Vagbhata: Astangahrdayasutra 110

कफ-प्रधानाः कुर्वन्ति मेदो-मांसास्र-गा मलाः । वृत्तोन्नतं यं श्वयथुं स ग्रन्थिर् ग्रथनात् स्मृतः

kapha-pradhānāḥ kurvanti medo-māṃsāsra-gā malāḥ | vṛttonnataṃ yaṃ śvayathuṃ sa granthir grathanāt smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषास्र-मांस-मेदो-ऽस्थि-सिरा-व्रण-भवा नव । ते तत्र वाताद् आयाम-तोद-भेदान्वितो ऽसितः

doṣāsra-māṃsa-medo-'sthi-sirā-vraṇa-bhavā nava | te tatra vātād āyāma-toda-bhedānvito 'sitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानात् स्थानान्तर-गतिर् अ-कस्माद् धानि-वृद्धि-मान् । मृदुर् वस्तिर् इवानद्धो विभिन्नो ऽच्छं स्रवत्य् असृक्

sthānāt sthānāntara-gatir a-kasmād dhāni-vṛddhi-mān | mṛdur vastir ivānaddho vibhinno 'cchaṃ sravaty asṛk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तात् स-दाहः पीताभो रक्तो वा पच्यते द्रुतम् । भिन्नो ऽस्रम् उष्णं स्रवति श्लेष्मणा नी-रुजो घनः

pittāt sa-dāhaḥ pītābho rakto vā pacyate drutam | bhinno 'sram uṣṇaṃ sravati śleṣmaṇā nī-rujo ghanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतः स-वर्णः कण्डू-मान् पक्वः पूयं स्रवेद् घनम् । दोषैर् दुष्टे ऽसृजि ग्रन्थिर् भवेन् मूर्छत्सु जन्तुषु

śītaḥ sa-varṇaḥ kaṇḍū-mān pakvaḥ pūyaṃ sraved ghanam | doṣair duṣṭe 'sṛji granthir bhaven mūrchatsu jantuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिरा-मांसं च संश्रित्य स-स्वापः पित्त-लक्षणः । मांसलैर् दूषितं मांसम् आहारैर् ग्रन्थिम् आवहेत्

sirā-māṃsaṃ ca saṃśritya sa-svāpaḥ pitta-lakṣaṇaḥ | māṃsalair dūṣitaṃ māṃsam āhārair granthim āvahet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धं महान्तं कठिनं सिरा-नद्धं कफाकृतिम् । प्रवृद्धं मेदुरैर् मेदो नीतं मांसे ऽथ-वा त्वचि

snigdhaṃ mahāntaṃ kaṭhinaṃ sirā-naddhaṃ kaphākṛtim | pravṛddhaṃ medurair medo nītaṃ māṃse 'tha-vā tvaci

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुना कुरुते ग्रन्थिं भृशं स्निग्धं मृदुं चलम् । श्लेष्म-तुल्याकृतिं देह-क्षय-वृद्धि-क्षयोदयम्

vāyunā kurute granthiṃ bhṛśaṃ snigdhaṃ mṛduṃ calam | śleṣma-tulyākṛtiṃ deha-kṣaya-vṛddhi-kṣayodayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विभिन्नो घनं मेदस् ताम्रासित-सितं स्रवेत् । अस्थि-भङ्गाभिघाताभ्याम् उन्नतावनतं तु यत्

sa vibhinno ghanaṃ medas tāmrāsita-sitaṃ sravet | asthi-bhaṅgābhighātābhyām unnatāvanataṃ tu yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्थि-भग्नाभिघाताभ्याम् सो ऽस्थि-ग्रन्थिः पदातेस् तु सहसाम्भो-ऽवगाहनात् । व्यायामाद् वा प्रतान्तस्य सिरा-जालं स-शोणितम्

