनं पीनसः प्रततं क्षुतिः

arśo-'rbudāni vibhajed doṣa-liṅgair yathā-yatham | sarveṣu kṛcchrocchvasanaṃ pīnasaḥ pratataṃ kṣutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सानुनासिक-वादि-त्वं पूति-नासः शिरो-व्यथा । अष्टा-दशानाम् इत्य् एषां यापयेद् दुष्ट-पीनसम्

sānunāsika-vādi-tvaṃ pūti-nāsaḥ śiro-vyathā | aṣṭā-daśānām ity eṣāṃ yāpayed duṣṭa-pīnasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.