Vagbhata: Astangahrdayasutra 109

हस्त्य्-अश्व-पृष्ठ-गमन-कठिनोत्कटकासनैः । अर्शो-निदानाभिहितैर् अपरैश् च निषेवितैः

hasty-aśva-pṛṣṭha-gamana-kaṭhinotkaṭakāsanaiḥ | arśo-nidānābhihitair aparaiś ca niṣevitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्-इष्टा-दृष्ट-पाकेन सद्यो वा साधु-गर्हणैः । प्रायेण पिटिका-पूर्वो यो ऽङ्गुले द्व्य्-अङ्गुले ऽपि वा

an-iṣṭā-dṛṣṭa-pākena sadyo vā sādhu-garhaṇaiḥ | prāyeṇa piṭikā-pūrvo yo 'ṅgule dvy-aṅgule 'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पायोर् व्रणो ऽन्तर् बाह्यो वा दुष्टासृङ्-मांस-गो भवेत् । वस्ति-मूत्राशयाभ्यास-गत-त्वात् स्यन्दनात्मकः

pāyor vraṇo 'ntar bāhyo vā duṣṭāsṛṅ-māṃsa-go bhavet | vasti-mūtrāśayābhyāsa-gata-tvāt syandanātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगन्दरः स सर्वांश् च दारयत्य् अ-क्रिया-वतः । भग-वस्ति-गुदांस् तेषु दीर्यमाणेषु भूरिभिः

bhagandaraḥ sa sarvāṃś ca dārayaty a-kriyā-vataḥ | bhaga-vasti-gudāṃs teṣu dīryamāṇeṣu bhūribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वात-मूत्र-शकृच्-छुक्रं खैः सूक्ष्मैर् वमति क्रमात् । दोषैः पृथग् युतैः सर्वैर् आगन्तुः सो ऽष्टमः स्मृतः

vāta-mūtra-śakṛc-chukraṃ khaiḥ sūkṣmair vamati kramāt | doṣaiḥ pṛthag yutaiḥ sarvair āgantuḥ so 'ṣṭamaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-पक्वं पिटिकां आहुः पाक-प्राप्तं भगन्दरम् । गूढ-मूलां स-संरम्भां रुग्-आढ्यां रूढ-कोपिनीम्

a-pakvaṃ piṭikāṃ āhuḥ pāka-prāptaṃ bhagandaram | gūḍha-mūlāṃ sa-saṃrambhāṃ rug-āḍhyāṃ rūḍha-kopinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगन्दर-करीं विद्यात् पिटिकां न त्व् अतो ऽन्य-था । तत्र श्यावारुणा तोद-भेद-स्फुरण-रुक्-करी

bhagandara-karīṃ vidyāt piṭikāṃ na tv ato 'nya-thā | tatra śyāvāruṇā toda-bheda-sphuraṇa-ruk-karī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिटिका मारुतात् पित्ताद् उष्ट्र-ग्रीवा-वद् उच्छ्रिता । रागिणी तनुर् ऊष्माढ्या ज्वर-धूमायनान्विता

piṭikā mārutāt pittād uṣṭra-grīvā-vad ucchritā | rāgiṇī tanur ūṣmāḍhyā jvara-dhūmāyanānvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरा स्निग्धा महा-मूला पाण्डुः कण्डू-मती कफात् । श्यावा ताम्रा स-दाहोषा घोर-रुग् वात-पित्त-जा

sthirā snigdhā mahā-mūlā pāṇḍuḥ kaṇḍū-matī kaphāt | śyāvā tāmrā sa-dāhoṣā ghora-rug vāta-pitta-jā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डुरा किञ्-चिद्-आ-श्यावा कृच्छ्र-पाका कफानिलात् । पादाङ्गुष्ठ-समा सर्वैर् दोषैर् नाना-विध-व्यथा

pāṇḍurā kiñ-cid-ā-śyāvā kṛcchra-pākā kaphānilāt | pādāṅguṣṭha-samā sarvair doṣair nānā-vidha-vyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूला-रोचक-तृड्-दाह-ज्वर-च्छर्दिर्-उपद्रुता । व्रण-तां यान्ति ताः पक्वाः प्रमादात् तत्र वात-जा