asthi-bhagnābhighātābhyām so 'sthi-granthiḥ padātes tu sahasāmbho-'vagāhanāt | vyāyāmād vā pratāntasya sirā-jālaṃ sa-śoṇitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुः संपीड्य संकोच्य वक्री-कृत्य विशोष्य च । निः-स्फुरं नी-रुजं ग्रन्थिं कुरुते स सिराह्वयः

vāyuḥ saṃpīḍya saṃkocya vakrī-kṛtya viśoṣya ca | niḥ-sphuraṃ nī-rujaṃ granthiṃ kurute sa sirāhvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-रूढे रूढ-मात्रे वा व्रणे सर्व-रसाशिनः । सार्द्रे वा बन्ध-रहिते गात्रे ऽश्माभिहते ऽथ-वा

a-rūḍhe rūḍha-mātre vā vraṇe sarva-rasāśinaḥ | sārdre vā bandha-rahite gātre 'śmābhihate 'tha-vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातो ऽस्रम् अ-स्रुतं दुष्टं संशोष्य ग्रथितं व्रणम् । कुर्यात् स-दाहः कण्डू-मान् व्रण-ग्रन्थिर् अयं स्मृतः

vāto 'sram a-srutaṃ duṣṭaṃ saṃśoṣya grathitaṃ vraṇam | kuryāt sa-dāhaḥ kaṇḍū-mān vraṇa-granthir ayaṃ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्या दोषास्र-मेदो-जा न तु स्थूल-खराश् चलाः । मर्म-कण्ठोदर-स्थाश् च महत् तु ग्रन्थितो ऽर्बुदम्

sādhyā doṣāsra-medo-jā na tu sthūla-kharāś calāḥ | marma-kaṇṭhodara-sthāś ca mahat tu granthito 'rbudam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तल्-लक्षणं च मेदो-ऽन्तैः षो-ढा दोषादिभिस् तु तत् । प्रायो मेदः-कफाढ्य-त्वात् स्थिर-त्वाच् च न पच्यते

tal-lakṣaṇaṃ ca medo-'ntaiḥ ṣo-ḍhā doṣādibhis tu tat | prāyo medaḥ-kaphāḍhya-tvāt sthira-tvāc ca na pacyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिरा-स्थं शोणितं दोषः संकोच्यान्तः प्रपीड्य च । पाचयेत तद् आनद्धं सास्रावं मांस-पिण्डितम्

sirā-sthaṃ śoṇitaṃ doṣaḥ saṃkocyāntaḥ prapīḍya ca | pācayeta tad ānaddhaṃ sāsrāvaṃ māṃsa-piṇḍitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसाङ्कुरैश् चितं याति वृद्धिं चाशु स्रवेत् ततः । अजस्रं दुष्ट-रुधिरं भूरि तच् छोणितार्बुदम्

māṃsāṅkuraiś citaṃ yāti vṛddhiṃ cāśu sravet tataḥ | ajasraṃ duṣṭa-rudhiraṃ bhūri tac choṇitārbudam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेष्व् असृङ्-मांस-जे वर्ज्ये चत्वार्य् अन्यानि साधयेत् । प्रस्थिता वङ्क्षणोर्व्-आदिम् अधः-कायं कफोल्बणाः

teṣv asṛṅ-māṃsa-je varjye catvāry anyāni sādhayet | prasthitā vaṅkṣaṇorv-ādim adhaḥ-kāyaṃ kapholbaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषा मांसास्र-गाः पादौ कालेनाश्रित्य कुर्वते । शनैः शनैर् घनं शोफं श्लीपदं तत् प्रचक्षते

doṣā māṃsāsra-gāḥ pādau kālenāśritya kurvate | śanaiḥ śanair ghanaṃ śophaṃ ślīpadaṃ tat pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिपोट-युतं कृष्णम् अ-निमित्त-रुजं खरम् । रूक्षं च वातात् पित्तात् तु पीतं दाह-ज्वरान्वितम्