śūlā-rocaka-tṛḍ-dāha-jvara-cchardir-upadrutā | vraṇa-tāṃ yānti tāḥ pakvāḥ pramādāt tatra vāta-jā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चीयते ऽणु-मुखैश् छिद्रैः शत-पोनक-वत् क्रमात् । अच्छं स्रवद्भिर् आस्रावम् अजस्रं फेन-संयुतम्

cīyate 'ṇu-mukhaiś chidraiḥ śata-ponaka-vat kramāt | acchaṃ sravadbhir āsrāvam ajasraṃ phena-saṃyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत-पोनक-संज्ञो ऽयम् उष्ट्र-ग्रीवस् तु पित्त-जः । बहु-पिच्छा-परिस्रावी परिस्रावी कफोद्भवः

śata-ponaka-saṃjño 'yam uṣṭra-grīvas tu pitta-jaḥ | bahu-picchā-parisrāvī parisrāvī kaphodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वात-पित्ताज् परिक्षेपी परिक्षिप्य गुदं गतिः । जायते परितस् तत्र प्राकारं परिखेव च

vāta-pittāj parikṣepī parikṣipya gudaṃ gatiḥ | jāyate paritas tatra prākāraṃ parikheva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋजुर् वात-कफाद् ऋज्व्या गुदो गत्यात्र दीर्यते । कफ-पित्ते तु पूर्वोत्थं दुर्-नामाश्रित्य कुप्यतः

ṛjur vāta-kaphād ṛjvyā gudo gatyātra dīryate | kapha-pitte tu pūrvotthaṃ dur-nāmāśritya kupyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफ-पित्ते तु पूर्वोक्तं अर्शो-मूले ततः शोफः कण्डू-दाहादि-मान् भवेत् । स शीघ्रं पक्व-भिन्नो ऽस्य क्लेदयन् मूलम् अर्शसः

kapha-pitte tu pūrvoktaṃ arśo-mūle tataḥ śophaḥ kaṇḍū-dāhādi-mān bhavet | sa śīghraṃ pakva-bhinno 'sya kledayan mūlam arśasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रवत्य् अजस्रं गतिभिर् अयम् अर्शो-भगन्दरः । सर्व-जः शम्बुकावर्तः शम्बूकावर्त-संनिभः

sravaty ajasraṃ gatibhir ayam arśo-bhagandaraḥ | sarva-jaḥ śambukāvartaḥ śambūkāvarta-saṃnibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतयो दारयन्त्य् अस्मिन् रुग्-वेगैर् दारुणैर् गुदम् । अस्थि-लेशो ऽभ्यवहृतो मांस-गृद्ध्या यदा गुदम्

gatayo dārayanty asmin rug-vegair dāruṇair gudam | asthi-leśo 'bhyavahṛto māṃsa-gṛddhyā yadā gudam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिणोति तिर्यङ् निर्गच्छन्न् उन्-मार्गं क्षततो गतिः । स्यात् ततः पूय-दीर्णायां मांस-कोथेन तत्र च

kṣiṇoti tiryaṅ nirgacchann un-mārgaṃ kṣatato gatiḥ | syāt tataḥ pūya-dīrṇāyāṃ māṃsa-kothena tatra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायन्ते कृमयस् तस्य खादन्तः परितो गुदम् । विदारयन्ति न चिराद् उन्-मार्गी क्षत-जश् च सः

jāyante kṛmayas tasya khādantaḥ parito gudam | vidārayanti na cirād un-mārgī kṣata-jaś ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु रुग्-दाह-कण्ड्व्-आदीन् विद्याद् व्रण-निषेधतः । षट् कृच्छ्र-साधनास् तेषां निचय-क्षत-जौ त्यजेत्

teṣu rug-dāha-kaṇḍv-ādīn vidyād vraṇa-niṣedhataḥ | ṣaṭ kṛcchra-sādhanās teṣāṃ nicaya-kṣata-jau tyajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवाहिणीं वलीं प्राप्तं सेवनीं वा समाश्रितम् । अथास्य पिटिकाम् एव तथा यत्नाद् उपाचरेत्

pravāhiṇīṃ valīṃ prāptaṃ sevanīṃ vā samāśritam | athāsya piṭikām eva tathā yatnād upācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्ध्य्-असृक्-स्रुति-सेकाद्यैर् यथा पाकं न गच्छति । पाके पुनर् उपस्निग्धं स्वेदितं चावगाहतः

śuddhy-asṛk-sruti-sekādyair yathā pākaṃ na gacchati | pāke punar upasnigdhaṃ sveditaṃ cāvagāhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्त्रयित्वार्शसम् इव पश्येत् सम्यग् भगन्दरम् । अर्वाचीनं पराचीनम् अन्तर्-मुख-बहिर्-मुखम्

yantrayitvārśasam iva paśyet samyag bhagandaram | arvācīnaṃ parācīnam antar-mukha-bahir-mukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथान्तर्-मुखम् एषित्वा सम्यक् शस्त्रेण पाटयेत् । बहिर्-मुखं च निःशेषं ततः क्षारेण साधयेत्

athāntar-mukham eṣitvā samyak śastreṇa pāṭayet | bahir-mukhaṃ ca niḥśeṣaṃ tataḥ kṣāreṇa sādhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निना वा भिषक् साधु क्षारेणैवोष्ट्र-कन्धरम् । नाडीर् एकान्तराः कृत्वा पाटयेच् छत-पोनकम्

agninā vā bhiṣak sādhu kṣāreṇaivoṣṭra-kandharam | nāḍīr ekāntarāḥ kṛtvā pāṭayec chata-ponakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासु रूढासु शेषाश् च मृत्युर् दीर्णे गुदे ऽन्य-था । परिक्षेपिणि चाप्य् एवं नाड्य्-उक्तैः क्षार-सूत्रकैः

tāsu rūḍhāsu śeṣāś ca mṛtyur dīrṇe gude 'nya-thā | parikṣepiṇi cāpy evaṃ nāḍy-uktaiḥ kṣāra-sūtrakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्शो-भगन्दरे पूर्वम् अर्शांसि प्रतिसाधयेत् । त्यक्त्वोपचर्यः क्षत-जः शल्यं शल्य-वतस् ततः

arśo-bhagandare pūrvam arśāṃsi pratisādhayet | tyaktvopacaryaḥ kṣata-jaḥ śalyaṃ śalya-vatas tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहरेच् च तथा दद्यात् कृमि-घ्नं लेप-भोजनम् । पिण्ड-नाड्य्-आदयः स्वेदाः सु-स्निग्धा रुजि पूजिताः

āharec ca tathā dadyāt kṛmi-ghnaṃ lepa-bhojanam | piṇḍa-nāḍy-ādayaḥ svedāḥ su-snigdhā ruji pūjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तु तथा दद्यात् सर्व-त्र च बहु-च्छिद्रे छेदान् आलोच्य योजयेत् । गो-तीर्थ-सर्वतो-भद्र-दल-लाङ्गल-लाङ्गलान्

tu tathā dadyāt sarva-tra ca bahu-cchidre chedān ālocya yojayet | go-tīrtha-sarvato-bhadra-dala-lāṅgala-lāṅgalān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्श्वं गतेन शस्त्रेण च्छेदो गो-तीर्थको मतः । सर्वतः सर्वतो-भद्रः पार्श्व-च्छेदो ऽर्ध-लाङ्गलः

pārśvaṃ gatena śastreṇa cchedo go-tīrthako mataḥ | sarvataḥ sarvato-bhadraḥ pārśva-cchedo 'rdha-lāṅgalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्श्व-द्वये लाङ्गलकः समस्तांश् चाग्निना दहेत् । आस्राव-मार्गान् निःशेषं नैवं विकुरुते पुनः

pārśva-dvaye lāṅgalakaḥ samastāṃś cāgninā dahet | āsrāva-mārgān niḥśeṣaṃ naivaṃ vikurute punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतेत कोष्ठ-शुद्धौ च भिषक् तस्यान्तरान्तरा । लेपो व्रणे बिडालास्थि त्रि-फला-रस-कल्कितम्

yateta koṣṭha-śuddhau ca bhiṣak tasyāntarāntarā | lepo vraṇe biḍālāsthi tri-phalā-rasa-kalkitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्योतिष्मती-मलयु-लाङ्गलि-शेलु-पाठा-कुम्भाग्नि-सर्ज-करवीर-वचा-सुधार्कैः । अभ्यञ्जनाय विपचेत भगन्दराणां तैलं वदन्ति परमं हितम् एतद् एषाम्

jyotiṣmatī-malayu-lāṅgali-śelu-pāṭhā-kumbhāgni-sarja-karavīra-vacā-sudhārkaiḥ | abhyañjanāya vipaceta bhagandarāṇāṃ tailaṃ vadanti paramaṃ hitam etad eṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुक-लोध्र-कणा-त्रुटि-रेणुका-द्वि-रजनी-फलिनी-पटु-शारिवाः । कमल-केसर-पद्मक-धातकी-मदन-सर्ज-रसामय-रोदिकाः