paripoṭa-yutaṃ kṛṣṇam a-nimitta-rujaṃ kharam | rūkṣaṃ ca vātāt pittāt tu pītaṃ dāha-jvarānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्ताद् दाह-ज्वरान्वितम् कफाद् गुरु स्निग्धम् अ-रुक् चितं मांसाङ्कुरैर् बृहत् । तत् त्यजेद् वत्सरातीतं सु-महत् सु-परिस्रुति

pittād dāha-jvarānvitam kaphād guru snigdham a-ruk citaṃ māṃsāṅkurair bṛhat | tat tyajed vatsarātītaṃ su-mahat su-parisruti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाणि-नासौष्ठ-कर्णेषु वदन्त्य् एके तु पाद-वत् । श्लीपदं जायते तच् च देशे ऽनूपे भृशं भृशम्

pāṇi-nāsauṣṭha-karṇeṣu vadanty eke tu pāda-vat | ślīpadaṃ jāyate tac ca deśe 'nūpe bhṛśaṃ bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेद-स्थाः कण्ठ-मन्याक्ष-कक्षा-वङ्क्षण-गा मलाः । स-वर्णान् कठिनान् स्निग्धान् वार्ताकामलकाकृतीन्

meda-sthāḥ kaṇṭha-manyākṣa-kakṣā-vaṅkṣaṇa-gā malāḥ | sa-varṇān kaṭhinān snigdhān vārtākāmalakākṛtīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवगाढान् बहून् गण्डांश् चिर-पाकांश् च कुर्वते । पच्यन्ते ऽल्प-रुजस् ते ऽन्ये स्रवन्त्य् अन्ये ऽति-कण्डुराः

avagāḍhān bahūn gaṇḍāṃś cira-pākāṃś ca kurvate | pacyante 'lpa-rujas te 'nye sravanty anye 'ti-kaṇḍurāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नश्यन्त्य् अन्ये भवन्त्य् अन्ये दीर्घ-कालानुबन्धिनः । गण्ड-मालापची चेयं दूर्वेव क्षय-वृद्धि-भाक्

naśyanty anye bhavanty anye dīrgha-kālānubandhinaḥ | gaṇḍa-mālāpacī ceyaṃ dūrveva kṣaya-vṛddhi-bhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां त्यजेत् स-ज्वर-च्छर्दि-पार्श्व-रुक्-कास-पीनसाम् । अ-भेदात् पक्व-शोफस्य व्रणे चा-पथ्य-सेविनः

tāṃ tyajet sa-jvara-cchardi-pārśva-ruk-kāsa-pīnasām | a-bhedāt pakva-śophasya vraṇe cā-pathya-sevinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुप्रविश्य मांसादीन् दूरं पूयो ऽभिधावति । गतिः सा दूर-गमनान् नाडी नाडीव संस्रुतेः

anupraviśya māṃsādīn dūraṃ pūyo 'bhidhāvati | gatiḥ sā dūra-gamanān nāḍī nāḍīva saṃsruteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाड्य् एकान्-ऋजुर् अन्येषां सैवानेक-गतिर् गतिः । सा दोषैः पृथग् एक-स्थैः शल्य-हेतुश् च पञ्चमी

nāḍy ekān-ṛjur anyeṣāṃ saivāneka-gatir gatiḥ | sā doṣaiḥ pṛthag eka-sthaiḥ śalya-hetuś ca pañcamī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातात् स-रुक् सूक्ष्म-मुखी वि-वर्णा फेनिलोद्वमा । स्रवत्य् अभ्यधिकं रात्रौ पित्तात् तृड्-ज्वर-दाह-कृत्

vātāt sa-ruk sūkṣma-mukhī vi-varṇā phenilodvamā | sravaty abhyadhikaṃ rātrau pittāt tṛḍ-jvara-dāha-kṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीतोष्ण-पूति-पूय-स्रुद् दिवा चाति निषिञ्चति । घन-पिच्छिल-संस्रावा कण्डूला कठिना कफात्

pītoṣṇa-pūti-pūya-srud divā cāti niṣiñcati | ghana-picchila-saṃsrāvā kaṇḍūlā kaṭhinā kaphāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.