madhuka-lodhra-kaṇā-truṭi-reṇukā-dvi-rajanī-phalinī-paṭu-śārivāḥ | kamala-kesara-padmaka-dhātakī-madana-sarja-rasāmaya-rodikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-बीजपूर-च्छदनैर् एभिस् तैलं विपाचितम् । भगन्दरापची-कुष्ठ-मधु-मेह-व्रणापहम्

sa-bījapūra-cchadanair ebhis tailaṃ vipācitam | bhagandarāpacī-kuṣṭha-madhu-meha-vraṇāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधु-तैल-युता विडङ्ग-सार-त्रि-फला-मागधिका-कणाश् च लीढाः । कृमि-कुष्ठ-भगन्दर-प्रमेह-क्षत-नाडी-व्रण-रोपणा भवन्ति

madhu-taila-yutā viḍaṅga-sāra-tri-phalā-māgadhikā-kaṇāś ca līḍhāḥ | kṛmi-kuṣṭha-bhagandara-prameha-kṣata-nāḍī-vraṇa-ropaṇā bhavanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

-क्षत-नाडी-व्रण-रोहणा भवन्ति अमृता-त्रुटि-वेल्ल-वत्सकं कलि-पथ्यामलकानि गुग्गुलुः । क्रम-वृद्धम् इदं मधु-द्रुतं पिटिका-स्थौल्य-भगन्दराञ् जयेत्

-kṣata-nāḍī-vraṇa-rohaṇā bhavanti amṛtā-truṭi-vella-vatsakaṃ kali-pathyāmalakāni gugguluḥ | krama-vṛddham idaṃ madhu-drutaṃ piṭikā-sthaulya-bhagandarāñ jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मागधिकाग्नि-कलिङ्ग-विडङ्गैर् बिल्व-घृतैः स-वरा-पल-षट्कैः । गुग्गुलुना सदृशेन समेतैः क्षौद्र-युतैः सकलामय-नाशः

māgadhikāgni-kaliṅga-viḍaṅgair bilva-ghṛtaiḥ sa-varā-pala-ṣaṭkaiḥ | guggulunā sadṛśena sametaiḥ kṣaudra-yutaiḥ sakalāmaya-nāśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-वरा-पल-षट्कैः गुग्गुलु-पञ्च-पलं पलिकांशा मागधिका त्रि-फला च पृथक् स्यात् । त्वक्-त्रुटि-कर्ष-युतं मधु-लीढं कुष्ठ-भगन्दर-गुल्म-गति-घ्नम्

sa-varā-pala-ṣaṭkaiḥ guggulu-pañca-palaṃ palikāṃśā māgadhikā tri-phalā ca pṛthak syāt | tvak-truṭi-karṣa-yutaṃ madhu-līḍhaṃ kuṣṭha-bhagandara-gulma-gati-ghnam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गवेर-रजो-युक्तं तद् एव च सु-भावितम् । क्वाथेन दश-मूलस्य विशेषाद् वात-रोग-जित्

śṛṅgavera-rajo-yuktaṃ tad eva ca su-bhāvitam | kvāthena daśa-mūlasya viśeṣād vāta-roga-jit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमा-खदिर-सार-जं रजः शीलयन्न् असन-वारि-भावितम् । हन्ति तुल्य-महिषाक्ष-माक्षिकं कुष्ठ-मेह-पिटिका-भगन्दरान्

uttamā-khadira-sāra-jaṃ rajaḥ śīlayann asana-vāri-bhāvitam | hanti tulya-mahiṣākṣa-mākṣikaṃ kuṣṭha-meha-piṭikā-bhagandarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगन्दरेष्व् एष विशेष उक्तः शेषाणि तु व्यञ्जन-साधनानि । व्रणाधिकारात् परिशीलनाच् च सम्यग् विदित्वौपयिकं विदध्यात्

bhagandareṣv eṣa viśeṣa uktaḥ śeṣāṇi tu vyañjana-sādhanāni | vraṇādhikārāt pariśīlanāc ca samyag viditvaupayikaṃ vidadhyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्व-पृष्ठ-गमनं चल-रोधं मद्य-मैथुनम् अ-जीर्णम् अ-सात्म्यम् । साहसानि विविधानि च रूढे वत्सरं परिहरेद् अधिकं वा

aśva-pṛṣṭha-gamanaṃ cala-rodhaṃ madya-maithunam a-jīrṇam a-sātmyam | sāhasāni vividhāni ca rūḍhe vatsaraṃ parihared adhikaṃ vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.